V KK 564/22

Sygn. akt V KK 564/22 POSTANOWIENIE Dnia 15 lutego 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 15 lutego 2023 r., sprawy M. K. skazanego z art. 286 § 1 k.k. i in. z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego, od wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 17 sierpnia 2022 r., sygn. akt II Ka 98/22, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Wieluniu z dnia 10 stycznia 2022 r., sygn. akt II K 651/20, p o s t a n o w i ł 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną, 2. obciążyć skazanego M. K. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE M. K. został oskarżony o to, że: „I. w okresie od lipca 2018 r. do 1 września 2018 r., w W., woj. […] oraz W., gm. […], woj. […], działając z góry powziętym zamiarem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził K. R. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci pieniędzy w kwocie 185.000,00 zł, w ten sposób, że zawarł z pokrzywdzoną pisemne umowy o pożyczki gotówkowe i wprowadził ją w błąd co do zamiaru inwestowania pożyczonych pieniędzy i zwrócenia całości wpłaconej gotówki razem 2 z uzyskanym przychodem z inwestycji, czym spowodował straty w kwocie 185.000,00 zł na szkodę K. R., tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k., II. w okresie od 26 marca 2018 r. do 1 września 2018 r., w W., woj. […], działając z góry powziętym zamiarem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził F. M. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci pieniędzy w kwocie 111.000,00 zł, w ten sposób, że zawarł z pokrzywdzonym pisemne umowy o pożyczki gotówkowe i wprowadził go w błąd co do zamiaru inwestowania pożyczonych pieniędzy i zwrócenia całości wpłaconej gotówki razem z uzyskanym przychodem z inwestycji, czym spowodował straty w kwocie 111.000,00 zł na szkodę F. M., tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k., III. w okresie od maja 2018 r. do 1 września 2018 r., w W. , woj. […], działając z góry powziętym zamiarem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził M. F. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci pieniędzy w kwocie 21.000,00 zł, w ten sposób, że zawarł z pokrzywdzoną pisemne umowy o pożyczki gotówkowe i wprowadził ją w błąd co do zamiaru inwestowania pożyczonych pieniędzy i zwrócenia całości wpłaconej gotówki razem z uzyskanym przychodem z inwestycji, czym spowodował straty w kwocie 21.000,00 zł na szkodę M. F., tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k., IV. w okresie od 2018 r. do 6 maja 2019 r., w W., woj. […] oraz G., gm. […], woj. […], działając z góry powziętym zamiarem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził J. K. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci pieniędzy w kwocie 68.870,00 zł, w ten sposób, że zawarł z pokrzywdzoną pisemne umowy o pożyczki gotówkowe i wprowadził ją w błąd co do zamiaru inwestowania pożyczonych pieniędzy i zwrócenia całości wpłaconej gotówki razem z uzyskanym przychodem z inwestycji, czym spowodował straty w kwocie nie mniejszej niż 68.870,00 zł na szkodę J. K., tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k., V. w okresie od marca 2018 r. do kwietnia 2018 r., w W., woj. […], działając z góry powziętym zamiarem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził A. J. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci pieniędzy w kwocie 48.000,00 zł, w ten sposób, że zawarł z pokrzywdzonym pisemne umowy o pożyczki gotówkowe i wprowadził go w błąd co do zamiaru inwestowania pożyczonych pieniędzy i zwrócenia całości wpłaconej gotówki razem z uzyskanym przychodem z 3 inwestycji, czym spowodował straty w kwocie 48.000,00 zł na szkodę A. J., tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k., VI. w okresie od 22 maja 2018 r. do 2 października 2018 r., w W., gm. C., woj. […], działając z góry powziętym zamiarem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził A. J. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci pieniędzy w kwocie 72.300,00 zł, w ten sposób, że zawarł z pokrzywdzoną pisemne umowy o pożyczki gotówkowe i wprowadził ją w błąd co do zamiaru inwestowania pożyczonych pieniędzy i zwrócenia całości wpłaconej gotówki razem z uzyskanym przychodem z inwestycji, czym spowodował straty w kwocie 72.300,00 zł na szkodę A. J., tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k.” Wyrokiem z dnia 10 stycznia 2022 r., sygn. akt II K 651/20, Sąd Rejonowy w Wieluniu uznał M. K. za winnego zarzucanych mu czynów z punktów od I do VI, wyczerpujących dyspozycję art. 286 § 1 k.k. z tym, że przyjął, iż stanowią one ciąg przestępstw z art. 91 § 1 k.k. i za to, na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. i art. 33 § 2 k.k. wymierzył mu karę 3 lat pozbawienia wolności i 300 stawek dziennych grzywny przy ustaleniu wysokości jednej stawki dziennej na kwotę 30 zł (pkt 1 wyroku), 2. na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonych: a) K. R. 175.000 zł, b) F. M. 111.000 zł, c) M. F. 21.000 zł, d) J. K. 68.870 zł, e) A. J. 48.000 zł, f) A. J.1 72.300 zł, 3. zasądził od oskarżonego na rzecz oskarżycielki posiłkowej K. R. i J. K. po 2.376 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 4). Pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych J. K. i K. R., zaskarżając wyrok w części dotyczącej orzeczenia o karze, tj. w punkcie 1, na mocy art. 427 § 1 i 2 k.p.k. i art. 438 pkt. 4 k.p.k. wyrokowi zarzucił „rażącą łagodność wymierzonej kary, wyrażającą się w tym, że wobec M. K. za czyny z art. 286 § 1 k.k. popełnione w warunkach ciągu przestępstw, orzeczono karę pozbawienia wolności w wymiarze 4 zaledwie 3 lat, podczas gdy okoliczności popełnionych czynów, stopień winy oskarżonego, jego motywacja, wykorzystanie szczególnie trudnej sytuacji życiowej pokrzywdzonych, uprzednia karalność oskarżonego, w tym za przestępstwa podobne, stopień społecznej szkodliwości popełnionych czynów, a także zachowanie oskarżonego po popełnieniu tych czynów, w tym zwłaszcza brak przeproszenia pokrzywdzonych i brak podjęcia jakichkolwiek starań o naprawienie wyrządzonych pokrzywdzonym szkód, uzasadniają wymierzenie oskarżonemu kary pozbawienia wolności w granicach maksymalnego ustawowego zagrożenia” i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie 1 poprzez wymierzenie oskarżonemu kary pozbawienia wolności w granicach maksymalnego ustawowego zagrożenia. Z kolei obrońca oskarżonego, zaskarżając apelacją orzeczenie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucił: „I. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a to: 1. art. 7 k.p.k. poprzez przeprowadzenie przez Sąd I instancji dowolnej, a nie swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym niewyjaśnienie w należytym stopniu wszystkich okoliczności sprawy i w konsekwencji błędne ustalenie, że: a) oskarżony wprowadził pokrzywdzonych w błąd celem wyłudzenia kwoty pożyczki oraz nie zamierzał pożyczek zwrócić w sytuacji, gdy część pożyczonych kwot została zwrócona, oskarżony deklaruje dalszą spłatę, co powoduje, iż sprawa ma charakter sprawy cywilnej, a nie karnej.” Z ostrożności procesowej, w przypadku nieuwzględnienia powyższego, zarzucił „rażącą surowość orzeczonej kary, poprzez wymierzenie oskarżonemu kary 3 lat pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, w sytuacji gdy kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania pozostaje adekwatną reakcją prawno-karną na zachowanie oskarżonego i właściwe uwzględnia stopień społecznej szkodliwości przestępstwa, cele jakie kara ta winna spełnić w zakresie prewencji szczególnej i społecznego oddziaływania.” W konkluzji skarżący wniósł o: 1. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego, ewentualnie 5 2. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie, w przypadku uwzględnienia zarzutu dotyczącego wymiaru kary, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie orzeczenia o karze i wymierzenie oskarżonemu kary 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby lat dwóch. Odpowiadając na apelację obrońcy oskarżonego, pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych wniósł o jej oddalenie. Po rozpoznaniu wniesionych apelacji, Sąd Okręgowy w Sieradzu wyrokiem z dnia 17 sierpnia 2022 r., sygn. akt II Ka 98/22, zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że podwyższył orzeczoną w punkcie 1 karę pozbawienia wolności do 5 lat, a w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżony wyrok w mocy. Z orzeczeniem Sądu odwoławczego nie zgodził się obrońca skazanego, który we wniesionej kasacji zarzucił: „I. rażące naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. 1. art. 6 k.p.k. w zw. z art. 117 § 2 k.p.k. w zw. z art. 117 § 3a k.p.k. poprzez przeprowadzenie rozprawy apelacyjnej i rozpoznanie środka odwoławczego bez udziału oskarżonego, pomimo jego usprawiedliwionej nieobecności i wniosku o odroczenie rozprawy, co stanowiło rażące naruszenie prawa od obrony, zaś mając na uwadze okoliczności sprawy i wysokość wymierzonej kary przez Sąd Rejonowy w Wieluniu oraz jej podwyższenie przez Sąd Okręgowy w Sieradzu należało rozprawę odroczyć, aby umożliwić oskarżonemu czynny w niej udział; II. rażącą niewspółmierność (surowość) orzeczonej kary, poprzez nieprawidłowe zastosowanie przy wymiarze kary dyrektyw określonych w art. 53 k.k. i w konsekwencji wymierzenie oskarżonemu bezwzględnej kary pozbawienia wolności w wymiarze 5 lat pozbawienia wolności”. Odwołując się do tych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Odpowiadając pisemnie na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Także pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej K.R. wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej. 6 Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wbrew twierdzeniu obrońcy skazanego M. K., Sąd odwoławczy nie dopuścił się obrazy art. 6 k.p.k. w zw. z art. 117 § 2 k.p.k. w zw. z art. 117 § 3a k.p.k. (zarzut z pkt 1 kasacji). Jak zauważył Sąd Najwyższy w sprawie IV KK 218/20, „zgodnie z treścią art. 117 § 3a k.p.k. niestawiennictwo strony nie blokuje możliwości prowadzenia czynności procesowych, o ile została ona należycie poinformowana o ich terminie, a w samych czynnościach uczestniczyć jej obrońca. Bez znaczenia jest przyczyna owego niestawiennictwa. Nie istnieje bowiem żaden przepis, który obligowałby oskarżonego do obecności na rozprawie apelacyjnej” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 lipca 2020 r., IV KK 218/20, LEX 3154308). Z protokołu rozprawy apelacyjnej z dnia 17 sierpnia 2022 r. wynika, że skazany, będąc prawidłowo zawiadomiony o jej terminie (k. 508/tom III), nie stawił się. Na rozprawie obecny był obrońca M. K., który wnioskował o jej odroczenie z powodu choroby skazanego, przedkładając do akt stosowne zaświadczenia (k.516v/tom III). Decyzją Sądu, wydaną na podstawie art. 117 § 1, 2 i 3a k.p.k., wniosek o odroczenie rozprawy nie został uwzględniony, albowiem w kontekście treści obu apelacji, w których nie wnioskowano o przeprowadzenie dodatkowych czynności procesowych, Sąd nie dostrzegł sytuacji, w której obecność M. K. byłaby nie tylko niezbędna, ale i celowa. Zdaniem Sądu, przeprowadzenie rozprawy odwoławczej pod nieobecność oskarżonego nie prowadzi do naruszenia jakichkolwiek gwarancji procesowych. Jednocześnie Sąd zauważył, że skazany miał prawo przedstawić swoje stanowisko na piśmie. (k.516v/tom III). W realiach rozważanej sprawy zaprezentowane stanowisko Sądu odwoławczego uznać należy za trafne, ponieważ znajduje uzasadnienie w przywołanych regulacjach prawnych. Podniesiony w kasacji zarzut ma charakter względnej przyczyny kasacyjnej, co oznacza, że warunkiem jego skuteczności jest wykazanie możliwości istotnego wpływu ewentualnego uchybienia na treść zaskarżonego wyroku. Skarżący w istocie nawet nie próbuje takiego wpływu wykazać. Wprawdzie apelacja obrońcy skazanego skierowana była przeciwko całości orzeczenia Sądu pierwszej instancji, jednak treść podniesionych w niej zarzutów nie determinowała konieczności uczestniczenia przez oskarżonego w postępowaniu odwoławczym. Zarzut związany z winą oskarżonego skupiał się w 7 istocie na ocenie tego, czy w świetle zgromadzonych dowodów i poczynionych ustaleń faktycznych zasadne było przypisanie oskarżonemu działania z zamiarem charakteryzującym stronę podmiotową przestępstwa oszustwa. Warto podkreślić, że zarówno w środku odwoławczym, jak i w fazie postępowania odwoławczego nie wnioskowano o dopuszczenie i przeprowadzenie nowych dowodów, nie wskazywano w tym na potrzebę złożenia przez oskarżonego nowych wyjaśnień. Na konieczność uczestniczenia przez oskarżonego w rozprawie odwoławczej nie wskazuje także fakt podniesienia w obu apelacjach, tj. apelacji obrońcy i pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych, zarzutów rażącej niewspółmierności kary. Także i w tym zakresie nie istniała potrzeba prowadzenia z urzędu, czy na wniosek stron, postępowania dowodowego, co ostatecznie prowadzi do wniosku, że w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia prawa do obrony skazanego, i to takiego, które mogło mieć istotny wpływ na treść wyroku Sądu Okręgowego. Zarzut rażącej niewspółmierności kary jest niedopuszczalny z mocy prawa. Przepis art. 523 § 1 zdanie 2 k.p.k. wprost wyraża zakaz kwestionowania w drodze kasacji współmierności kary. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uznał kasację obrońcy skazanego M. K. za oczywiście bezzasadną i oddalił ją na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.