III UZP 33/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Bała, E. Brzeziński.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, M. Bojarskiej, w sprawie z wniosku (...) Przedsiębiorstwa Hodowli Roślin Ogrodniczych, stacja Hodowli Roślin w J. Oddział w S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o zwrot nienależnie pobranych świadczeń po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie postanowieniem z dnia 13 lipca 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1. Czy żądanie od zakładu pracy zwrotu kwot nienależnie wypłaconych ubezpieczonemu przez organ rentowy wskutek nieprawidłowego wykazania przez zakład pracy we wniosku o rentę inwalidzką składników wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru świadczenia - może być przedmiotem decyzji wydawanej przez organ rentowy w trybie art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 42, poz. 202)?2. Czy od decyzji organu rentowego ustalającej okoliczności opisane w punkcie 1 lub przewidziane w art. 35 ust. 6 powołanej ustawy przysługuje zakładowi pracy odwołanie, na podstawie art. 23 ust. 1 tej ustawy do Sądu Wojewódzkiego rozpoznającego sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych w rozumieniu art. 476 § 2 k.p.c.?"podjął następującą uchwałę:Żądanie od zakładu pracy zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń ubezpieczonemu przez organ rentowy wskutek przekazania przez zakład pracy nieprawdziwych danych, mających wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość, może być przedmiotem decyzji tego organu; od decyzji takiej przysługuje zakładowi pracy odwołanie do sądu wojewódzkiego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 35 ust. 4 i 6 oraz art. 23 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych - Dz. U. Nr 42, poz. 202).Uzasadnienie faktyczneZagadnienie prawne będące przedmiotem rozstrzygnięcia powstało na tle następującego stanu faktycznego:Odwołujący się zakład pracy w dniu 9 kwietnia 1985 r. przesłał do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w S. zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach Janiny P. w związku z ubieganiem się wymienionej o rentę inwalidzką. W zaświadczeniu tym podał, że wymieniona uzyskała premię z funduszu premiowego za rok 1983-1984 i uzyska taką premię z tego funduszu za rok 1984-1985, którego wysokość poda w późniejszym terminie. W piśmie z dnia 6 grudnia 1986 r. wskazano wysokość premii z funduszu, wypłaconej wymienionej za rok 1984-1985.Na tej podstawie organ rentowy wliczył kwotę premii z tego funduszu do podstawy wymiaru renty inwalidzkiej. Pismem z dnia 19 maja 1987 r. zakład pracy poinformował Oddział ZUS o tym, że wypłata premii z funduszu premiowego Janinie P. nastąpiła z odpisu z zysku, a więc premia ta nie podlega wliczeniu do podstawy wymiaru renty inwalidzkiej.Organ rentowy ponownie rozpoznał kwestię podstawy wymiaru renty inwalidzkiej wymienionej pracownicy i stosownie ją obniżył.Jednocześnie ustalił, że na skutek wykazania w zaświadczeniu o wynagrodzeniu premii z funduszu premiowego, która nie podlega wliczeniu do podstawy wymiaru renty inwalidzkiej, rencistce wypłacono bezpodstawnie kwotę 33.550 zł nienależnej renty.Decyzją z dnia 10 czerwca 1987 r. organ rentowy zażądał zwrotu tej kwoty od odwołującego się zakładu pracy.Rozpoznając odwołanie zakładu pracy Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie przytoczone w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:W świetle § 20 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość zarobku, na podstawie którego organ rentowy ustala podstawę wymiaru świadczeń dla pracownika uspołecznionego zakładu pracy, jest zaświadczenie zakładu pracy.Zaświadczenie to powinno być wydane zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (Dz. U. Nr 18, poz. 77 ze zm. - poprzednio rozp. Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w tej mierze - Dz. U. Nr 35, poz. 246 ze zm.).W myśl art. 96 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) na zakładzie pracy ciąży obowiązek skompletowania dowodów niezbędnych do ustalenia prawa i wysokości świadczenia rentowego, a więc dołączenie właściwych zaświadczeń dotyczących składników i wysokości wynagrodzenia.Jeżeli uspołeczniony zakład pracy przekaże do organu rentowego nieprawdziwe dane mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość, obciąża go obowiązek zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń (art. 35 ust. 6 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych - Dz. U. Nr 42, poz. 202).Wymieniony przepis nie wyjaśnia bliżej sformułowania "nieprawdziwe dane". Mając na względzie treść art. 35 ust. 2 pkt 2 wymienionej ustawy należy dojść do wniosku, że przekazanie przez zakład pracy nieprawdziwych danych ma miejsce wówczas, gdy dane te są niezgodne z rzeczywistością (sprzeczne z dokumentacją zakładu pracy), a przekazane zostały w celu wprowadzenia w błąd organu rentowego świadomie lub wskutek niedbalstwa zakładu pracy.Do zakresu "prawdziwości danych" przekazywanych przez zakład pracy należy także właściwe określenie wypłaconych składników wynagrodzenia, zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi ustalania podstawy wymiaru świadczeń. Nie oznacza to jednak, że każde błędne określenie zakładu pracy nienależnie wypłaconymi świadczeniami. Jeżeli określenie składnika wynagrodzenia jest oczywiście sprzeczne z przepisami dotyczącymi ustalania podstawy wymiaru świadczeń, na organie rentowym ciąży obowiązek właściwej oceny tego faktu oraz ewentualne podjęcie czynności wyjaśniających (§ 33 ust. 2 rozp. RM z dnia 7 lutego 1983 r.). Zaniedbania w tym zakresie organu rentowego nie mogą obciążać zakładu pracy.Treść art. 35 ust. 6 ustawy o organizacji i finansowania ubezpieczeń społecznych nie wyjaśnia bezpośrednio, czy organ rentowy jest uprawniony do ustalania decyzją obowiązku zwrotu przez zakład pracy kwot nienależnie wypłaconych świadczeń. Odpowiedź w tej mierze powinna być pozytywna, ponieważ art. 35 wymienionej ustawy normuje problematykę zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego, do których zalicza się emerytury i renty inwalidzkie (art. 2 ust. 1 pkt 3 i 4 tej ustawy). Przepis ten podlega wykładni w całości. Treść ust. 6 tego przepisu pozostaje w ścisłym związku w szczególności z treścią ust. 2 i 4.Skoro Oddział ZUS decyzją ustala kwotę nienależnie pobranych świadczeń (ust. 4), to kompleksowa wykładnia art. 35 powołanej ustawy oraz względy celowości przemawiają za tym, aby w decyzji tej zamieścił także żądanie zwrotu tych kwot od zakładu pracy, który nieprawdziwymi danymi spowodował wypłatę tych świadczeń. Ustęp 6 art. 35 obciąża zakład pracy obowiązkiem zwrotu nienależnych świadczeń, a więc świadczeń, o których stanowi ust. 1, 2 i 4 tego przepisu. Za poglądem tym przemawia także treść ustępów 7-9 ust. 35 wymienionej ustawy.Chociaż w ust. 7 nie wskazano, w jakiej formie Oddział ZUS dokonuje ustalenia dokonania przez zakład pracy nienależnej wypłaty finansowej z ubezpieczeń społecznych, jest oczywiste, że następuje to w postaci decyzji. Kwestia przedawnienia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń stwierdzona w ust. 8 odnosi się także do obowiązku zwrotu świadczeń przez zakład pracy. Oddział ZUS może odstąpić od żądania zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń także w stosunku do zakładu pracy (ust. 9). Z powyższego wynika, że łączna wykładnia treści art. 35 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych prowadzi do wniosków przyjętych w uchwale.Z treści art. 23 wymienionej ustawy wynika, że Oddział ZUS wydaje decyzje w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W świetle art. 35 tej ustawy nie budzi wątpliwości, że takie żądanie zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych. Od decyzji żądającej od zakładu pracy zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń, zakładowi pracy przysługuje odwołanie do sądu wojewódzkiego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 476 § 2 pkt 1 i 2 k.p.c.).Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.