III PZP 19/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Sadowski. Sędziowie SN: J. Wasilewski (sprawozdawca), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, R. Chruszczow, w sprawie z powództwa Marii G. i Stefanii M. przeciwko Kombinatowi Państwowych Gospodarstw Rolnych (...) o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 3 marca 1989 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy zawarte w § 11 ust. 2 pkt a załącznika 2 do Układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 24 grudnia 1974 r. wymaganie przepracowania co najmniej 5 lat w okresie bezpośrednio poprzedzającym uzyskanie emerytury (renty) oraz w § 63 załącznika 1 do tego układu wymaganie przepracowania 5 lat bezpośrednio przed odejściem na emeryturę (rentę) oznacza, że wykluczone jest przyznanie świadczeń przewidzianych w tych przepisach w wypadku, gdy przejście na rentę nastąpiło po wyczerpaniu okresu zasiłkowego - w kilka miesięcy po upływie okresu wypowiedzenia?"podjął następującą uchwałę:Pracownikowi przysługuje jednorazowa odprawa na podstawie § 63 załącznika nr 1 oraz świadczenia dla rencistów przewidziane w § 11 załącznika nr 2 do Układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 24 grudnia 1974 r. także wówczas, gdy pracownik uzyskał rentę nie z dniem zakończenia stosunku pracy, lecz po upływie okresu pobierania zasiłku chorobowego, z powodu choroby rozpoczętej w czasie zatrudnienia, a zakończonej po rozwiązaniu umowy o pracę na skutek wypowiedzenia zakładu pracy. Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy zasądził od pozwanego Kombinatu na rzecz powódki odprawy przysługujące pracownikom państwowych gospodarstw rolnych przechodzącym na emeryturę lub rentę na podstawie 63 załącznika nr 1 - zasady wynagradzania pracowników - do Układu zbiorowego pracy dla pracowników państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 24 grudnia 1974 r. oraz ekwiwalenty za ziemniaki i mleko przysługujące emerytom i rencistom - byłym pracownikom tych przedsiębiorstw na podstawie § 11 załącznika nr 2 - świadczenia dla pracowników. Sąd Rejonowy ustalił, że obie powódki były zatrudnione w pozwanym Kombinacie od 1972 r. Kombinat rozwiązał z powódkami umowy o pracę z dniem 31 października 1987 r., po uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniu. Przed rozwiązaniem stosunku pracy obie powódki zachorowały i po wykorzystaniu okresu, za który otrzymały zasiłek chorobowy, co nastąpiło już po rozwiązaniu stosunku pracy, przeszły na renty inwalidzkie. Sąd Rejonowy uznał, że powódki spełniają warunki przewidziane w postanowieniach załączników nr 1 i 2 do Układu zbiorowego pracy dla pracowników państwowych przedsiębiorstw rolnych i przysługują im świadczenia wymienione w tych przepisach. Rozpoznający rewizję pozwanego Kombinatu od tego wyroku Sąd Wojewódzki miał wątpliwości prawne co do trafności stanowiska Sądu Rejonowego i przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia sformułowane na wstępie zagadnienie prawne. Sąd Wojewódzki stwierdził, że w postanowieniach § 63 załącznika nr 1 określających uprawnienia do odprawy użyto zwrotu: "bezpośrednio przed przejściem na emeryturę (rentę) przepracowali w jednostkach objętych układem 5 lat", zaś w § 11 ust. 2 załącznika nr 2 określającym uprawnienia do otrzymania ziemniaków i mleka posłużono się zwrotem: "w okresie bezpośrednio poprzedzającym uzyskanie emerytury (renty)". Istotne zatem znaczenie ma prawidłowe rozumienie wyrazu "bezpośrednio". Według Sądu Wojewódzkiego ujęcie treści rozważanych świadczeń mają tylko ci emeryci i renciści, którzy przeszli na rentę lub emeryturę z chwilą rozwiązania stosunku pracy. Między rozwiązaniem stosunku pracy a uzyskaniem prawa do renty nie powinno być żadnej przerwy. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ma rację Sąd Wojewódzki, gdy twierdzi, że użyte w obu wyżej wymienionych przepisach określenia "bezpośrednio", jako przesłanka uprawniająca do stanowiących przedmiot sporu stron świadczeń wywołuje wątpliwości. Na ogół i w znaczeniu potocznym słowa "bezpośrednio" oznacza, że między jednym zdarzeniem a drugim nie ma przerwy, tzn. coś następuje po czymś niezwłocznie. Jednakże znaczenie określenia "bezpośrednio" w powołanych przepisach załączników do układu zbiorowego pracy nie może być rozumiane dosłownie, bez uwzględnienia celu tych przepisów i intencji stron zawierających układ. Paragraf 63 załącznika nr 1 do Układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych stanowi, że pracownikom stałym, którzy bezpośrednio przed przejściem na emeryturę (rentę) przepracowali w jednostkach objętych niniejszym układem 5 lat, przysługuje jednorazowa odprawa w wysokości 100% miesięcznego wynagrodzenia jak za urlop wypoczynkowy. Tak skonstruowany przepis nie usprawiedliwia sugerowanej przez Sąd Wojewódzki wykładni, że prawo do odprawy mają tylko ci pracownicy, którzy uzyskali prawo do emerytury lub renty z chwilą rozwiązania stosunku pracy. Takiego zastrzeżenia nie zawiera rozważany przepis, a poza tym idąca w tym kierunku wykładnia prowadziłaby do rozwiązań nie uwzględniających realnych sytuacji faktycznych, które - jak można mniemać - strony układu zamierzały objąć, przyjmując powyższe postanowienie. W szczególności dotyczy to rencistów. Uzyskanie prawa do renty zwykle jest poprzedzone okresem chorobowym pracownika. Okres choroby pracownika może trwać dłużej niż stosunek pracy, choćby ze względu na art. 53 § 1 pkt 1 k.p. uprawniający zakład pracy do rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę bez wypowiedzenia, po upływie okresu pobierania przez niego zasiłku chorobowego, jak też wówczas, gdy rozwiązanie umowy następuje na skutek wypowiedzenia przed zachorowaniem pracownika. W tych przykładowo wymienionych sytuacjach, nie byłoby uzasadnione stanowisko, że taki pracownik nie ma prawa do jednorazowej odprawy, przewidzianej w § 63 załącznika nr 1, jeżeli jego okres chorobowy kończy się przyznaniem mu renty inwalidzkiej z upływem wyczerpania okresu zasiłkowego. Istotnymi przesłankami uprawniającymi pracownika do jednorazowej odprawy są: charakter zatrudnienia (pracownik stały), co najmniej 5-letnia praca w jednostkach objętych układem i fakt bezpośredniego przejścia na emeryturę lub rentę. Bezpośrednie przejście na rentę ma miejsce nie tylko wtedy, gdy pracownikowi przyznano rentę w dacie rozwiązania stosunku pracy, ale również wtedy, gdy z powodu choroby, rozpoczętej w czasie istnienia stosunku pracy i trwającej nieprzerwanie po jego zakończeniu, rentę przyznano mu w dacie późniejszej od daty rozwiązania stosunku pracy, zwłaszcza z upływem okresu pobierania przez tego pracownika zasiłku chorobowego. Pracownik, który po upływie okresu zasiłkowego trwającego nieprzerwanie w czasie stosunku pracy i po jego zakończeniu, uzyskuje rentę inwalidzką, powinien być potraktowany, jako bezpośrednio przechodzący na rentę po ustaniu zatrudnienia w rozumieniu § 63 załącznika nr 1 do Układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych, ponieważ pomiędzy ustaniem stosunku pracy a uzyskaniem renty nie nastąpiło żadne zdarzenie, które by tę bezpośredniość przerywało. Za takie zdarzenie nie może bowiem być uznana trwająca choroba pracownika, jako okoliczność, która doprowadziła do inwalidztwa i przyznania mu renty. Analogiczną argumentację należało zastosować przy wyjaśnieniu znaczenia zwrotu "w okresie bezpośrednio poprzedzającym uzyskanie emerytury (renty)" użytego w § 11 ust. 2 lit. a załącznika nr 2 Układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych, przy określaniu prawa rencistów do świadczeń przewidzianych w ust. 1 tego przepisu. Prawo do tych świadczeń mają również ci pracownicy, którzy uzyskali rentę w związku z chorobą trwającą w czasie stosunku pracy i po jego zakończeniu; bezpośrednio po upływie okresu, za który wypłacono im zasiłek chorobowy, jeżeli w okresie 5-letniego zatrudnienia przed przejściem na rentę nie zaistniały fakty wymienione w ust. 2 § 11 załącznika nr 2.