I NKRS 38/23

I NKRS 38/23 POSTANOWIENIE Dnia 5 września 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Romuald Dalewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marek Siwek SSN Renata Żywicka w sprawie odwołania Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nr […] z dnia 30 marca 2023 r., wydanej wskutek rozpoznania odwołania sędzi Sądu Najwyższego E. K. od zarządzenia nr 36/2023 Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2023 r., dotyczącego zmiany podziału czynności, poprzez wyznaczenie do orzekania na czas określony w Izbie Cywilnej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 5 września 2023 r., odrzuca odwołanie. UZASADNIENIE Zarządzeniem nr 36/2023 Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2023 r., na podstawie art. 14 § 1 pkt 8, art. 102 § 1 oraz art. 35 § 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., o Sądzie Najwyższym (Dz.U. poz. 1904 oraz 2022, poz. 480, 1259, 2280 i 2600) w związku z § 80 ust. 12 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 lipca 2022 r., – Regulamin Sądu Najwyższego (Dz.U. poz. 1489), Pierwsza Prezes Sądu Najwyższego wyznaczyła sędziego Sądu Najwyższego E. K. do orzekania w Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego na czas określony od dnia 1 kwietnia 2023 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. W zarządzeniu zostały ustalone zasady przydziału spraw sędziemu tj. na każdy miesiąc przydzielono sędziemu 6 spraw najstarszych spośród spraw zarejestrowanych w I NKRS 38/23 2 repertorium CSKP lub CNPP jako sędziemu sprawozdawcy w sprawie. Na każdy miesiąc wyznaczono tego sędziego do składu orzekającego w charakterze innym niż sprawozdawcy w nie mniej niż 9 i nie więcej niż 14 sprawach rozpoznawanych w składach wieloosobowych. Od powyższego zarządzenia, powołując się na treść przepisów art. 22a § 5 zd. 1 i § 6 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. 2022, poz. 2072 ze zm., którą dalej powoływała jako „p.u.s.p.”) w zw. z art. 10 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. 2021, poz. 1904 oraz 2022, poz. 480 i 1259, którą dalej powoływała jako „u.SN”) SSN E. K. wywiodła odwołanie do Krajowej Rady Sądownictwa. W rzeczonym środku zaskarżenia skarżąca podniosła zarzut rażącej obrazy art. 14 § 1 u.SN, art. 35 § 3 u. SN, art. 22a § 4 zd. 1 p.u.s.p. w zw. z art. 10 § 1 u.SN przez wyznaczenie jej do udziału w rozpoznaniu określonych spraw w Izbie Cywilnej. Uchwałą nr […] Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 30 marca 2023 r. w przedmiocie odwołania od zmiany podziału czynności Krajowa Rada Sądownictwa, na podstawie art. 22a § 5 i 6 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. 2020, poz. 2072 ze zm.) w zw. z art. 10 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższego (Dz.U. 2021, poz. 1904 ze zm.) uwzględniła odwołanie SSN E. K. od podziału czynności wynikającego z zarządzenia nr 36/2023 Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2023 r. w sprawie wyznaczenia sędziego Sądu Najwyższego do orzekania na czas określony w Izbie Cywilnej. Od powyższej uchwały, zaskarżając ją w całości, odwołanie wniosła Pierwsza Prezes Sądu Najwyższego, która zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 44 ust. 3 ustawy o KRS), tj. art. 22a § 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. 2020, poz. 2072 z późn. zm.) w zw. z art. 10 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. 2021, poz. 1904 oraz 2022, poz. 480, 1259 i 2280) poprzez nieprawidłową wykładnię tych przepisów, skutkującą uznaniem, że stosowany odpowiednio do Sądu Najwyższego art. 22a § 5 p.u.s.p. przyznaje sędziemu Sądu Najwyższego prawo odwołania się od zarządzenia Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego w przedmiocie I NKRS 38/23 3 wyznaczenia tego sędziego, w trybie art. 35 § 3 ustawy o SN, do orzekania w innej izbie przez czas określony, podczas gdy wyznaczenie sędziego do orzekania w innej izbie przez czas określony nie stanowi przydziału czynności w rozumieniu art. 22a § 5 p.u.s.p. Podnosząc powyższy zarzut, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Odwołanie należało uznać za niedopuszczalne i w konsekwencji, stosownie do treści art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (tekst jedn. Dz.U. 2021, poz. 269 – dalej powoływana jako „ustawa o KRS”) w zw. z art. 3986 § 2 i 3 k.p.c., za podlegające odrzuceniu. W kwestii tej wypowiedział się już Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 14 czerwca 2023 r., (postanowienie Sądu Najwyższego I NKRS 5/23, nie publik.). Sąd Najwyższy w składzie orzekającym podziela pogląd prawny wyrażony w tym orzeczeniu, co do niedopuszczalności odwołania od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zgodnie z art. 44 ust. 1 ustawy o KRS uczestnik postępowania może odwołać się do Sądu Najwyższego z powodu sprzeczności uchwały Rady z prawem, o ile przepisy odrębne nie stanowią inaczej. Odwołanie nie przysługuje w sprawach indywidualnych dotyczących powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego. W myśl zaś art. 29 ust. 1 ustawy o KRS w sprawach indywidualnych osoba, której praw lub obowiązków dotyczyć ma uchwała Rady, jest uczestnikiem postępowania przed Radą. Z treści powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że co do zasady prawo do odwołania na podstawie art. 44 ust.1 ustawy o KRS nie przysługuje organom sądu, w tym m.in. prezesowi sądu, czy kolegium sądu. Podmioty te nie mogą być bowiem uznane za osobę, której praw i obowiązków, w sprawie indywidualnej, dotyczy uchwała Rady. Owszem, zdarzają się przypadki, w których od uchwał Rady mogą się odwołać organy sądu, takie jak prezes sądu, czy kolegium sądu. Ma to jednak miejsce tylko wtedy, gdy przepis szczególny, I NKRS 38/23 4 stanowiąc inaczej w rozumieniu art. 44 ust. 1 ustawy o KRS, przyznaje organom sądu takie kompetencje. Powyższy pogląd znajduje swoje potwierdzenie w stanowisku doktryny, gdzie w komentarzu do rzeczonej regulacji stwierdza się m.in., że „prawo do wniesienia odwołania przysługuje uczestnikowi postępowania, którym zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o KRS jest osoba, której praw lub obowiązków dotyczyć ma uchwała Rady. Jednakże w przepisach szczególnych, takich jak art. 73 § 3 p.u.s.p., uprawnienia do wniesienia odwołania od uchwał Rady w sprawie przeniesienia sędziego w stan spoczynku (zob. komentarz do art. 38) przyznano także organom sądów (podkreślenie SN) – prezesowi właściwego sądu oraz organom, które wnioskowały o takie przeniesienie – kolegium właściwego sądu lub Ministrowi Sprawiedliwości (w odniesieniu do sędziów wojewódzkich sądów administracyjnych – Prezesowi Naczelnego Sądu Administracyjnego). Podobne rozwiązanie znajduje się w art. 31 ustawy o SN. Także szerszy niż wynikałoby to bezpośrednio z art. 29 ust. 1 ustawy o KRS krąg uczestników postępowania występuje w sprawach, o których mowa w art. 40 ustawy o KRS (podkreślenie SN) – M. Niezgódka-Medek [w:] R. Pęk, M. Niezgódka-Medek, Krajowa Rada Sądownictwa. Komentarz, Warszawa 2013, komentarz do art. 44, teza 4. W analizowanym przypadku przepisu przyznającego Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego prawa do wniesienia odwołania od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nie znajdziemy. Kontynuując powyższy wątek należy wskazać, że nie można podzielić poglądu wyrażonego w środku zaskarżenia, iż w przedmiotowej sprawie Krajowa Rada Sądownictwa wadliwie uznała dopuszczalność odwołania, wywiedzionego przez sędziego Sądu Najwyższego od wskazanego wyżej zarządzenia, na skutek błędnego przyjęcia, iż w tejże sprawie odpowiednie zastosowanie, na mocy odesłania zawartego w art. 10 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn. Dz.U 2023, poz. 1093), ma art. 22a § 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 217 – dalej powoływana jako „u.s.p.”). W ocenie Sądu Najwyższego odpowiednie zastosowanie w przedmiotowej sprawie art. 22a ust. 5 u.s.p. było w pełni zasadne. I NKRS 38/23 5 Należy też zwrócić uwagę na akcentowane w orzecznictwie i judykaturze istotne podobieństwo między odpowiednim stosowaniem przepisów a analogią legis. Rzeczone podobieństwo uwidacznia się najwyraźniej w schemacie rozumowania, polegającym na szukaniu podobieństw między określonymi sytuacjami faktycznymi normowanymi prawnie oraz między regulacjami prawnymi i wnioskowaniem na ich podstawie o normach prawnych. Natomiast najistotniejsza różnica między wnioskowaniem z analogii a przepisami odsyłającymi z zastrzeżeniem odpowiedniości polega natomiast na tym, że „ustawowy nakaz odpowiedniego stosowania określonych przepisów nie służy wypełnieniu przez adresata istniejącej luki prawnej. Wskazane w odesłaniu przepisy odniesienia stanowią bowiem część regulacji podstawowej, z tym wszakże zastrzeżeniem, że w zakresie oznaczonym przez prawodawcę w odesłaniu oraz po ich ewentualnym dostosowaniu do specyfiki i celów regulacji podstawowej" (M. Hauser: Odpowiednie stosowanie przepisów prawa - uwagi porządkujące, Przegląd Prawa i Administracji LXV, Wrocław 2005, s.166). Zasadniczą przesłanką sięgania do analogii z ustawy jest zaś podobieństwo stanów faktycznych przy takim samym motywie legislacyjnym, tj. ratio legis. Nie może budzić również wątpliwości, że zaktualizowanie się stanu rzeczy stanowiącego „zasadniczą przesłankę sięgania do analogii z ustawy” jeszcze silniej będzie przemawiać za zastosowaniem określonej regulacji, czy to „wprost”, czy to z odpowiednimi modyfikacjami, na mocy przepisu odsyłającego z zastrzeżeniem odpowiedniości (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2017 r., I KZP 9/17 i powołane tam poglądy doktryny i judykatury). Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy należy wskazać, że brzmienie art. 22a ust. 5 u.s.p. nie pozostawia wątpliwości, iż zasadniczym powodem przyznania sędziemu prawa do odwołania się do Krajowej Rady Sądownictwa od zmiany podziału czynności nie było stworzenie dodatkowej gwarancji przestrzegania przez prezesa sądu przepisów o podziale czynności jako takich. Przyznanie sędziemu prawa do odwołania miało przede wszystkim umożliwić mu kwestionowanie zmiany podziału czynności, która skutkuje zmianą zakresu jego obowiązków, w szczególności (a więc nie tylko), przeniesieniem do innego wydziału sądu, w sposób przezeń nieakceptowany. I NKRS 38/23 6 Z powyższego wynika, że wyznacznikiem tego, czy przepis art. 22a ust. 5 u.s.p. znajdzie w przedmiotowej sprawie odpowiednie zastosowanie, nie mógł mieć sam tryb przewidziany przez ustawę dla zmiany zakresu sędziowskich obowiązków, ale skutki jakie może on wywołać. W analizowanej sprawie zaś, zakwestionowana przez skarżącą zmiana zakresu jej obowiązków związana była z wyznaczeniem jej do udziału w rozpoznaniu trzydziestu sześciu spraw w Izbie Cywilnej jako sprawozdawca i na każdy miesiąc wyznaczono ją do składu orzekającego w charakterze innym niż sprawozdawcy w nie mniej niż 9 i nie więcej niż 14 sprawach rozpoznawanych w składach wieloosobowych. Ingerencja w zakres sędziowskich obowiązków była więc znaczna i z pewnością istotnie podobna, do ingerencji, jaką w zakresie obowiązków sędziowskich wywołać może zmiana podziału czynności, dokonywana przez prezesa sądu powszechnego w oparciu o art. 22a § 4 u.s.p. Okoliczność zatem, że zmiana zakresu obowiązków była konsekwencją wyznaczenia sędziego Sądu Najwyższego do udziału w rozpoznawaniu spraw w oparciu o przepis art. 35 § 3 ustawy o SN in principio (przepis ten stanowi, sędzia może być wyznaczony przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do udziału w rozpoznaniu określonej sprawy w innej izbie oraz, za zgodą sędziego, do orzekania na czas określony w innej izbie. Wyznaczenie sędziego do orzekania w innej izbie, bez jego zgody, może nastąpić na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy w roku. Po upływie okresu wyznaczenia sędziego do orzekania w innej izbie, sędzia podejmuje czynności w sprawach przydzielonych mu w tej izbie do ich zakończenia), który to tryb modyfikacji obowiązków sędziowskich z pewnością różni się od wprowadzania zmian w podziale czynności w oparciu o art. 22a § 4 u.s.p., nie przemawiała przeciwko odwołaniu się do art. 22a § 5 u.s.p. Skoro bowiem zastosowanie przepisu art. 35 § 3 ustawy o Sądzie Najwyższym może skutkować zmianami w zakresie obowiązków sędziowskich porównywalnymi z tymi, które mogą być konsekwencją zmiany podziału czynności w sądach powszechnych, należy stwierdzić, że nie istnieją przekonujące racje przemawiające za tym, by pozbawiać sędziów Sądu Najwyższego analogicznej, jak przyznana sędziom sądów powszechnych, ochrony odnoszącej się do badanej tutaj sfery. I NKRS 38/23 7 Uznanie, że oparcie się przez Krajową Radę Sądownictwa na odpowiednio stosowanym przepisie art. 22a § 5 u.s.p. było w tym przypadku postąpieniem prawidłowym, dostarcza kolejnego argumentu potwierdzającego trafność uzasadnianego rozstrzygnięcia. Przepis art. 22a § 6 u.s.p. jednoznacznie wskazuje, że od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, wydanej po rozpoznaniu odwołania wniesionego na podstawie art. 22a § 5 u.s.p., odwołanie nie przysługuje. Kierując się powyższą argumentacją, Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej postanowienia. [ms]