IV KK 282/08

WYROK Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2008 R. IV KK 282/08 Unormowanie przewidziane w art. 43 § 2 k.k. wyklucza możliwość przyjęcia przerwania biegu okresu obowiązywania zakazu z przyczyn in-nych niż określone w tym przepisie. Osobą niemającą uprawnień do prowadzenia pojazdu, w rozumieniu art. 94 § 1 k.w. jest także osoba, której zatrzymano prawo jazdy, w okresie jego zatrzymania, a gdy zatrzymanie trwało dłużej niż rok, także po tym okresie, o ile nie wydano jej prawa jazdy po spełnieniu wymogu określone-go w art. 114 ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu dro-gowym (Dz. U. 2005 r. Nr 108. poz. 908 ze zm.). Przewodniczący: sędzia SN W. Kozielewicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: P. Hofmański, R. Malarski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 11 września 2008 r., sprawy Jacka M., skazanego z art. 244 k.k., z powodu kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść od wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia 31 grudnia 2007 r., uchylił zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonego Jacka M. przekazał Sądowi Rejonowemu w B. do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Prokurator Rejonowy w B. oskarżył Jacka M. o to, że dnia 19 listopa-da 2007 r. w B., nie stosując się do orzeczonego wyrokiem Sądu Rejono- 2 wego w B. z dnia 25 czerwca 2003 r., VI K 222/03, zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym, kierował na drodze publicznej samochodem osobowym marki „VW Passat”, tj. o przestępstwo określone w art. 244 k.k. Wraz z aktem oskarżenia Prokurator Rejonowy złożył, na podstawie art. 335 § 1 k.p.k., wniosek o wydanie wyroku skazującego bez przeprowa-dzenia rozprawy i orzeczenie uzgodnionej z oskarżonym Jackiem M. kary. Uwzględniając wniosek prokuratora Sąd Rejonowy w B. wyrokiem z dnia 31 grudnia 2007 r., VI K 926/07: I. uznał oskarżonego Jacka M. za winnego popełnienia zarzucanego mu aktem oskarżenia czynu i za czyn ten na mocy art. 244 k.k. wymierzył mu karę roku pozbawienia wolności, II. na mocy art. 69 § 1 i 2 k.k., art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orze-czonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 3 lat pró-by, III. na mocy art. 71 § 1 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i 3 k.k. wymierzył oskarżonemu karę grzywny w wymiarze 150 stawek dziennych, przy okre-śleniu jednej stawki na kwotę 10 zł, IV. na mocy art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej kary grzywny zali-czył okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od dnia 19 listo-pada 2007 r. do dnia 20 listopada 2007 r., przyjmując, że jeden dzień rze-czywistego pozbawienia wolności równa się dwóm dziennym stawkom grzywny, V. zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 320 zł tytułem kosztów sądowych. Powyższy wyrok Sądu Rejonowego w B. nie został zaskarżony i uprawomocnił się w dniu 8 stycznia 2008 r. Od tego wyroku kasację złożył Prokurator Generalny. Zaskarżył ten wyrok w całości na korzyść skazanego Jacka M. Zarzucając rażące i mają- 3 ce istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego ma-terialnego – art. 43 § 2 k.k. i art. 244 k.k., polegające na wyrażeniu błędne-go poglądu prawnego, że orzeczony wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 25 czerwca 2003 r. VI K 222/03 dwuletni zakaz prowadzenia wszel-kich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym obowiązuje nie od daty uprawomocnienia się wyroku, tj. od dnia 31 lipca 2003 r., lecz dopiero od upływu łącznych okresów, na jakie orzeczone zostały prawomocnymi wy-rokami tegoż sądu z dnia 8 maja 2003 r. VI K 152/03 oraz z dnia 27 maja 2003 r. VI K 225/03 zakazy prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicz-nych w ruchu lądowym, co w konsekwencji doprowadziło do niesłusznego przyjęcia, iż kierowanie przez Jacka M. w dniu 19 listopada 2007 r. samo-chodem osobowym było niezastosowaniem się do orzeczonego zakazu, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w B. do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna. Poza sporem jest, że Jacek M. był trzykrotnie karany za popełnienie przestępstwa z art. 178a § 1 k.k. wyrokami Sądu Rejonowego w B.: - z dnia 8 maja 2003 r., VI K 152/03, prawomocnym od dnia 6 czerw-ca 2003 r., którym orzeczono zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów me-chanicznych w ruchu lądowym na okres 2 lat, zaliczając na poczet środka karnego zatrzymanie prawa jazdy od dnia 10 lutego 2003 r., - z dnia 27 maja 2003 r., VI K 225/03, prawomocnym od dnia 4 czerwca 2003 r., którym orzeczono zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres roku, - z dnia 25 czerwca 2003 r., VI K 222/03, prawomocnym od dnia 31 lipca 2003 r., którym orzeczono zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 2 lat. Wydział Komunikacji i Transportu Starostwa Powiatowego w B. na podstawie przekazanych mu odpisów wyżej wskazanych prawomocnych 4 wyroków określił, że orzeczone wobec Jacka M. zakazy prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych orzeczonych obowiązują: - w sprawie VI K 152/03 od dnia 10 lutego 2003 r. do dnia 10 lutego 2005 r., - w sprawie VI K 225/03 od dnia 10 lutego 2005 r. do dnia 10 lutego 2006 r., - w sprawie VI K 22/03 od dnia 11 lutego 2006 r. do dnia 11 lutego 2008 r. Z kolei, z akt sprawy VI K 926/07 Sądu Rejonowego w B. wynika, że skazany Jacek M. w dniu 19 listopada 2007 r. kierował samochodem marki VW Passat. Podczas kontroli drogowej oświadczył, że nie posiada prawa jazdy, gdyż zostało zatrzymane przez Sąd Rejonowy w B. w związku z orzeczonym przez ten Sąd zakazem prowadzenia pojazdów mechanicz-nych. Na tej podstawie Sąd Rejonowy w B. uznał Jacka M., kierującego w dniu 19 listopada 2007 r. samochodem, za winnego popełnienia przestęp-stwa z art. 244 k.k. Tymczasem oskarżony działaniem swym nie wyczerpał znamion przestępstwa z art. 244 k.k., penalizującego niestosowanie się do orzeczo-nego przez sąd zakazu m.in. prowadzenia pojazdu, bowiem orzeczony na okres 2 lat w sprawie VI K 222/03 zakaz obowiązywał od daty uprawomoc-nienia się wyroku, tj. od 31 lipca 2003 r. (po uprawomocnieniu się tego wy-roku skazany Jacek M. nie odbywał kary pozbawienia wolności orzeczonej tym wyrokiem, ani za inne przestępstwo, a zatem bieg okresu obowiązy-wania zakazu nie uległ przerwaniu i okres ten upłynął z dniem 31 lipca 2005 r.). Dla określenia biegu okresu zakazu nie ma w realiach niniejszej sprawy znaczenia, że zakazy prowadzenia wszelkich pojazdów mecha-nicznych w ruchu lądowym zostały orzeczone wobec Jacka M. również in-nymi wyrokami, które uprawomocniły się w dniach 4 i 6 czerwca 2003 r. 5 Zgodnie z art. 43 § 2 k.k. zakaz obowiązuje od uprawomocnienia się orzeczenia. Okres, na który środek orzeczono, nie biegnie w czasie odby-wania kary pozbawienia wolności, chociażby orzeczonej za inne przestęp-stwo. Wyklucza to możliwość przyjęcia przerwania biegu okresu obowią-zywania zakazu z innych przyczyn (na przykład z powodu obowiązywania zakazu tego samego rodzaju orzeczonego w innej sprawie). W uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2007 r., sygn. I KZP 34/07 (OSNKW 2008, z. 1, poz. 2) wywiedziono, że w sytuacji gdy zachodzi konieczność wykonania kilku środków karnych nie-podlegających łączeniu według reguł określonych w art. 90 § 2 k.k., środki te podlegają odrębnemu wykonaniu, które następuje zgodnie z dyspozycją art. 43 § 2 k.k. po uprawomocnieniu się wyroków, którymi je orzeczono (z wyłączeniem okresu odbywania przez skazanego kary pozbawienia wolno-ści, również orzeczonej za inne przestępstwo), nawet jeżeli dotyczą zaka-zów oraz obowiązków tego samego rodzaju. Może to powodować, że środ-ki te będą wykonywane równocześnie. Z akt sprawy wynika, że orzeczone wyrokami Sądu Rejonowego w B. wydanymi w sprawach: VI K 152/03, VI K 225/03 i VI K 222/03 zakazy pro-wadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym nie zosta-ły połączone zgodnie z regułami określonymi w art. 90 § 2 k.k., obowiązy-wały zatem od uprawomocnienia się tych wyroków, bądź zatrzymania pra-wa jazdy, a ich bieg nie był przerywany, gdyż Jacek M. w okresie ich obo-wiązywania nie odbywał kary pozbawienia wolności. Zakaz orzeczony w sprawie VI K 152/03 obowiązywał zatem od daty zatrzymania prawa jazdy od dnia 10 lutego 2003 r. do dnia 10 lutego 2005 r., zakaz orzeczony w sprawie VI K 225/03 obowiązywał od uprawomoc-nienia się wyroku od dnia 4 czerwca 2003 r. do dnia 4 czerwca 2004 r., a zakaz orzeczony w sprawie VI K 222/03 obowiązywał od uprawomocnienia się wyroku od dnia 31 lipca 2003 r. do dnia 31 lipca 2005 r. 6 Sąd Rejonowy w B. przyjmując, że czyn zarzucany Jackowi M., po-pełniony w dniu 19 listopada 2007 r., wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 244 k.k., mimo że okres, na który orzeczono zakaz prowadzenia wszel-kich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym w sprawie VI K 222/03, zgodnie z art. 43 § 2 k.k., upłynął w dniu 31 lipca 2005 r., dopuścił się uchybienia będącego rażącym i mającym istotny wpływ na orzeczenie, na-ruszeniem przepisów prawa materialnego. Wprawdzie zachowanie Jacka M., polegające na kierowaniu w dniu 19 listopada 2007 r. pojazdem mechanicznym nie wyczerpało znamion przestępstwa z art. 244 k.k., to jednak prowadził on na drodze publicznej pojazd, nie mając do tego uprawnienia, co może stanowić wykroczenie z art. 94 § 1 k.w. Jacek M. nie miał bowiem prawa jazdy (zostało mu zatrzy-mane w dniu 10 lutego 2003 r. w sprawie VI K 152/03, w której następnie orzeczono prawomocny zakaz prowadzenia pojazdów na okres 2 lat), a nie wystąpił on potem o zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Należy zwrócić uwagę, że wystąpienie o zwrot zatrzymanego prawa jazdy nie jest jedynym warunkiem jego odzyskania. Zgodnie bowiem z art. 114 ust. 1 pkt 2b usta-wy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 2005 Nr 108, poz. 908 ze zm.) osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, którego była pozbawiona na okres przekraczający jeden rok, podle-ga kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji, przez zdanie odpowiedniego do rodzaju uprawnienia do kierowania pojazdem egzaminu państwowego. Do-kument stwierdzający uprawnienia do kierowania pojazdem wydaje się po zdaniu, przez osobę ubiegającą się o jego wydanie, odpowiedniego do ro-dzaju uprawnienia egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje. W doktrynie podkreśla się, że osobą niemającą uprawnień, w rozu-mieniu art. 94 § 1 k.w. jest zarówno ta, której zatrzymano prawo jazdy, w okresie zatrzymania prawa jazdy, jak i po tym okresie, gdy zatrzymanie trwało dłużej niż rok zaś osoba ta nie wypełnia wymogu wynikającego ze 7 wspomnianego art. 114 ust. 1 pkt 2b ustawy – Prawo o ruchu drogowym (R. Stefański: Wykroczenia drogowe. Komentarz, Kraków 2005, s. 443-480). Kierując się przedstawionymi wyżej względami Sąd Najwyższy z mo-cy art. 535 § 5 k.p.k. i art. 537 § 2 k.p.k. orzekł jak w wyroku.