I KZ 14/21

Sygn. akt I KZ 14/21 POSTANOWIENIE Dnia 30 września 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Barbara Skoczkowska w sprawie W. J., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 30 września 2021 r. zażalenia prokuratora, na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w P., z dnia 10 marca 2021 r., sygn. akt KO (…) w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia postanowił: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Marynarki Wojennej w G. wyrokiem z dnia 23 grudnia 1985 r., sygn. akt Sm (…), uznał W.J. za winnego tego, że: „będąc zobowiązany, zgodnie z kartą powołania nr (…) wystawioną przez WKU w G. dnia 3.10.1985 r. do odbycia zasadniczej służby wojskowej w JW (…) w L., działając w celu trwałego uchylenia się od pełnienia tej służby, w dniu 26.10.1985 r. nie zgłosił się w tej jednostce wojskowej, lecz samowolnie przebywał poza nią do dnia 15.11.1985 r.”, tj. o popełnienia przestępstwa z art. 231 ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL i za ten czyn skazał go na karę 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Wyrok ten został zaskarżony rewizją przez obrońcę oskarżonego. 2 Po jej rozpoznaniu, Sądu Najwyższego wyrokiem z dnia 18 lutego 1986 r., sygn. akt Rw. 52/86, zaskarżony wyrok utrzymał w mocy, a następnie postanowieniem z dnia 30 września 1986 r., sygn. akt Sn.15/86, na podstawie art. 4 ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw, darował W.J. orzeczoną wobec niego karę 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Pełnomocnik W.J., wnioskiem z dnia 16 października 2020 r. wystąpił do Wojskowego Sądu Okręgowego w P. o stwierdzenie nieważności powyższych wyroków i o zasądzenie zadośćuczynienia na rzecz wnioskodawcy. Wojskowy Sąd Okręgowy w P., postanowieniem z dnia 10 marca 2021 r., sygn. akt Ko (…), na podstawie art. 1 ust.1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, stwierdził nieważność wyroku b. Sądu Marynarki Wojennej w G. z dnia 23 grudnia 1985 r., sygn. akt Sm (…). Od powyższego postanowienia Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu zażalenie wniósł Prokurator Wydziału do spraw Wojskowych Prokuratury Okręgowej w P., który zaskarżając postanowienie w całości na niekorzyść wnioskodawcy W.J., zarzucił: „błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, a polegający na błędnym ustaleniu, że zaistniał adekwatny związek przyczynowo- skutkowy pomiędzy działalnością opozycyjną W.J. a wydaniem wobec niego skazującego wyroku byłego Sądu Marynarki Wojennej w G. z dnia 23.12.1985 r., sygn. Sm (…), co skutkowało niesłusznym uznaniem, że wzmiankowany wyrok skazujący stanowił wyraz represji karnej z powodu jego działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wskazuje, że wyrok ten zapadł wyłącznie z powodu – motywowanego głównie przekonaniami pacyfistycznymi – uchylania się przez W.J. od obowiązku pełnienia służby wojskowej i pozostawał bez związku z jego działalnością opozycyjną o charakterze niepodległościowym, oraz prowadzi do konstatacji, że 3 unieważnienie ww. wyroku byłego Sądu Marynarki Wojennej w G. było niezasadne, albowiem w realiach przedmiotowej sprawy nie zmaterializowały się – określone w ustawie z dnia 23.02.1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego Państwa Polskiego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1820 t.j.) – przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności przywołanego orzeczenia byłego Sądu Marynarki Wojennej w G.”. Prokurator podnosząc taki zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia o stwierdzeniu nieważności wyroku byłego Sądu Marynarki Wojennej w G. z dnia 23.12.1985 r., sygn. akt Sm (…), i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojskowy Sąd Okręgowy w P.. Sąd zważył, co następuje. Zażalenie wniesione przez prokuratora jest zasadne. W pełni bowiem należy zgodzić się z argumentacją wskazaną w uzasadnieniu zażalenia, że Wojskowy Sąd Okręgowy w P. rozpoznając wniosek pełnomocnika W.J. o stwierdzenie nieważności wyroku b. Sądu Marynarki Wojennej w G., nie wykazał dostatecznie, aby skazanie tym wyrokiem było represją karną za działalność wnioskodawcy na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, nie jedynie reakcją karną na popełnienie przez niego czynu z art. 231 ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL, polegającego na uchyleniu się od służby wojskowej. Słusznie zauważ również prokurator, że odmowa pełnienia służby wojskowej nie może być samoistną i skuteczną przesłanką unieważnienia orzeczenia w trybie ustawy lutowej, gdyż nie można stawiać znaku równości pomiędzy tego rodzaju postępowaniem a działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, o której mowa w tej ustawie. Podobnie nie można również stawiać znaku równości pomiędzy działalnością polityczną, na którą wskazuje Sąd w zaskarżonym postanowieniu, a działalnością niepodległościową. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd winien przeprowadzić dokładną analizę okoliczności wynikających z akt historycznych, zeznań wnioskodawcy oraz materiałów uzyskanych z IPN, w tym wskazać charakter organizacji „W.”, celem wykazania ewentualnego związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy 4 działalnością niepodległościową, jeżeli taką wnioskodawca prowadził, a skazaniem za odmowę służby wojskowej jako przejawem represjonowania za taką działalność. Związek taki musi być jednoznacznie wykazany, nie można go natomiast domniemywać. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia. as