FSK 2598/04

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędziowie NSA Juliusz Antosik (spr.), Janusz Lewkowicz, Protokolant Iwona Wtulich, po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2005 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 czerwca 2004 r. sygn. akt I SA/Kr 734/03 w sprawie ze skargi Władysław M. na decyzję Izby Skarbowej w K. z dnia 7 marca 2003 r. (...) w przedmiocie zwrotu nadpłaty p o s t a n a w i a: 1/ uchylić zaskarżony wyrok, 2/ odrzucić skargę Władysława M. na decyzję Izby Skarbowej w K. z dnia 7 marca 2003 r. (...), 3/ odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. FSK 2598/04 U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 7 marca 2003 r. (...) Izba Skarbowa w K. utrzymała w mocy decyzję (...) Urzędu Skarbowego w K. z dnia 20 listopada 2002 r. dotyczącą odmowy zwrotu Władysławowi M. nadpłaty w podatku od towarów i usług za lata 1998 i 1999 powstałej z tytułu orzeczenia odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki z o.o. "W." w K. Decyzję tę W. M., reprezentowany przez radcę prawnego K. K., zaskarżył do sądu administracyjnego. Ponieważ do skargi nie zostało dołączone pełnomocnictwo, Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie wezwał radcę prawnego do złożenia pełnomocnictwa w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia skargi; wezwanie zostało doręczone 5 maja 2003 r. Jednak pełnomocnictwo nie zostało złożone w wyznaczonym terminie. Mimo to, Sąd nadał skardze dalszy bieg i doręczał pisma sądowe radcy prawnemu K. K., a następnie wyznaczył rozprawę na 12 marca 2004 r. Na rozprawie tej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że pełnomocnictwo nie zostało złożone. W związku z tym, pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej wniósł o odrzucenie skargi. Natomiast radca prawny K. K. oświadczył, że pełnomocnictwo dołączył do skargi i nie jest w stanie wyjaśnić braku reakcji na wezwanie sądu dotyczące uzupełnienia skargi w tym zakresie. Ponadto złożył pełnomocnictwo na rozprawie. Sąd wyznaczył mu 7-dniowy termin "do oświadczenia się w kwestii złożenia pełnomocnictwa". W piśmie z 19 marca 2004 r. radca prawny K. K. oświadczył, że pełnomocnictwo zostało przesłane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego "w dacie przesłania do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie" oraz że nie potrafi wyjaśnić przyczyny braku pełnomocnictwa w aktach sądowych. Do pisma dołączył oświadczenie pracownicy swojej kancelarii, że pełnomocnictwo wysłała wraz z wnioskiem o zwolnienie z kosztów sądowych w dniu 9 maja 2003 r., jednak faktu dołączenia pełnomocnictwa omyłkowo nie odnotowała na piśmie skierowanym do sądu, a uczyniła to jedynie na dokumencie znajdującym się w kancelarii. Na rozprawie sądowej w dniu 4 czerwca 2004 r. pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej ponownie wniósł o odrzucenie skargi. Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2004 r., I SA/Kr 734/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił wymienione decyzje Izby Skarbowej i Urzędu Skarbowego. Sąd uznał, że nie zachodzą podstawy do odrzucenia skargi, stwierdzając, że wprawdzie pełnomocnictwo zostało złożone dopiero na rozprawie, lecz pełnomocnik wyjaśnił okoliczności związane ze stwierdzonym w tym momencie brakiem. W ocenie Sądu, w stanie faktycznym sprawy zawiadamianie pełnomocnika o poszczególnych czynnościach sądowych mogło usprawiedliwiać przekonanie o nieistnieniu braku w tym zakresie i nie można obarczać strony ewentualnymi niekorzystnymi dla niej skutkami z powodu jakiegokolwiek niedopatrzenia sądu, tym samym pozbawienia możliwości obrony jej praw. Natomiast co do meritum sprawy, Sąd uznał skargę za zasadną, podzielając wywody strony skarżącej, że w stanie prawnym obowiązującym przed 2003 r. w wypadku zapłacenia zobowiązania podatkowego przez osobę trzecią, jeżeli w decyzji o jej odpowiedzialności określono kwotę tego zobowiązania nienależnie lub w wysokości większej od należnej, organy podatkowe winny postąpić analogicznie jak w przypadku nadpłaty poczynionej przez podatnika i dokonać zwrotu nadpłaconego podatku na podstawie przepisów art. 72 i następnych Ordynacji podatkowej. Sąd podkreślił, że jednoznaczne wyartykułowanie w 2003 r. obowiązku zwrotu nadpłaty osobom wymienionym w art. 74 par. 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej potwierdza wolę ustawodawcy, iż świadczeniu osoby trzeciej w takiej sytuacji nie powinno się przypisać charakteru świadczenia majątkowego o charakterze cywilnoprawnym, zatem żądanie zwrotu nadpłaconej kwoty winno być dochodzone w postępowaniu administracyjnym - podatkowym. Sąd podzielił stanowisko skarżącego o naruszeniu art. 32 Konstytucji poprzez postawienie go w gorszej sytuacji aniżeli podatnika, za którego zobowiązania odpowiada, a więc naruszenie zasady równości. W skardze kasacyjnej od tego wyroku Dyrektor Izby Skarbowej w K. zarzucił naruszenie: 1/ art. 58 par. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ przez nieodrzucenie skargi w sytuacji, gdy nie zostały uzupełnione w terminie braki formalne polegające na przedłożeniu pełnomocnictwa, 2/ art. 76 par. 1 pkt 1 lit. "a-d" Ordynacji podatkowej w związku z art. 145 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez wyrażenie poglądu, że organy podatkowe winny dokonać zwrotu podatku, podczas gdy w stanie prawnym obowiązującym w 2003 r. brak było przepisu uznającego za nadpłatę kwotę zobowiązania podatkowego zapłaconego za osobę trzecią, 3/ art. 32 Konstytucji przez wyrażenie poglądu, że w stosunku do skarżącego nastąpiło naruszenie zasady równości, 4/ art. 141 par. 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez zamieszczenie uzasadnienia orzeczenia w sposób oderwany od stanu prawnego sprawy, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i odrzucenie skargi ewentualnie jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Odnośnie do pierwszego z zarzutów w uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, że warunkiem sine qua non do wniesienia skargi, gdy czyni to pełnomocnik, jest dołączenie pełnomocnictwa /art. 46 par. 3 ustawy o p.p.s.a./, zaś w rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził w dniu 12 marca 2004 r., że w aktach sprawy brak jest pełnomocnictwa dla radcy prawnego K. K., który oświadczył, że na uprzednie wezwanie Sądu nie zareagował, gdyż złożył je przy skardze i nie potrafi wypowiedzieć się co do braku reakcji na wezwanie Sądu. W takiej sytuacji - zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej - zgodnie z art. 58 par. 1 pkt 3 ustawy o p.p.s.a. Sąd powinien odrzucić skargę, a niekorzystne skutki z powodu "niedopatrzenia Sądu" mogą być dochodzone przez skarżącego w innym postępowaniu, a w żadnym wypadku nie mogą skutkować tym, że braki formalne skargi zostały uzupełnione w terminie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zasadny jest zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisu art. 58 par. 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowiącego, że sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. W rozpatrywanej sprawie z ustaleń sądu administracyjnego pierwszej instancji wynika, że pełnomocnictwo skarżącego - mimo wezwania sądu do jego złożenia w terminie tygodniowym od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi /stosownie do obowiązującego wówczas przepisu art. 130 par. 1 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 59 oraz art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ - nie zostało złożone w tym terminie, lecz dopiero na rozprawie sądowej w dniu 12 marca 2004 r. Okoliczności tej nie zmienia podniesiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku fakt niezauważenia od razu przez sąd administracyjny pierwszej instancji niezastosowania się przez pełnomocnika skarżącego do tego wezwania i mimo to kierowania do niego pism sądowych. Przecież kierowanie tych pism nie powoduje konwalidacji braku formalnego w postaci niedołączenia do skargi pełnomocnictwa. Natomiast przekonanie pełnomocnika skarżącego o nieistnieniu braku formalnego, usprawiedliwione kierowaniem do niego pism sądowych, spowodowało jedynie taki niekorzystny dla strony skarżącej skutek, że naraziło ją na koszty niepotrzebnego udziału pełnomocnika w rozprawie przed sądem pierwszej instancji, która nie powinna być w ogóle wyznaczona, gdyż od razu po bezskutecznym upływie tygodniowego terminu wyznaczonego do złożenia pełnomocnictwa skarga powinna być odrzucona bez wyznaczania rozprawy sądowej. Również z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny zastosował przepis art. 207 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odstępując od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Skoro zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził - chociaż dopiero na rozprawie sądowej w dniu 12 marca 2004 r. - nieuzupełnienie w wyznaczonym terminie braku formalnego skargi w postaci niedołączenia do niej pełnomocnictwa /wymóg ten wynikał w stanie prawnym obowiązującym w dniu złożenia skargi z art. 37 pkt 5 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, a obecnie - z art. 47 par. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/, to jego obowiązkiem, wynikającym z przepisu art. 58 par. 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /w związku z art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./ było odrzucenie tej skargi. Skoro zaś skarga ulegała odrzuceniu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 189 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowieniem orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i odrzucił skargę. Konieczność odrzucenia skargi czyni bezprzedmiotowym rozpatrywanie pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, odnoszących się do przepisów prawa materialnego. Natomiast zarzut naruszenia art. 141 par. 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie został uzasadniony; w skardze kasacyjnej nie wskazano w ogóle, na czym miałoby polegać "oderwanie" uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia od stanu prawnego sprawy.