II CO 7/12

Sygn. akt II CO 7/12 POSTANOWIENIE Dnia 13 czerwca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Mirosław Bączyk SSN Henryk Pietrzkowski w sprawie ze skargi "E.-S" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt II CSK 481/09 wydanym w sprawie z powództwa Syndyka Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Innowacji Budowlanych "I.-R." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości przeciwko "E.-S" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o ustalenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 13 czerwca 2012 r., skargę odrzuca. 2 Uzasadnienie Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanej „E. – S” sp. z o.o. od wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 3 września 2007 r., którym ustalono, że § 8 notarialnej umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, zawartej w dniu 12 grudnia 2001 r. na podstawie którego Przedsiębiorstwo Innowacji Budowlanych „I.-R.” sp. z o.o. objęła w utworzonej spółce „E.-S” 40 udziałów po 1 000 zł każdy o łącznej wartości 40 000 zł, pokrywając je aportem o tej wartości, w skład którego weszły opisane nieruchomości, obejmujące sześć lokali usługowo – biurowych oraz wskazane działki gruntu, jest bezskuteczna z mocy samego prawa w stosunku do masy upadłości Przedsiębiorstwa Innowacji Budowlanych „I.-R.” sp. z o.o. Pozwana oparła skargę kasacyjną na podstawie naruszenia prawa materialnego, tj. na niewłaściwym zastosowaniu art. 54 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. Nr 93, poz. 834 ze zm.), zarzucając, że nie zaistniały przewidziane nim przesłanki, w odniesieniu do zobowiązania przyjętego przez spółkę „I.- R”. Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2010 r., II CSK 481/09, Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną. Skargą z dnia 27 stycznia 2012 r., pozwana wniosła o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2010 r., prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 7 maja 2009 r., oraz prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 3 września 2007 r. Skargę oparła na podstawie nieważności, wskazując, że w toku postępowania pozwany nie miał zdolności procesowej oraz wystąpił brak należytej jego reprezentacji (art. 401 pkt 2 k.p.c.). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Podlega odrzuceniu skarga o wznowienie postępowania wniesiona po upływie przepisanego terminu, niedopuszczalna, lub nieoparta na ustawowej podstawie (art. 410 § 1 k.p.c.). W dawnym orzecznictwie przyjmowano, że dla 3 uznania, iż skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, nie jest wystarczające samo sformułowanie podstawy wznowienia ale konieczne jest jej oparcie na okolicznościach, które ją wypełniają (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2003 r., III CZ 130/03, z dnia 26 marca 2004 r., IV CZ 29/04 i z dnia 31 marca 2004, III CZ 13/04 niepubl.). Po uchyleniu art. 411 k.p.c. w judykaturze utrwalił się pogląd, że ocena, czy skarga opiera się o ustawową podstawę wznowienia nie ogranicza się do stwierdzenia, czy okoliczności wskazane przez skarżącego dają się podciągnąć pod przewidzianą w ustawie podstawę wznowienia, lecz obejmuje badanie i ustalenie czy podstawa wznowienia rzeczywiście istnieje (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2005 r., II CZ 41/05, z dnia 14 grudnia 2006 r., I CZ 103/06 niepubl. oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2007 r., III CSK 56/07, LEX nr 334985). Skarga pozwanej nie jest oparta na ustawowej podstawie zarówno w węższym, jak i szerszym wyżej określonym znaczeniu. Przy skardze, w której nieważność została oparta na braku zdolności procesowej strony, ze względu na brak zarządu spółki lub nienależytej reprezentacji strony, w pierwszej kolejności należało rozstrzygnąć, którą z tych przesłanek wyczerpują okoliczności podniesione w skardze. Kwalifikacja ta należy do sądu a nie skarżącej. W literaturze trafnie podniesiono, że w obecnym stanie prawnym brak zdolności procesowej może stanowić podstawę wznowienia jeżeli strona działała w procesie samodzielnie a nie przez pełnomocnika; natomiast wypadek, w którym za stronę nie mającą zdolności procesowej działał pełnomocnik a był on z tego względu nienależycie umocowany „podpada” pod przesłankę nieważności z powodu nienależytej reprezentacji (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 sierpnia 2008 r., III CZP 22/08, Lex Polonica nr 1942187, oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2008 r., III CZP 118/08, OSNC 2009, nr 6, poz. 76). Ze względu na przymus adwokacko radcowski w postepowaniu kasacyjnym musiał skarżącą oczywiście zastępować fachowy pełnomocnik, a zatem aby można było przyjąć, że skarga o wznowienie została oparta na ustawowej podstawie nawet 4 w wąskim znaczeniu tego pojęcia koniecznym było wskazać, iż zarzut braku należytej reprezentacji nie został podniesiony przed uprawomocnieniem się wyroku, czego w skardze nie dokonano. Oceniając, czy skarga została oparta na ustawowej podstawie w szerszym znaczeniu tego pojęcia podnieść należy, że od samego początku w postępowaniu pierwszoinstancyjnym pozwaną zastępował pełnomocnik będący pracownikiem spółki, natomiast w drugiej instancji Sąd Apelacyjny na rozprawie w dniu 11 marca 2009 r., ustanowił dla pozwanej pełnomocnika z urzędu radcę prawnego. Źródłem więc umocowała tego pełnomocnika nie było ustanowienie go przez ewentualnie „rzekomy organ osoby prawnej” - prezesa jednoosobowego zarządu W. H. lecz orzeczenie sądu. Identycznie podstawę jego ustanowienia, w postepowaniu kasacyjnym stanowiło postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 1 lipca 2009 r. Poza tym ustanowiony z urzędu radca prawny podniósł zarzut nieważności postępowania pierwszoinstancyjnego, ze względu na to, że pełnomocnik będący pracownikiem nie był należycie umocowany w piśmie procesowym z dnia 27 kwietnia 2009 r., choć wtedy zawarł w nim inne jego uzasadnienie. Na rozprawie apelacyjnej w dniu 29 kwietnia 2009 r. zostały jednak podniesione przez W. H. okoliczności faktyczne, które wraz z danymi wynikającymi z Krajowego Rejestru Sądowego oraz ze zgromadzonych w sprawie już dokumentów pozwalały przyjąć, że zgłoszony zarzut został wtedy uzasadniony także w kierunku przedstawionym obecnie w skardze o wznowienie. Ze złożonego wówczas oświadczenia W. H. wynikało bowiem, że został on powołany na prezesa zarządu w notarialnej umowie z dnia 12 grudnia 2001 r. zawiązującej spółkę i na tej tylko podstawie pełni bez przerwy tę funkcję. Oczywiście ściślej rzecz ujmując ten akt notarialny stanowił jednocześnie protokół z pierwszego zgromadzenia wspólników i na nim uchwałą został powołany jednoosobowy zarząd spółki w osobie prezesa W. H. Niezgłoszenie w skardze kasacyjnej zarzutów procesowych, nie oznaczało, że Sąd Najwyższy nie badał z urzędu nieważności postępowania przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej. Według utrwalonej praktyki znajduje to wyraz w uzasadnieniu dopiero wtedy, gdy taki zarzut został podniesiony, albo z urzędu 5 stwierdzono tego rodzaju kardynalne braki procesowe. W omawianym wypadku niewątpliwie tego dokonał, skoro w uzasadnieniu Sądu Apelacyjnego kwestia nieważności postępowania była rozważana. Oprócz wyżej zasygnalizowanych uwag mógł w drodze wykładni dojść wtedy do innego wniosku, niż wyrażone stanowisko w powołanej w skardze uchwale z dnia 21 lipca 2010 r., III CZP 23/10 (OSNC 2011 r., nr 7, poz. 374), tj. że w razie powołania członka zarządu na czas nieoznaczony nie znajdują zastosowania przepisy art. 202 § 1 i 2 k.s.h., lecz jego § 4, co oznacza, że członek zarządu powołany na czas nieoznaczony będzie pełnić swoją funkcję tak długo, dokąd nie spełni się którakolwiek z przesłanek wygaśnięcia mandatu w nim określona, w szczególności do kiedy nie zostanie uchwałą wspólników odwołany (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2011 r., II CSK 29/11, LEX nr 1043996). Nie wdając się w ocenę tych stanowisk, podnieść należy, że jeżeli jak w omawianym wypadku przed uprawomocnieniem się wyroku brak należytej reprezentacji strony był podniesiony i było możliwe jego rozpoznanie, a sąd go nie uwzględnił, to nie jest dopuszczalne jego podniesienie w skardze o wznowienie postępowania (por. wyrok Sadu Najwyższego z dnia 28 lipca 1997 r., I PKN 154/99, OSNAPiUS 2000, Nr 21, poz. 781). Ze wskazanych względów orzeczono jak w sentencji (art. 410 § 1 k.p.c.). jw