I PKN 279/99

Wyrok z dnia 22 września 1999 r. I PKN 279/99 Wypowiedzenie umowy o pracę dokonane po upływie znacznego czasu od likwidacji komórki organizacyjnej, w której pracownik był zatrudniony, jeżeli pracodawca wyznaczył mu inne miejsce pracy, może być uznane za nieuzasad-nione ze względu na brak związku między likwidacją miejsca pracy, a rozwiąza-niem umowy. Przewodniczący: SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Walerian Sanetra, Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 września 1999 r. sprawy z po-wództwa Mieczysława K. przeciwko Zespołowi Opieki Zdrowotnej Chorób Płuc w S. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 7 stycznia 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są-dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy w Wałbrzychu wyrokiem z dnia 25 stycznia 1998 r. zasądził od Zespołu Opieki Zdrowotnej Chorób Płuc w S. na rzecz Mieczysława K. kwotę 5.773,20 zł z odsetkami od dnia 1 września 1997 r. tytułem odszkodowania za nie-uzasadnione wypowiedzenie umowy o pracę – zamiast przywrócenia do pracy, któ-rego powód żądał, oraz oddalił powództwo o wynagrodzenie za czas od listopada 1997 r. do sierpnia 1998 r. Sąd pierwszej instancji ustalił, że powód był zatrudniony u strony pozwanej od 1 listopada 1986 r. do 31 sierpnia 1993 r. w pełnym wymiarze czasu pracy jako le-karz pełniący obowiązki ordynatora oddziału sanatoryjnego „B.O.” i od 1 września 1993 r. do 31 sierpnia 1997 r. na tym samym stanowisku w niepełnym wymiarze 2 czasu pracy. Z dniem 28 kwietnia 1997 r. uległ likwidacji pawilon „B.O.”, gdyż strona pozwana użyczyła jego pomieszczeń medycznych Wojewódzkiemu Szpitalowi Zes-polonemu w W. na czas remontu tego szpitala. Od 29 kwietnia do 9 czerwca 1997 r. powód przebywał na urlopie wypoczynkowym, a po jego zakończeniu został skiero-wany do pracy w pawilonie „R.”. Również inni pracownicy pawilonu „B.O.” zostali przesunięci do pracy na inne oddziały lub przeszli na emeryturę. Zarządzeniem wew-nętrznym nr 29/97 z dnia 7 lipca 1997 r. zlikwidowane zostały stanowiska ordynato-rów i p.o. ordynatorów w pawilonie „B.O.”. W dniu 18 lipca 1997 r. powód otrzymał pismo zawierające oświadczenie pra-codawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę z dniem 31 sierpnia 1997 r., z jednoczes-nym skróceniem okresu wypowiedzenia do jednego miesiąca. Za pozostałe dwa miesiące powód otrzymał wynagrodzenie. W świetle tych ustaleń Sąd Rejonowy uznał, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę nie było konieczne. Okazało się bowiem, że pracodawca miał realną możliwość zatrudniania powoda w pawilonie „R.”, do którego został przeniesiony i który nadal funkcjonuje. Poza tym istniała możliwość utrzymania oddziału, którym kierował powód, przy zmniejszonej liczbie łóżek. Wskazywały na to zeznania dyrek-tora strony pozwanej Bolesława Z., który zabiegał o wydzielenie pewnej liczby łóżek i dalsze prowadzenie oddziału I, jak również zeznania Lecha L. - dyrektora Wojewódz-kiego Szpitala Zespolonego w W., który rozmawiał wielokrotnie z dyrektorem strony pozwanej Bolesławem Z. na temat udostępnienia pawilonu „B.O.” dla potrzeb szpitala i który zdecydowanie wypowiadał się co do tego, że pozostawienie kilkuna-stu łóżek (14) dla potrzeb pacjentów podlegających opiece ZOPZ Chorób Płuc w S. nie będzie utrudnieniem dla funkcjonowania szpitala. Możliwe było także dalsze za-trudnianie powoda w pawilonie „R.”, gdyż ordynator oddziału pulmonologicznego w tym pawilonie Krzysztof P. był zainteresowany zatrudnieniem powoda na stałe, a nie tylko doraźnie i na takich zasadach powód zaczął tam pracować. Powyższe okolicz-ności przemawiają więc – zdaniem Sądu Rejonowego – za wnioskiem, że przyczyna wypowiedzenia była pozorna. Mimo to Sąd Rejonowy uznał za niecelowe przywró-cenie powoda do pracy, gdyż okazało się, że posiada już uprawnienia emerytalne i może korzystać ze świadczenia z ubezpieczenia społecznego, a ponadto ma dodat-kowe zatrudnienie, natomiast strona pozwana dążyła do zatrudniania absolwentów szkół medycznych, którzy pozostają bez pracy i dochodów. Dlatego też Sąd pierw-szej instancji orzekł o odszkodowaniu, zaznaczając, że powyższe rozstrzygnięcie nie 3 pozwala zasądzić na rzecz powoda wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Od powyższego wyroku wniosły apelację obie strony. Zdaniem powoda, zas-karżony wyrok nie uwzględnił przede wszystkim tego, że jego przeniesienie do pawi-lonu „R.” miało mieć charakter stały, gdyż ordynator Krzysztof P. wyraził zgodę na podział prowadzonego przez siebie oddziału na dwie części, z których jedną miał prowadzić powód. Sąd Rejonowy pominął także okoliczność, że okres właściwie określonego wypowiedzenia umowy zakończyłby się 31 października 1997 r., a już dnia 1 listopada 1997 r. na miejsce powoda został zatrudniony inny lekarz. Gdy zaś chodzi o dodatkową pracę, to strona pozwana wyraziła zgodę na nią przyjmując po-woda do pracy w 1986 r. Strona pozwana natomiast podniosła, że przeniesienie po-woda na inny oddział było tymczasowe i świadczyło tylko o dobrej woli pracodawcy, który ze względu na likwidację miejsca pracy powoda mógł go zwolnić wcześniej. Zatrudnienie powoda na stałe w pawilonie „R.” nie było możliwe z uwagi na schemat organizacyjny i brak wolnych miejsc. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyro-kiem z dnia 7 stycznia 1999 r. oddalił apelację powoda, a na skutek apelacji strony pozwanej zmienił zaskarżony wyrok w części zasądzającej na rzecz powoda odszko-dowanie w ten sposób, że oddalił powództwo. Sąd Wojewódzki stwierdził, że zasądzenie przez Sąd Rejonowy odszkodowa-nia na podstawie art. 45 § 1 KP było bezzasadne. Postępowanie dowodowe wyka-zało bowiem, że z dniem 28 kwietnia 1997 r. oddział sanatoryjny I w pawilonie „B.O.” uległ likwidacji. Uległo też likwidacji stanowisko p.o. ordynatora, które zajmował po-wód. Skoro więc przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę, podaną także w piśmie wypowiadającym tę umowę, były zmiany organizacyjne, co do których nie ma wątpli-wości, że zaistniały, to czynność pracodawcy nie narusza ani art. 30 § 4, ani art. 45 § 1 KP. Dlatego też Sąd Wojewódzki oddalił apelację powoda, który żądał zamiast odszkodowania – przywrócenia do pracy, oraz uwzględnił apelację strony pozwanej, gdyż w ustalonym stanie faktycznym żadne z roszczeń przewidzianych w art. 45 § 1 KP nie mogło być powodowi przyznane. W kasacji powód zarzucił naruszenie prawa materialnego: - art. 30 § 4 KP wskutek przyjęcia przez Sąd Wojewódzki, że podana w wypowiedze-niu przyczyna była prawdziwa i konkretna; - art. 36 § 1 KP przez zastosowanie wcześniejszego rozwiązania umowy o pracę z powodu zmniejszenia stanu zatrudnienia mimo braku okoliczności uzasadniających 4 taki sposób rozwiązania umowy; - art. 42 § 4 KP mimo nieustalenia, czy były warunki do zastosowania tego przepisu i mimo niewydania powodowi przez pracodawcę polecenia służbowego przeniesienia do innej pracy; - art. 45 § 1 i § 2 KP wskutek przyjęcia, że nie ma okoliczności uzasadniających za-sądzenie na rzecz powoda odszkodowania, chociaż w postępowaniu pierwszoinstan-cyjnym strona pozwana złożyła wniosek o przyznanie powodowi odszkodowania, - oraz art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązy-wania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) wskutek niewyda-nia orzeczenia o ponownym zatrudnieniu powoda u strony pozwanej mimo zgłosze-nia w postępowaniu sądowym zamiaru powrotu do pracy wobec pojawienia się takiej możliwości i zatrudniania innych lekarzy. Skarżący podkreślił, że wskazana przez pracodawcę przyczyna wypowiedze-nia umowy nie mogła być uznana za prawdziwą, gdyż po likwidacji pawilonu „B.O.” i przejęciu go przez Wojewódzki Szpital Zespolony w W. powód podjął pracę – za zgodą pracodawcy i w porozumieniu z ordynatorem pawilonu „R.” Krzysztofem P. - w tymże pawilonie, a oddział prowadzony przez dr P. został faktycznie podzielony mię-dzy niego i powoda. Czas pracy powoda w pawilonie „R.” wynosił 82 dni i nie towa-rzyszyło mu wydanie przez pracodawcę polecenia opartego na podstawie art. 42 § 4 KP. Przeciwnie, rozmowy, które toczyły się wokół sprawy powoda i ich wynik, utrzy-mywały go w przekonaniu, że praca w pawilonie „R.” jest pracą stałą. Skarżący pod-niósł również, że Sąd Wojewódzki pominął tę część ustaleń Sądu Rejonowego, z których wynikało, że były możliwości wydzielenia części pawilonu „B.O.” - mimo jego przekazania Szpitalowi Wojewódzkiemu w W. na czas remontu - dla potrzeb leczenia sanatoryjnego. Wreszcie - zdaniem powoda - o nieprawdziwości podanej przyczyny zwolnienia świadczy fakt przyjęcia do pracy innych lekarzy, zwłaszcza lekarza J., która „zastąpiła powoda na „R.””. Według powoda ciężar udowodnienia prawdziwości i zasadności przyczyny spoczywa na pracodawcy, a skoro strona pozwana tego nie wykazała, powodowi przysługiwało - stosownie do jego wyboru - jedno z roszczeń przewidzianych w art. 45 § 1 KP. Przytaczając powyższe zarzuty i argumenty skarżący wniósł o uchylenie zas-karżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu do po-nownego rozpoznania albo o uchylenie także wyroku Sądu Rejonowego i przekaza- 5 nie sprawy temu Sądowi do rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyro-ku i przywrócenie powoda do pracy lub zasądzenie na jego rzecz odszkodowania. Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest zasadna. Sąd Okręgowy, dokonując zmiany wyroku Sądu pierwszej instancji przez od-dalenie roszczenia powoda o przywrócenie do pracy, nie zmienił ustaleń tego Sądu, lecz przyjął je za własne. Uznał bowiem, że były prawidłowe. Według Sądu Okręgo-wego błędne były jedynie wnioski, jakie wyprowadził Sąd Rejonowy z tych ustaleń. Zatem ocena stanowiska Sądu Rejonowego przez Sąd drugiej instancji, prowadząca do zmiany orzeczenia, nie była następstwem odmiennych ustaleń, lecz wynikiem in-nej ich oceny prawnej. Jeżeli następnie, także zdaniem skarżącego przyjęte w spra-wie ustalenia były trafne, to tym samym wystarczające było oparcie kasacji na zarzu-cie naruszenie prawa materialnego. Przede wszystkim słuszne jest twierdzenie powoda, że w ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy niewłaściwie zinterpretował art. 45 § 1 KP. Z poczynio-nych ustaleń wynikało bowiem, że fizyczna likwidacja pawilonu „B.O. I” nastąpiła dnia 28 kwietnia 1997 r. w związku z użyczeniem pomieszczeń Wojewódzkiemu Szpitalo-wi Zespolonemu w W. na czas jego remontu. Wcześniej jednak prowadzone były rozmowy na ten temat i przygotowania. Mimo likwidacji wymienionej placówki powód nie otrzymał wypowiedzenia umowy o pracę, lecz od dnia 29 kwietnia rozpoczął urlop wypoczynkowy, z którego korzystał do dnia 9 czerwca 1997 r. W dniu 10 czerwca 1997 r., gdy zgłosił się do pracy, w wyniku rozmowy z dyrektorem strony pozwanej Bronisławem Z. i ordynatorem pawilonu „R.” Krzysztofem P. dowiedział się, że ma podjąć pracę w pawilonie „R.” i tam został skierowany, bez jakichkolwiek zastrzeżeń, że będzie to praca tymczasowa. Przeciwnie, treść rozmowy z wymienionymi wyżej osobami utwierdziła go w przekonaniu, że przeniesienie miało charakter stały. Tym-czasem strona pozwana, dokonując dnia 18 lipca 1997 r. wypowiedzenia powodowi umowy o pracę, podała jako przyczynę: „likwidacja pawilonu „B.O. I” – likwidacja etatu p.o. ordynatora”. Powód zaś, odwołując się od wypowiedzenia, nie żądał przy-wrócenia do pracy w pawilonie „B.O. I”, lecz w pawilonie „R.”, co zupełnie uszło uwagi Sądu Okręgowego. W związku z tym Sąd ten rozstrzygnął o roszczeniu powo- 6 da na podstawie tej części ustaleń, z której wynikał fakt likwidacji pawilonu „B.O. I” (jako placówki sanatoryjnej) ze względu na oddanie jej do czasowego korzystania Wojewódzkiemu Szpitalowi Zespolonemu w W. Ustalenia te dotyczyły zarazem wcześniejszych w czasie wydarzeń. Sąd Okręgowy pominął natomiast w ogóle treść żądania powoda i tę część ustaleń, według której od dnia 10 czerwca 1997 r. skarżą-cy został skierowany do pracy w pawilonie „R.”, bez powierzenia mu tam pracy na podstawie art. 42 § 4 KP i bez jakichkolwiek zastrzeżeń, że przeniesienie będzie czasowe. Przeciwnie, z powyższej części ustaleń wynikało, że opisane rozwiązanie sprawy zatrudnienia powoda miało charakter stały i satysfakcjonowało obie strony oraz ordynatora pawilonu „R.”, gdyż odtąd powierzony mu oddział miał być prowa-dzony przez niego i przez powoda. Dlatego właśnie Sąd Rejonowy między innymi uznał, że wypowiedzenie skarżącemu umowy o pracę „nie było konieczne”, a jego przyczyna „nie była rzeczywista i prawdziwa”. W tym stanie rzeczy uprawniony jest wniosek, że oddalenie roszczenia powo-da o przywrócenie do pracy nastąpiło w oderwaniu od jego żądania i od odpowiada-jących temu żądaniu ustaleń, a w konsekwencji, że w przyjętym przez Sąd Okręgowy stanie faktycznym, przepis art. 45 § 1 KP został niewłaściwie zastosowany. Według art. 382 KPC sąd drugiej instancji może skorzystać z ustaleń sądu pierwszej instancji traktując je jako własne, ale może także na podstawie materiału zebranego przez ten sąd dokonać odmiennych ustaleń. W każdej jednak sytuacji powinien ocenić istotne dla sprawy okoliczności. W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy nie zmienił ustaleń Sądu Rejonowego, lecz nie ocenił istotnego dla jej rozstrzygnięcia faktu, że od dnia 10 czerwca 1997 r. powód pracował w pawilonie „R.” oraz że wypowiedzenie mu umowy o pracę nastąpiło dnia 18 lipca 1997 r., a faktyczna likwidacja dotychczasowego miejsca pracy, tj. pawilonu „B.O. I”, miała miejsce dnia 28 kwietnia 1997 r. Trafny zatem okazał się zarzut skarżącego dotyczą-cy naruszenia art. 45 § 1 KP. Taką samą ocenę należało wyrazić co do zarzutu naruszenia art. 30 § 4 KP. Zgodnie z tym przepisem obowiązek podania przez pracodawcę na piśmie przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę obejmuje wskazanie tych faktów, które spowodowały decyzję o zwolnieniu pracownika. Oznacza to, że przyczyna wypowiedzenia powinna być rzeczywista i sformułowania w sposób konkretny. Naruszenie obowiązku poda-nia przyczyny jest naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umów o pracę i stwarza po stronie pracownika roszczenia określone w art. 45 § 1 KP. Skoro zatem w świetle 7 ustaleń przyjętych przez Sąd Okręgowy powód – po likwidacji pawilonu „B.O. I” - zos-tał przeniesiony do pracy w pawilonie „R.” i to bez zastrzeżeń co do czasu trwania tego przeniesienia, to przyczyna w postaci likwidacji pawilonu „B.O. I” nie mogła być uznana za rzeczywistą przyczynę wypowiedzenia, zgodnie z tym, jak ocenił ją Sąd Rejonowy. Jeżeli natomiast pracodawca powołał wymienioną przyczynę jako fak-tyczną przyczynę swojej decyzji, to trzeba zauważyć, że była ona nieadekwatna do ustaleń dotyczących faktów, które nastąpiły po likwidacji miejsca pracy powoda. Podsumowując dotychczasowe rozważania należy stwierdzić, że zarzut naru-szenia przepisów art. 30 § 4 i art. 45 § 1 KP okazał się usprawiedliwioną i wystar-czającą podstawą kasacji. Natomiast pozostałe przepisy powołane w kasacji nie miały istotnego wpływu na jej rozstrzygnięcie, zaś zarzut naruszenia art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, uzasadniony przez skarżą-cego „niezatrudnieniem ponownym... mimo zgłoszenia zamiaru powrotu do pracy w trakcie prowadzonego postępowania sądowego”, wymagał wskazania - jako podsta-wy kasacji - także naruszenia przepisów postępowania. Z przytoczonych względów i stosownie do art. 39313 § 1 KPC Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================