II KS 24/22

Sygn. akt II KS 24/22 POSTANOWIENIE Dnia 7 lutego 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Motuk w sprawie L. H. oskarżonej o czyn z art. 56 § 1 k.k.s. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 7 lutego 2023 r. skargi prokuratora od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 13 września 2022 r., sygn. akt X Ka 920/21 uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w Piasecznie z dnia 14 maja 2021 r., sygn. akt II K 781/20 i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania p o s t a n o w i ł: 1. oddalić skargę; 2. kosztami postępowania skargowego obciążyć Skarb Państwa. UZASADNIENIE L. H. , obywatelka Socjalistycznej Republiki Wietnamu, została oskarżona o popełnienie – w okresie od stycznia 2014 r. do marca 2015 r. – przestępstwa, które przez oskarżyciela publicznego zostało zakwalifikowane z art. 56 § 1 k.k.s. w zb. z art. 62 § 2 k.k.s. w zb. z art. 61 § 1 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. w zb. z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 20 § 2 k.k.s. w zw. z art. 56 § 1 k.k.s. w zb. z art. 62 § 2 k.k.s. w zb. z art. 61 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. i w zw. z art. 7 § 2 1 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 k.k.s. W sprawie zastosowano tryb postępowania w stosunku do nieobecnych na zasadzie art. 173 § 1 k.k.s. i art. 175 k.k.s. Sąd Rejonowy w Piasecznie wyrokiem z dnia 14 maja 2021 r., sygn. akt II K 781/20: 1. oskarżoną L. H. uznał za winną zarzucanego jej czynu i za to – na podstawie art. 56 § 1 k.k.s. w zb. z art. 62 § 2 k.k.s. w zb. z art. 61 § 1 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. w zb. z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 20 § 2 k.k.s. w zw. z art. 56 § 1 k.k.s. w zb. z art. 62 § 2 k.k.s. w zb. z art. 61 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. i w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 k.k.s. – skazał ją, zaś na podstawie art. 62 § 2 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 k.k.s. – wymierzył jej karę 2 lat pozbawienia wolności; 2. oskarżoną L. H. uznał za winną zarzucanego jej czynu i za to – na podstawie art. 56 § 1 k.k.s. w zb. z art. 62 § 2 k.k.s. w zb. z art. 61 § 1 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. w zb. z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 20 § 2 k.k.s. w zw. z art. 56 § 1 k.k.s. w zb. z art. 62 § 2 k.k.s. w zb. z art. 61 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. i w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 k.k.s. – skazał ją, zaś na podstawie art. 62 § 2 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 k.k.s. – wymierzył jej obok kary pozbawienia wolności karę 400 stawek dziennych grzywny określając wysokość jednej stawki na kwotę 100 złotych. 3. przyznał wynagrodzenie obrońcy z urzędu; 4. zwolnił oskarżoną od ponoszenia kosztów sądowych. Sąd Okręgowy w Warszawie – po rozpoznaniu apelacji wniesionych przez prokuratora (na niekorzyść) i obrońcę – wyrokiem z dnia 13 września 2022 r., sygn. akt X Ka 920/21, uchylił ww. wyrok Sądu Rejonowego w Piasecznie i sprawę przekazał temu sądowi do ponownego rozpoznania. Od ww. wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie prokurator wniósł skargę w trybie art. 539a § 1 k.p.k., zaskarżając to orzeczenie w całości, na niekorzyść oskarżonej. 3 Skarżący zarzucił „naruszenie art. 437 § 2 kpk poprzez uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w Piasecznie z dnia 14 maja 2021 roku w sprawie II K 781/20 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania mimo braku przesłanek uzasadniających taką decyzję”. Wskazując na ten zarzut, prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga jest oczywiście bezzasadna. Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga od wyroku sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania – może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Rozpoznanie skargi ogranicza się zatem do zbadania czy zachodzi tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k., albo czy sąd odwoławczy uchylił wyrok mimo braku formalnych przeszkód – określonych w art. 454 k.p.k. – do wydania wyroku zmieniającego, albo czy jest konieczne przeprowadzenie w całości przewodu sądowego, jak też czy zasadnie stwierdził, iż w sprawie zachodzi tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza (art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k.). Postępowanie zainicjowane skargą wniesioną w trybie art. 539a § 1 k.p.k. służy zatem kontroli zaistnienia podstaw do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Przedmiotem tego postępowania nie jest natomiast merytoryczne badanie prawidłowości przeprowadzonej kontroli odwoławczej w aspekcie uchybień zarzucanych w apelacji, jak również zasadności uchybień stwierdzonych przez sąd odwoławczy. Stanowisko to potwierdzone zostało w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – Izby Karnej z dnia 25 stycznia 2018 r., sygn. akt I KZP 13/17. W przedmiotowej sprawie – jak wynika to wyraźnie z pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku – podstawą wydania przez sąd ad quem rozstrzygnięcia kasatoryjnego była konieczność przeprowadzenia w całości przewodu sądowego. W świetle zatem uwag poczynionych w poprzednim akapicie niniejszych rozważań, strona mogła wnieść skargę bądź to z powodu ewentualnego naruszenia art. 437 k.p.k. w związku z brakiem konieczności 4 przeprowadzenia w całości przewodu sądowego, bądź z powodu zaistnienia uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. w odniesieniu do wyroku sądu odwoławczego, albowiem ta podstawa skargi obejmuje wyłącznie postępowanie odwoławcze (por. postanowienie SN z dnia 26 maja 2020 r., I KZP 14/19). Tymczasem skarżący we wniesionym (nadzwyczajnym) środku zaskarżenia – pod pozorem obrazy art. 437 § 2 k.p.k. – podniósł de facto zarzut, iż sąd odwoławczy błędnie uznał, że w realiach niniejszej sprawy nie doszło do zaistnienia wszystkich przesłanek warunkujących możliwość przeprowadzenia postępowania w stosunku do nieobecnych, tj. instytucji prawa procesowego z art. 173 k.k.s. W tym właśnie trybie zapadł wyrok sądu meriti, a zarzut niezasadnego zastosowania tej regulacji został podniesiony w apelacji obrońcy, zaś sąd drugiej instancji częściowo ten zarzut podzielił. Skarżący zatem w istocie dokonał recenzji stanowiska sądu ad quem w zakresie stwierdzenia, że zarzut apelacji obrońcy jest częściowo zasadny. Przedstawienie zarzutu naruszenia art. 437 § 2 k.p.k., który w żaden sposób nie odnosi się do przyjętej przez sąd II instancji podstawy kasatoryjne z art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k., wskazuje na niezrozumienie istoty skargi na orzeczenie sądu odwoławczego, bowiem Sąd Najwyższy w trybie zainicjowanym skargą nie jest uprawniony do ponownej oceny zasadności zarzutów podniesionych w apelacji, a tym samym do trzecioinstancyjnej kontroli orzeczenia. Sąd odwoławczy jasno stwierdził, że w sprawie oskarżonej L. H. nie doszło do spełnienia wszystkich wymogów warunkujących możliwość przeprowadzenia postępowania w stosunku do nieobecnych, albowiem organ postępowania nie poczynił wystarczających starań w celu ustalenia aktualnego miejsca zamieszkania lub pobytu oskarżonej w kraju. Organ ad quem uznał tym samym, że w sprawie nie doszło do zaistnienia tej przesłanki pozytywnej z art. 173 § 1 k.k.s., co w konsekwencji stanowiło naruszenie prawa oskarżonej do obrony. W omawianym przypadku doszło więc do sytuacji, w której oskarżona została pozbawiona możliwości osobistego wykonywania przysługujących jej uprawnień procesowych, w tym prawa do obrony, które należy zagwarantować osobie oskarżonej (podejrzanej) zarówno w aspekcie formalnym, jak też materialnym. W pierwszym mamy do czynienia z prawem do podejmowania czynności (zaniechania czynności) realizowanym samodzielnie lub przez swojego obrońcę, w drugim zaś – z prawem 5 do korzystania z pomocy obrońcy. Jak wynika natomiast z uzasadnienia skargi, prawo oskarżonej do obrony prokurator redukuje wyłącznie do jednego z wyżej wymienionych aspektów. W orzecznictwie i doktrynie słusznie przyjmuje się, że konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości nie odnosi się wyłącznie do potrzeby powtórzenia dowodów, albowiem może też dotyczyć samego przebiegu przewodu sądowego, gdy z uwagi na naruszenie przepisów procesowych, np. niedochowanie gwarancji procesowych odnoszących się do udziału stron i ich przedstawicieli, należy powtórzyć go w całości (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dn. 23.01.2019 r., III KS 34/18, OSNKW 2019, nr 3, poz. 17). Stanowisko to, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, sąd odwoławczy miał na względzie, w konsekwencji zasadnie uznając, że rozpoznanie sprawy pod nieobecność oskarżonej rodziło potrzebę pełnego merytorycznego rozpoznania sprawy na zasadach ogólnych oraz zapewnienia oskarżonej możliwości udziału w przedmiotowym postępowaniu. Już tylko na marginesie, odnosząc się do argumentacji skarżącego, należy wskazać, że ewentualne uruchomienie specjalnego trybu zaskarżenia z art. 177 k.k.s. – w zaistniałym układzie procesowym –nie rekompensowałoby w pełni gwarancji procesowych, jakie przysługiwałyby oskarżonej w postępowaniu prowadzonym na zasadach ogólnych. W tym stanie rzeczy nie można podzielić stanowiska skarżącego, że Sąd Okręgowy w Warszawie, wydając zaskarżony wyrok, dopuścił się naruszenia art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. Sąd Najwyższy nie stwierdził w niniejszej sprawie wystąpienia – na etapie postępowania odwoławczego – uchybienia z art. 439 § 1 k.p.k., które musiałoby skutkować uchyleniem wyroku kasatoryjnego niezależnie od zarzutu skargi prokuratora (art. 439 § 1 k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.). W tym stanie rzeczy skuteczność skargi była uzależniona od przedstawienia w niej zasadnego zarzutu naruszenia art. 437 § 2 k.p.k., a zatem wskazania, że uchylenie wyroku nastąpiło wbrew tej normie procesowej, czego jednak skarżący nie uczynił, zgłaszając de facto zarzut wykraczający poza ustawowo oznaczone granice rozpoznania skargi. Taki zabieg musi determinować stwierdzenie, że wniesiona skarga oscyluje na granicy dopuszczalności. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu. 6