II KO 65/23

II KO 65/23 ZARZĄDZENIE Dnia 7 listopada 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Kołodziejski w sprawie M. K. skazanego z art. 56 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 65 § 1 k.k., w związku z pismem ww. z dnia 11 maja 2023 r., o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2022 r., sygn. akt II AKa 205/20, zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 17 października 2018 r., sygn. akt VIII K 140/14, na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. zarządza: 1. stwierdzić brak podstaw do wszczęcia przez Sąd Najwyższy postępowania o wznowienie wskazanego wyżej postępowania z urzędu; 2. odpis zarządzenia doręczyć skazanemu z pouczeniem o braku zażalenia; 3. zakreślić numer sprawy jako załatwionej w inny sposób. UZASADNIENIE W dniu 19 maja 2023 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo skazanego M. K. datowane na 11 maja 2023 r., zawierające wniosek o „wznowienie prawomocnego wyroku zapadłego przed Sądem Okręgowym w Warszawie z dnia 17.10.2018 r., w sprawie o sygn. VIII K 140/14 – z urzędu na mocy art. 542 § 3 k.p.k.”. Analiza treści przedmiotowego pisma wskazuje, że w ocenie skazanego bezwzględną przyczyną II KO 65/23 2 odwoławczą dotknięte jest orzeczenie sądu drugiej instancji, tj. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2022 r., sygn. akt II AKa 205/20. Sąd ten „był nienależycie obsadzony przez osoby co do których ETPCz w Strasburgu wydał orzeczenie, iż sędziowie powołani przez nieuznawaną Krajową Radę Sądownictwa, nie są Sędziami” (k. 4v akt SN). Potwierdzeniem ujawnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej w przedmiotowej sprawie miało być orzeczenie Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 8 marca 2023 r., sygn. akt XV Ko 290/23. Pismo skazanego zawierało ponadto wnioski o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z akt sprawy Sądu Okręgowego w Warszawie, sygn. VIII K 140/14 – na okoliczność wydania wyroku, akt sprawy Sądu Apelacyjnego w Warszawie, sygn. II AKa 205/20 – na okoliczność wydania wyroku przez osoby, co do których zachodzi przesłanka z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. oraz akt sprawy Sądu Okręgowego w Warszawie, sygn. XV Ko 290/23 – na okoliczność potwierdzenia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Na wstępie należy podkreślić, iż wznowienie postępowania na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w związku z ujawnieniem się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. może nastąpić tylko z urzędu, nie zaś na wniosek strony. Nie przekreśla to jednak możliwości wykorzystania inicjatywy strony w celu skorygowania rzeczywistych uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. Z tych też względów pełne zastosowanie znajduje tu instytucja przewidziana w art. 9 § 2 k.p.k., umożliwiająca stronie wystąpienie z wnioskiem (tj. sygnalizacją) o dokonanie czynności z urzędu. Ta inicjatywa, w razie potwierdzenia zaistnienia wskazanego uchybienia, może prowadzić do wszczęcia z urzędu postępowania wznowieniowego, zaś w braku zaistnienia uchybienia skutkującego obowiązkiem wszczęcia z urzędu takiego postępowania, nie wymaga wydania orzeczenia stwierdzającego, że wskazywana w sygnalizacji usterka nie występuje (zob. uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 5/05, OSNKW 2005, nr 6, poz. 48). Tym samym w realiach przedmiotowej sprawy można byłoby poprzestać jedynie na pisemnym poinformowaniu skazanego M. K. o braku II KO 65/23 3 podstaw do wszczęcia postępowania wznowieniowego z urzędu, niemniej za celowe uznano syntetyczne wyjaśnienie skazanemu powodów rozstrzygnięcia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego sporny pozostaje charakter uchybienia sygnalizowanego przez skazanego. W tym zakresie ukształtowały się odmienne linie orzecznicze. Według pierwszej z nich, zasiadanie w składzie orzekającym osoby powołanej na urząd sędziego sądu powszechnego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 3), winno być rozpatrywane jako nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Takie rozumienie wskazanej bezwzględnej przyczyny odwoławczej zostało zapoczątkowane uchwałą składu połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (sygn. akt BSA I 4110 1/20), a następnie po utracie waloru normatywnego wskutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20 (OTK-A 2020, nr 61), kontynuowane w kolejnych judykatach (zob. m.in. postanowienie SN z dnia 18 listopada 2020 r., IV KK 290/20; postanowienie z dnia 17 marca 2021 r., I KK 28/21; postanowienie z dnia 18 listopada 2021 r., V KK 475/21; postanowienie z dnia 6 kwietnia 2022 r., V KK 491/21; uchwała SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22; postanowienie SN z dnia 14 lipca 2022 r., V KK 54/22; postanowienie SN z dnia 14 lipca 2022 r., III KK 115/22; wyrok SN z dnia 26 lipca 2022 r., III KK 404/21; postanowienie SN z dnia 31 sierpnia 2022 r., II KK 85/22). Z kolei według drugiej linii orzeczniczej, tego rodzaju uchybienie może być rozważane jedynie w kategoriach innego rażącego naruszenia prawa (vide m.in. postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2021 r., II KZ 46/21; postanowienie SN z dnia 12 lipca 2022 r., III KK 222/22; postanowienie SN z dnia 3 listopada 2022 r., V KK 660/21; postanowienie SN z dnia 30 listopada 2022 r., II KK 468/21; postanowienie SN z dnia 28 grudnia 2022 r., IV KK 477/22; postanowienie SN z dnia 28 grudnia 2022 r., III KS 73/22; zarządzenie SN z dnia 8 lutego 2023 r., II KO 119/22). Sąd Najwyższy w niniejszym składzie w pełni podziela drugie z wskazanych stanowisk, za czym przemawia szereg argumentów. II KO 65/23 4 Po pierwsze, przepis art. 439 k.p.k. ma charakter wyjątkowy, a zatem nie może być interpretowany rozszerzająco. Dotyczy to nie tylko wzbogacania za pomocą wykładni samego katalogu z art. 439 § 1 k.p.k., lecz także dokonywania rozszerzającej interpretacji konkretnych przyczyn odwoławczych. Zresztą w taki też sposób interpretowana była przesłanka z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. do czasu podjęcia przez Sąd Najwyższy wskazanej uchwały z dnia 23 stycznia 2020 r. W orzecznictwie ani w doktrynie nie rozważano wad procedury nominacyjnej sędziego w kategoriach nienależytej obsady sądu czy też braku uprawnienia do orzekania. Po drugie, badanie standardu niezawisłości i bezstronności wymaga przeprowadzenia swoistego testu, w którym brane są pod uwagę różne okoliczności i dopiero ich suma mogłaby zanegować w konkretnej sprawie ww. przymioty sądu. Tego rodzaju ocena jest typowa dla względnych przyczyn odwoławczych. Próba oceny owej niezawisłości i bezstronności z punktu widzenia art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. prowadzi do relatywizacji bezwzględnych przyczyn odwoławczych, które są albo ich nie ma i nie podlegają ocenie z punktu widzenia natężenia. Mankamenty takiego rozumowania dostrzegają także zwolennicy ww. koncepcji, którzy sami przyznają, że przyjęta wykładnia prowadzi do powstania swoistej „hybrydy”, tj. rozwiązania mającego – obok śladowych elementów bezwzględnej przyczyny odwoławczej – charakter względnej przesłanki odwoławczej. Taka wykładnia „rozmywa” zamknięty katalog bezwzględnych przyczyn odwoławczych i pozostawia pole do dalszego ich „naciągania”, co powoduje trudne do przewidzenia konsekwencje w przyszłości. Po trzecie, takie rozumienie bezwzględnych przyczyn odwoławczych, które sąd ma obowiązek badać z urzędu niezależnie od podniesionych zarzutów, może prowadzić do naruszenia konstytucyjnej gwarancji równości wobec prawa określonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP czy też zaufania obywateli do Państwa, wywodzonej z art. 2 Konstytucji RP. Każdy sąd inaczej oceniał będzie kwestię spełnienia minimalnego standardu niezawisłości i bezstronności. Strony postępowania nie będą zatem miały pewności co do wyników takiej oceny. W konsekwencji może to doprowadzić do skutku niezamierzonego przez skarżącego, gdy orzeczenie zostanie uchylone nie tylko wbrew jego woli, lecz także na jego niekorzyść. II KO 65/23 5 Po czwarte, skoro bezwzględne przyczyny odwoławcze sąd bada poza granicami zaskarżenia i podniesionych zarzutów, to w konsekwencji w każdej sprawie bez wyjątku musiałby z urzędu dokonywać oceny czy wszyscy członkowie składu orzekającego dają gwarancję rzetelnego procesu. Nie wiadomo zresztą w jaki sposób takie badanie ex officio miałoby się odbywać. Z całą pewnością nie poprzez wyszukiwanie szczątkowych informacji na temat danego sędziego w Internecie czy opieranie się na jednostronnych i niezweryfikowanych doniesieniach medialnych. Ustalenie czy in concreto dany sędzia daje gwarancję niezawisłości i bezstronności wymaga szczegółowego prześledzenia jego drogi zawodowej, co jest niezwykle czasochłonne. „Testowanie” sędziów z urzędu rodzi także pytanie o motywację „testujących”, co może pogłębiać napięcia w środowisku sędziowskim i z całą pewnością nie wpłynie pozytywnie na zaufanie do władzy sądowniczej w odbiorze społecznym. Po piąte, wydaje się, że dla zapewnienia stronom prawa określonego w art. 45 Konstytucji RP i wiążących Rzeczpospolitą Polską umowach międzynarodowych (art. 6 Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej), wystarczające będzie umożliwienie przeprowadzenia takiej kontroli na ich wniosek, a zatem z perspektywy względnej przyczyny odwoławczej. Pozwoli to nie tylko uniknąć nieprzewidywalności rozstrzygnięcia w razie wywiedzenia środka odwoławczego, lecz także zapobiegnie arbitralności sądu w sytuacji, gdy żadna ze stron nie zgłasza zastrzeżeń co do zagwarantowania jej skutecznej ochrony sądowej, mając pełną wiedzę o składzie orzekającym. Po szóste wreszcie, zwolennicy związania bezstronności i niezawisłości sądu z bezwzględnymi przyczynami odwoławczymi nie ukrywają, że przyjęta przez nich koncepcja jest „rozwiązaniem zaradczym”, które z konieczności „wymyka się schematom” (vide uchwała SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, nr 6, poz. 22). Takiego instrumentalnego wykorzystywania prawa nie sposób jednak zaakceptować. Z tych też względów udział w składzie orzekającym w sądzie odwoławczym SSA P. F., SSA K.W. i SSA I.S. nie skutkował zaistnieniem jednej z bezwzględnych przyczyn odwoławczych. Z punktu widzenia powyższej oceny bez znaczenia są II KO 65/23 6 orzeczenia zapadłe w innych sprawach, albowiem zgodnie z art. 8 § 1 k.p.k. sąd karny, w tym Sąd Najwyższy, samodzielnie rozstrzyga zagadnienia faktyczne i prawne oraz nie jest związany rozstrzygnięciem innego organu lub sądu. Zauważyć również należy, że uchybienia w postaci nienależytej obsady sądu nie podnosi również obrońca skazanego w kasacji wywiedzionej na korzyść M. K. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2022 r., sygn. akt II AKa 205/20 (k. 5145-5165). Okoliczność ta niewątpliwie wskazuje, iż obrońca jako profesjonalista ma świadomość, iż sygnalizowane przez skazanego uchybienie w rzeczywistości nie zaistniało. Tym bardziej, że w przedmiotowej sprawie obrońca innego ze skazanych złożył w dniu 9 lutego 2022 r. wniosek o wyłączenie SSA I.S. od rozpoznania sprawy II AKa 205/20 i mimo, że okolicznościami uzasadniającymi wyłączenie miały być m.in. te, które sygnalizuje skazany (k. 4876-4878), to postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 lutego 2022 r., wniosek ten nie został uwzględniony (k. 4879-4881). Podsumowując, w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała sygnalizowana przez skazanego bezwzględna przyczyna odwoławcza. Sąd Najwyższy nie dopatrzył się również tego rodzaju uchybień z urzędu analizując akta sprawy. Stąd też należało stwierdzić brak podstaw do wszczęcia przez Sąd Najwyższy postępowania o wznowienie wskazanego na wstępie postępowania z urzędu. Mając na względzie powyższe, zarządzono jak na wstępie. [SOP] [ms]