III PZP 27/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Błachowska. Sędziowie SN: E. Brzeziński, E. Mzyk (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, w sprawie z powództwa Janiny D. przeciwko "Społem" Powszechnej Spółdzielni Spożywców w J. G. o ustalenie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu postanowieniem z dnia 3 kwietnia 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1. Czy dopuszczalna jest droga sądowa w sprawie o ustalenie przejęcia przez zakład pracy zobowiązania do spłaty kredytu "MM" zaciągniętego przez pracownika w PKO?2. W razie pozytywnej odpowiedzi na pytanie 1 - czy roszczenie to jest roszczeniem ze stosunku pracy w rozumieniu art. 476 § 1 k.p.c.?"podjął następującą uchwałę:1. Pracownik może w drodze sądowej żądać ustalenia obowiązku zakładu pracy do udzielenia mu pomocy w spłacie kredytu zaciągniętego w trybie i na zasadach uchwały nr 26 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1982 r. w sprawie kredytów dla młodych małżeństw udzielanych na zagospodarowanie (M. P. Nr 5, poz. 27).2. Właściwym do rozpatrzenia sprawy jest sąd rejonowy - sąd pracy.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego:Powszechna Kasa Oszczędności w L. Ś. na podstawie umowy kredytowej z dnia 8 czerwca 1982 r. udzieliła powódce kredytu w kwocie 150.000 zł na warunkach określonych przepisami zarządzenia Ministra Finansów z dnia 8 maja 1982 r. w sprawie zasad udzielania przez uspołecznione zakłady pracy pomocy pracownikom w spłacie kredytów dla młodych małżeństw (M. P. Nr 14, poz. 102).Spłata części tego kredytu w wysokości 75.000 zł została zawieszona na okres 5 lat, jako podlegająca spłacie przez zakład pracy kredytobiorcy.Powódka twierdząc, że pozwany zakład pracy odmawia spłaty pozostałej części kredytu, mimo uprzedniego potwierdzenia umowy kredytowej, domagała się ustalenia, iż pozwany zobowiązany jest do udzielenia jej pomocy w spłacie kredytu. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 1987 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Jeleniej Górze odrzucił pozew uznając, że zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej (art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.).Rozpoznając zażalenie powódki od powyższego postanowienia Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu przedstawił w trybie art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. pytanie prawne, budzące poważne wątpliwości, sformułowane w części wstępnej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasady i tryb udzielania kredytów na zagospodarowanie określają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 września 1984 r. w sprawie ogólnych zasad udzielania kredytów na zagospodarowanie dla młodych małżeństw i osób samotnie wychowujących dzieci oraz pomocy w spłacie tych kredytów (Dz. U. Nr 44, poz. 233). Rozporządzenie powyższe - obowiązujące od 1 stycznia 1985 r. - wydane zostało na podstawie upoważnienia ustawowego z art. 25 ust. 1 prawa bankowego oraz art. 79 k.p.Stosownie do § 6 tego rozporządzenia do umów o kredyt zawartych w okresie od 1 kwietnia 1982 r. do dnia wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy uchwały nr 26 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1982 r. w sprawie kredytów dla młodych małżeństw udzielanych na zagospodarowanie (M.P. Nr 5, poz. 27) wraz z przepisami wydanymi na jej podstawie.Pozostaje poza sporem, że powódka uzyskała kredyt na podstawie umowy z dnia 8 czerwca 1982 r. w trybie i na zasadach określonych uchwałą Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1982 r. oraz aktów wydanych na jej podstawie: zarządzenia Ministra Finansów z dnia 8 maja 1982 r. w sprawie zasad udzielania przez uspołecznione zakłady pracy pomocy pracownikom w spłacie kredytów dla młodych małżeństw (M.P. Nr 14, poz. 102) oraz zarządzenia Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 18 maja 1982 r. w sprawie kredytów na zagospodarowanie udzielonych młodym małżeństwom i osobom samotnie wychowującym dzieci (M.P. Nr 14, poz. 107).Według § 3 uchwały z dniem rozpoczęcia spłaty kredytu zawiesza się spłatę 3/4 kwoty udzielonego kredytu, które spłaca zakład pracy, gdy zachodzą warunki określone w tym przepisie. Warunki te precyzują przepisy § 2-4 powołanego zarządzenia Prezesa NBP. Z kolei § 3 zarządzenia Ministra Finansów stanowi, że zakład pracy obowiązany jest do spłaty kredytu, nie więcej jednak niż 75.000 zł.Przytoczone unormowania nakładają na zakład pracy obligatoryjny obowiązek - w razie spełnienia się określonych warunków - udzielenia pracownikowi pomocy w spłacie kredytu. Obowiązek ten - mimo zmiany stanu prawnego wprowadzonego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 3 września 1984 r. - utrzymany został w mocy przez § 6 tego rozporządzenia.Konsekwencją tak ukształtowanego obowiązku zakładu pracy jest uprawnienie pracownika do domagania się wykonania świadczenia. Należy przy tym podnieść, że zarówno przepisy powołanej uchwały Rady Ministrów, jak i wydane na jej podstawie akty wykonawcze nie wyłączają dochodzenia wykonania tego obowiązku zakładu pracy na drodze sądowej. Dopuszczalne jest zatem - jak to ma miejsce w niniejszej sprawie - zgłoszenie, na podstawie art. 189 k.p.c., żądania ustalenia istnienia zobowiązania pozwanego zakładu pracy do udzielenia pomocy w spłacie zaciągniętego kredytu. Zgodne jednak z art. 189 k.p.c. żądanie ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego uzależnione jest od wykazania interesu prawnego, spełnienia się przesłanek powstania zobowiązania oraz wykazania przez powoda przymiotu pracownika, czego dotychczas w sprawie nie zbadano.Powyższe względy uzasadniają udzielenie odpowiedzi jak w pkt 1 uchwały.Pozostaje natomiast do rozważenia, czy dochodzone przez pracownika roszczenie jest sprawą z zakresu prawa pracy, a w rezultacie - czy podlega rozpoznaniu przez sąd pracy.Stosownie do art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c. przez sprawy z zakresu prawa pracy rozumie się sprawy o roszczenia ze stosunku pracy lub z nim związane.Sprawami ze stosunku pracy są sprawy, w których podstawą dochodzonego roszczenia jest niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania wynikającego z umowy o pracę lub przepisów prawa pracy, w tym również z układu zbiorowego lub regulacji zakładowych.Sprawami natomiast związanymi ze stosunkiem pracy są sprawy, w których podstawa prawna wynika nie z bezpośredniej realizacji praw i obowiązków stron stosunku pracy, lecz z innych ustawowych lub umownych obowiązków zakładu pracy wobec pracownika.Obowiązek zakładu pracy udzielenia pracownikowi pomocy w spłacie kredytu - po spełnieniu się określonych warunków - ustalony został w przepisach powołanej już uchwały Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1982 r. oraz wydanych na jej podstawie przepisów aktów wykonawczych. Tego rodzaju normatywna regulacja uzasadnia wniosek, że dochodzone przez pracownika roszczenie o ustalenie tego obowiązku jest roszczeniem związanym ze stosunkiem pracy w rozumieniu art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c.Z tych też względów właściwym do rozpatrzenia dochodzonego roszczenia jest sąd pracy, co uzasadnia udzielenie odpowiedzi jak w pkt 2 uchwały.