III KK 92/21

Sygn. akt III KK 92/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 kwietnia 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Jerzy Grubba SSN Paweł Wiliński (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Gajewska w sprawie K. K. skazanego wyrokiem łącznym po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 27 kwietnia 2021 r. kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od wyroku łącznego Sądu Rejonowego w S. z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt II K 1019/(…) w trybie art. 535 § 5 k.p.k. 1) uchyla zaskarżony wyrok i na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umarza postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego; 2) obciąża Skarb Państwa wydatkami postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem łącznym z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt II K 1019/(…), Sąd Rejonowy w S. połączył orzeczone wobec skazanego K. K. kary: 2 - karę łączną 2 lat pozbawienia wolności wymierzoną wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w S. z dnia 27 maja 2019 r., sygn. akt II K 289/(…) obejmującym skazania w sprawach Sądu Rejonowego w S. o sygn. II K (…)/18 i sygn. akt II K (…)/16 oraz - karę 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 18 lipca 2019 r., sygn. akt II K 699/(…) za czyny z art. 209 § 1 i 1a k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i wymierzył skazanemu karę łączną 3 lat pozbawienia wolności, zaliczając na jej poczet okres kary odbytej przez niego w sprawie II K 289/(…) - od dnia 4 maja 2016 r., godz. 20:00 do dnia 27 marca 2017 r., godz. 15:20 oraz od dnia 21 listopada 2018 r. do dnia 6 listopada 2019 r. oraz w pozostałej części połączone wyroki pozostawił do odrębnego wykonania. Nadto, Sąd Rejonowy zasądził od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy z urzędu skazanego wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną mu w postępowaniu o wydanie wyroku łącznego oraz zwolnił K.K. od opłaty, przejmując jednocześnie koszty postępowania na rachunek Skarbu Państwa. Powyższy wyrok, pomimo złożenia przez skazanego i jego obrońcę wniosku o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie orzeczenia wraz z uzasadnieniem, nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się w dniu 25 stycznia 2020 r. Kasację od tego wyroku wniósł Prokurator Generalny, który zaskarżył go w całości, na korzyść skazanego, zarzucając „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa procesowego, a mianowicie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., polegające na wszczęciu i przeprowadzeniu przez Sąd Rejonowy w S. postępowania o wydanie wyroku łącznego wobec K.K. mimo to, iż w tym samym Sądzie toczyło się już pod sygn. akt II K 996/(…) wcześniej wszczęte postępowanie w tym samym przedmiocie, co w konsekwencji doprowadziło do wydania w dniu 6 listopada 2019 r. wyroku łącznego o sygn. akt II K 1019/(…), obejmującego karę jednostkową i łączną pozbawienia wolności, wymierzone na mocy wyroków Sądu Rejonowego w S. z dnia 18 lipca 2019 r. o sygn. akt II K 699/(…) oraz łącznego z dnia 27 maja 2019 r. o sygn. akt II K 289/(…), który to wyrok uprawomocnił się z dniem 25 stycznia 2020 r. pomimo, iż wcześniej, z dniem 19 grudnia 2019 r. 3 uprawomocnił się obejmujący tożsame skazania wyrok łączny Sądu Rejonowego w S. z dnia 11 grudnia 2019 r. o sygn. akt II K 996/(…), co stanowi bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia określoną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.”. Podnosząc powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i umorzenie postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. Sąd Najwyższy zważył co następuje. Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się oczywiście zasadna w zakresie, w jakim wskazano na naruszenie przez Sąd Rejonowy w S. w sprawie o sygn. akt II K 1019/(…) przepisu prawa procesowego - art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. poprzez wszczęcie i prowadzenie postępowania o wydanie wyroku łącznego wobec skazanego K.K. obejmującego wyroki Sądu Rejonowego w S. z dnia 27 maja 2019 r., sygn. akt II K 289/(…) oraz z dnia 18 lipca 2019 r., sygn. akt II K 699/(…), pomimo wcześniej wszczętego i będącego w toku postępowania przed tym Sądem, tożsamego pod względem podmiotowym i przedmiotowym. To spowodowało skierowanie kasacji, w celu jej rozpoznania na posiedzenie, w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Zgodnie z dyspozycją art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone (res iudicatae) albo wcześniej wszczęte toczy się (lis pendens). Nie ulega wątpliwości, że wskazana przeszkoda procesowa, tj. ukonstytuowany w art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. bezwzględny zakaz równoległego prowadzenia postępowań karnych dotyczących tego samego przedmiotu procesu, w stosunku do tej samej osoby, ma pełne odniesienie do postępowań w przedmiocie wydania wyroku łącznego. Warunkiem zachowania wymaganej w takim wypadku tożsamości podmiotowo-przedmiotowej, poza tą samą osobą skazanego, jest to, aby równolegle prowadzone postępowania odnosiły się do tych samych wyroków jednostkowych, a więc orzeczeń obejmujących te same czyny tej samej osoby. Rozważenie wystąpienia, określonych w art. 17 § 1 k.p.k., przesłanek warunkujących dopuszczalność postępowania karnego jest obowiązkiem organu procesowego na każdym etapie 4 tego postępowania i to bez konieczności odsyłania do odpowiedniego stosowania przepisów wskazanych w art. 574 k.p.k. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2005 r., sygn. V KK 151/05). Taki układ procesowy zaistniał właśnie na gruncie przedmiotowej sprawy. Jak wynika bowiem z akt sprawy, w dniu 12 sierpnia 2019 r. Sąd Rejonowy w S. wszczął, na skutek pisma Dyrektora Zakładu Karnego w P. z dnia 7 sierpnia 2019 r., postępowanie o sygn. akt II K 996/(…) w przedmiocie wydania wyroku łącznego wobec K.K., skazanego wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w S. o sygn. akt II K 289/(…) oraz wyrokiem Sądu Rejonowego w S. o sygn. akt II K 699/(…). Natomiast w dniu 19 sierpnia 2019 r. ten sam Sąd Rejonowy wszczął tożsame podmiotowo i przedmiotowo postępowanie, tym razem na podstawie wniosku skazanego z dnia 13 sierpnia 2019 r. We wcześniej wszczętym postępowaniu o sygn. akt II K 996/(…), Sąd Rejonowy wydał wyrok w dniu 11 grudnia 2019 r., w którym połączył wobec K.K. kary: 2 lat pozbawienia wolności, orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w S. w sprawie II K 289/(…) oraz karę 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w S. w sprawie II K 699/(…) i wymierzył karę łączną 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności; zaliczając skazanemu na jej poczet okresy zatrzymania i odbywania kary w sprawach podlegających łączeniu. W pozostałej części połączone wyroki Sąd Rejonowy pozostawił do odrębnego wykonania. Nadto, zwolnił skazanego z kosztów postępowania, przejmując je na rachunek Skarbu Państwa. Powyższy wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się w dniu 19 grudnia 2019 r. Natomiast w później wszczętym, analizowanym aktualnie postępowaniu Sądu Rejonowego w S. o sygn. akt II K 1019/(…) wyrok zapadł w dniu 6 listopada 2019 r. Wyżej wymienionym wyrokiem Sąd Rejonowy w S. połączył orzeczone wobec skazanego K.K. kary: - karę łączną 2 lat pozbawienia wolności wymierzoną wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w S. z dnia 27 maja 2019 r., sygn. akt II K 289/(…) obejmującym skazania w sprawach Sądu Rejonowego w S. o sygn. II K (…)/18 i sygn. akt II K (…)/16 oraz 5 - karę 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 18 lipca 2019 r., sygn. akt II K 699/(…) za czyny z art. 209 § 1 i 1a k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i wymierzył skazanemu karę łączną 3 lat pozbawienia wolności, zaliczając na jej poczet okres kary odbytej przez niego w sprawie II K 289/(…) - od dnia 4 maja 2016 r., godz. 20:00 do dnia 27 marca 2017 r., godz. 15:20 oraz od dnia 21 listopada 2018 r. do dnia 6 listopada 2019 r. oraz w pozostałej części połączone wyroki pozostawił do odrębnego wykonania. Nadto, Sąd Rejonowy zasądził od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy z urzędu skazanego wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną mu w postępowaniu o wydanie wyroku łącznego oraz zwolnił K.K. od opłaty, przejmując jednocześnie koszty postępowania na rachunek Skarbu Państwa. Powyższy wyrok uprawomocnił się w dniu 25 stycznia 2020 r. Bezspornym jest zatem, iż w odniesieniu do skazanego K.K. wydane zostały dwa wyroki łączne obejmujące węzłem kary łącznej te same wyroki jednostkowe. Wobec tego, że w sprawie o sygn. akt II K 996/(…) postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego wszczęte zostało wcześniej, to w takiej sytuacji postępowanie w sprawie o sygn. akt II K 1019/(…) (wszczęte później) powinno być umorzone wobec negatywnej przesłanki procesowej. W efekcie prowadzenia równolegle dwóch tożsamych podmiotowo i przedmiotowo postępowań doszło do sytuacji, gdy dwa niezależne rozstrzygnięcia dwóch sądów ukształtowały całkowicie odmiennie tę samą materię, a było to rezultatem niepodjęcia w odpowiednim czasie, w oparciu o przesłankę lis pendens, obligatoryjnej decyzji o umorzeniu postępowania wszczętego później. To zatem na Sądzie Rejonowym w S., który wszczął postępowanie o sygn. akt II K 1019/(…) spoczywał obowiązek wydania postanowienia o umorzeniu postępowania - po myśli art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., jako że postępowanie to zostało wszczęte później niż tożsame podmiotowo i przedmiotowo postępowanie o sygn. akt II K 996/(…). Zatem to Sąd Rejonowy w S., procedując w sprawie II K 1019/(…), poprzez uchybienie normie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., dopuścił się rażącego naruszenia prawa procesowego, zaś wpływ tego uchybienia na treść orzeczenia jest oczywisty, jeśli się zważy w szczególności, że mocą ww. wyroku wymierzono skazanemu karę 6 łączną 3 lat pozbawienia wolności, natomiast wyrokiem wydanym w sprawie o sygn. akt II K 996/(…) - karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Reasumując, wobec powyższego uchybienia zaistniała konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt II K 1019/(…) i umorzenia wobec skazanego K.K. postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego. Nie sposób natomiast zaaprobować stanowiska Prokuratora Generalnego, że zaskarżone rozstrzygnięcie dotknięte jest bezwzględną przyczyną odwoławczą wymienioną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. Taka sytuacja zaistniałaby bowiem na gruncie niniejszej sprawy wówczas, gdyby wyrok w sprawie II K 1019/(…) został wydany pomimo tego, że postępowanie w przedmiocie wyroku łącznego o sygn. akt II K 996/(…), obejmujące te same wyroki jednostkowe skazujące K.K., zostało już prawomocnie zakończone. Tymczasem nie ma co do tego wątpliwości, że w analizowanej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca. Co więcej, w dacie wydania wyroku w sprawie II K 1019/(…) (6 listopada 2019 r.) nie tylko nie istniało prawomocne orzeczenie wydane w sprawie II K 996/(…), ale w ogóle w tej sprawie orzeczenie jeszcze nie zapadło (wyrok zapadł w dniu 11 grudnia 2019 r.). Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności, niezbędne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt II K 1019/(…) i umorzenie postępowania w sprawie na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. Rozstrzygnięcie o wydatkach postępowania kasacyjnego znajduje oparcie w treści art. 638 k.p.k. Z uwagi na powyższe Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.