VI KZP 1/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Izby Karnej B. Dzięcioł. Sędziowie: B. Bartosik (sprawozdawca), W. Ochman (współsprawozdawca), R. Bodecki, J. Gaj, J. Pustelnik, W. Żebrowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu wniosku Ministra Sprawiedliwości złożonego na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 45, poz. 241) - skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów - o wyjaśnienie następującego zagadnienia prawnego:"Jaki jest okres przedawnienia wyrokowania za przewinienia służbowe i uchybienia godności urzędu sędziego (art. 83 u.s.p. z 1985 r.), jeżeli czyn nie zawiera znamion przestępstwa?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej i postanowił nadać uchwale moc zasady prawnej.Uzasadnienie faktyczneI. Wątpliwości przedstawione w pytaniu prawnym Ministra Sprawiedliwości, dotyczące przedawnienia wyrokowania za przewinienia służbowe i uchybienia godności sędziego, jeżeli nie zawierają znamion przestępstwa, wynikają z tego, że art. 84 § 1 u.s.p. w swej treści nie jest precyzyjny, a jego gramatyczna wykładnia może prowadzić do wniosku, iż określony w tym przepisie roczny okres przedawnienia dotyczy jedynie przedawnienia wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, natomiast nie obejmuje przedawnienia wyrokowania w sprawach o takie czyny - podobnie jak nie określa tego wprost żaden inny przepis prawa o ustroju sądów powszechnych, jak też ustawa z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214 z późn. zm.), której przepisy stosuje się odpowiednio w sprawach nie uregulowanych w prawie o ustroju sądów powszechnych (art. 157 u.s.p.).Brak też podstaw do ewentualnego regulowania kwestii przedawnienia wyrokowania w sprawach o takie przewinienia przez odesłanie do przepisów o przedawnieniu zawartych w kodeksie karnym, zgodnie bowiem z art. 84 § 2 u.s.p. odesłanie takie następuje wyłącznie w odniesieniu do czynów rodzących odpowiedzialność dyscyplinarną, które zawierają znamiona przestępstwa, a więc nie do takich, o które chodzi w przedstawionym pytaniu.Przyjęcie natomiast wykładni rozszerzającej, a więc dopuszczającej możliwość stosowania w kwestii przedawnienia analogii do przepisów prawa karnego, w odniesieniu do wszystkich czynów rodzących odpowiedzialność dyscyplinarną, bez względu na ich charakter, nie znajduje uzasadnienia. W tej sytuacji konieczne staje się wyjaśnienie okresu przedawnienia karalności przewinień sędziów, które nie zawierają znamion przestępstwa, na tle innych podobnych unormowań dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej, mając przy tym na względzie jednolitość systemu prawnego w tym zakresie.W sposób jednoznaczny okres przedawnienia karalności, a wiec zarówno ścigania, jak i wyrokowania, za przewinienia służbowe i uchybienia godności urzędu, nie będące przestępstwami, określony został w ustawie z dnia 20 czerwca 1985 r., o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. Nr 31, poz. 198), jak również w ustawie z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 45, poz. 241).Powołana ustawa o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w art. 81 stanowi, że "odpowiedzialność za przewinienie ustaje, jeżeli od jego popełnienia upłynął rok." Podobne postanowienie w tym względzie zawiera art. 55 ust. 1 wspomnianej ustawy o Sądzie Najwyższym, który stanowi, że: "po upływie jednego roku od chwili czynu nie można wszcząć postępowania dyscyplinarnego, a w razie wszczęcia - ulega ono umorzeniu."Tak więc w obu cytowanych ustawach ustalony został roczny okres przedawnienia nie tylko ścigania, lecz także wyrokowania; dotyczy to oczywiście przewinień nie będących przestępstwami.W tym miejscu należy także odnieść się do przepisów kodeksu wykroczeń, który w art. 45 § 1 w kwestii przedawnienia stanowi, że: "karalność wykroczenia ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął jeden rok." Jest to uzasadnione z tego względu, że zarówno prawo o ustroju sądów powszechnych (art. 52 § 3), jak i ustawa o Sądzie Najwyższym (art. 29 ust. 4), a także ustawa o prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (art. 68 ust. 4), w sposób jednobrzmiący stanowią, że: "za wykroczenia sędzia (prokurator) odpowiada tylko dyscyplinarnie." Regulacja ta prowadzi do wniosku, że skoro przewinienia służbowe czy uchybienia godności urzędu, jeżeli nie zawierają znamion przestępstwa, to co najwyżej mogą zawierać znamiona wykroczenia, co do których obowiązuje roczny termin przedawnienia, a zatem w stosunku do tychże przewinień okres przedawnienia ich karalności nie powinien być w żadnym razie dłuższy od ustalonego dla wykroczeń.Stanowisko odmienne, dopuszczające taką możliwość, oparte na założeniu, że każda z cytowanych wyżej ustaw samodzielnie reguluje przedawnienie czynów dyscyplinarnych, a zatem mogą występować znaczne różnice w terminach przedawnienia karalności (tj. od roku do 5 lat), prowadziłoby w sposób niczym nieuzasadniony do naruszenia spójności i jednolitości obowiązującego systemu prawa.Na tle przytoczonych wyżej unormowań i przedstawionej argumentacji, analizując treść art. 84 § 1 u.s.p. w zestawieniu z art. 84 § 2 u.s.p., należy dojść do wniosku, że roczny okres przedawnienia dyscyplinarnego określony w art. 84 § 1 u.s.p. za przewinienia służbowe i uchybienia godności urzędu sędziego, jeżeli nie zawierają znamion przestępstwa, obejmuje zarówno wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, jak i wyrokowania; z upływem tego okresu od chwili popełnienia czynu ustaje odpowiedzialność dyscyplinarna za przewinienia nie będące przestępstwami.W postępowaniu dyscyplinarnym - zgodnie z brzmieniem art. 108 u.s.p. - mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania karnego, według których przedawnienie jest przesłanką procesową o charakterze mieszanym, co oznacza, że z jednej strony ze względu na swój charakter materialnoprawny jest negatywnym warunkiem odpowiedzialności, a więc karalności czynu powodującego odpowiedzialność dyscyplinarną, która z tego względu ustaje (art. 105 § 1 k.k.), z drugiej zaś strony, mając zarazem charakter procesowy, wywiera skutki procesowe, określone w szczególności w art. 11 k.p.k., tj. odmowę wszczęcia postępowania albo umorzenie już wszczętego, a także skutki określone w art. 474 § 1 lit. b i § 2 k.p.k., powodujące wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem dyscyplinarnym z uwzględnieniem szczególnych uregulowań w tym zakresie, zawartych w art. 104 i art. 105 u.s.p.II. Ze względu na występujące w dotychczasowej praktyce rozbieżności, a także mając na względzie to, że rozstrzygnięcie zawarte w niniejszej uchwale ma istotne znaczenie dla postępowania w sprawach dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów sądów powszechnych, należało nadać powyższej uchwale - na podstawie art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 23 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym - moc zasady prawnej.