GSK 1086/04

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Jerzy Sulimierski, Sędziowie NSA - Kazimierz Brzeziński, - Józef Waksmundzki (spr.), Protokolant - Justyna Chindelewicz, po rozpoznaniu w dniu 29 października 2004 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 czerwca 2004 r. sygn. akt 3 I SA/Wr 814/02 w sprawie ze skargi "[...]" Spółki z o.o. we Wrocławiu na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 20 lutego 2002 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe 1. Uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu; 2. Zasądza od "[...]" Spółka z o.o. we Wrocławiu na rzecz Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu kwotę 2182 złote (dwa tysiące sto osiemdziesiąt dwa) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 8 czerwca 2004 r. sygn. akt 3 I SA/Wr 814/02, po rozpoznaniu skargi "[...]" Spółki z o.o. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 20 lutego 2002 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe i określenia kwoty długu celnego - uchylił zaskarżoną decyzję, zasądził na rzecz skarżącej Spółki zwrot kosztów postępowania sądowego i orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że Spółka "[...]" zgłosiła do procedury dopuszczenia do obrotu towar w postaci pojazdu VW Transporter Furgon 2,4D 2920 MM klasyfikując go wg kodu PCN 8705 90 90 0, zaś do wymiaru cła zadeklarowała stawkę zerową obniżoną dla towarów pochodzących z Republiki Czeskiej. Po dopuszczeniu przedmiotowego samochodu do obrotu na polskim obszarze celnym, w toku kontroli postimportowej, stwierdzono nieprawidłowość w zakresie klasyfikacji towarowej produktu kompensacyjnego, niezgodnego z udzielonym stronie pozwoleniem, co miało wpływ na zastosowaną stawkę celną. Stwierdzone nieprawidłowości były powodem wszczęcia postępowania w sprawie taryfikacji towaru, które zakończyło się wydaniem przez organ I instancji w dniu 28 maja 2001r. decyzji o uznaniu zgłoszenia celnego nr [...] z dnia 5 października 1998r. za nieprawidłowe w części dotyczącej klasyfikacji towaru i kwoty długu celnego. Rozpoznając odwołanie Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją nr [...] z dnia 20 lutego 2002r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. "[...]" Spółka z o.o. w skardze na tą decyzję podniosła, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia szeregu przepisów Ordynacji podatkowej, a także iż zastosowano wadliwą interpretację brzmienia pozycji 8705 i pozycji 8704 Taryfy celnej i reguły 3c ORINS. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej we Wrocławiu podtrzymał w całości stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że skarga jest uzasadniona, lecz z powodów innych niż zarzuca strona skarżąca. W ocenie Sądu decydująca w niniejszej sprawie była kwestia czy organy celne zachowały termin materialnoprawny zakreślający ramy czasowe dopuszczające wydawanie decyzji weryfikujących prawidłowość złożonego zgłoszenia celnego. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił m.in. przepis art. 65 § 4 pkt l ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz.117 ze zm.). Przepis uprawnia bowiem organ celny, po przyjęciu zgłoszenia celnego, do wydania decyzji na wniosek strony lub z urzędu w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za prawidłowe (pkt 1) oraz uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w całości lub części (pkt 2). Sąd podkreślił, że organy celne przy wydawaniu decyzji w trybie art. 65 § 4 są ograniczone czasowo. W myśl art. 65 § 5 nie można wydać decyzji, jeżeli od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego upłynęły 3 lata. Przepis ten - o charakterze materialnoprawnym - ustanawia zakaz orzekania po upływie 3 lat od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego i stanowi dla strony postępowania celnego gwarancję, że z upływem tego okresu nie może zostać obalone domniemanie prawdziwości danych podanych w przyjętym zgłoszeniu celnym, w tym określonej kwoty wynikającej z długu celnego. Kodeks celny - w brzmieniu obowiązującym w rozpoznawanych sprawach - nie przewidywał ani przerwania ani zawieszenia biegu terminu określonego w omawianym przepisie, w przeciwieństwie do możliwości zawieszenia biegu terminu do powiadomienia dłużnika o zarejestrowaniu kwoty długu celnego (art. 230) i przerwania biegu przedawnienia terminu do dochodzenia kwot należności zarejestrowanych (art. 242). Dopiero na skutek nowelizacji art. 65 przez dodanie § 5a. przez art. l pkt 2 lit. b ustawy z dnia 23 kwietnia 2003r. o zmianie ustawy - Kodeks celny (Dz.U. Nr 120, poz. 1122) ustawodawca postanowił, że bieg terminu o jakim mowa w art. 65 § 5 ulega zawieszeniu z dniem zaistnienia wymienionych w art. 230 § 5 okoliczności m.in. w razie wniesienia odwołania. W ocenie Sądu po terminie określonym w art. 65 § 5 nie mogło być prowadzone ani kontynuowane postępowanie w celu uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Sąd podkreślił, że organ odwoławczy, którego kompetencje nie sprowadzają się tylko do kontroli zaskarżonej decyzji lecz merytorycznego ponownego rozpatrzenia sprawy, jest związany tymi samymi przepisami prawa materialnego jak i organ pierwszej instancji, w tym także dotyczącymi zakazu orzekania po upływie okresu przedawnienia. W sprawie pozostaje poza sporem, że zgłoszenie celne zostało przyjęte w dniu 5 października 1998r. Tymczasem zaskarżona decyzja ostateczna została wydana dopiero w dniu 20 lutego 2002r., a więc z uchybieniem trzyletniego terminu zastrzeżonego w art. 65 § 5 Kodeksu celnego. Naruszenie przez organ odwoławczy art. 65 § 5 Kodeksu celnego obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § l pkt l lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dyrektor Izby Celnej we Wrocławiu wniósł od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 65 § 5 w zw. z art. 65 § 4 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz.U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.), poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że określony w tym przepisie trzyletni termin przedawnienia ma zastosowanie również do decyzji wydanych w II instancji, mimo że brzmienie tych przepisów wskazuje, że termin ten dotyczy decyzji organu celnego wydanej w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, a taka decyzja leży wyłącznie w kompetencji organu I instancji. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz zasądzenie od strony skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ stwierdził, że wydana w trybie art. 65 § 5 decyzja uznająca zgłoszenie celne za nieprawidłowe i określająca kwotę wynikającą z długu celnego wydawana jest przez organ I instancji, zatem do niej i - zdaniem organu - tylko do niej odnosi się przepis § 5 tego artykułu, zgodnie z którym decyzja o której mowa w § 4 nie może zostać wydana, jeżeli upłynęły 3 lata od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego. Skoro przepis art. 65 § 4 dotyczy decyzji uznającej zgłoszenie celne za nieprawidłowe, i skoro tego rodzaju decyzja należy do wyłącznej kompetencji Dyrektora Urzędu Celnego (obecnie, po zmianach w administracji celnej, Naczelnika Urzędu Celnego) jako organu I instancji, terminu przewidzianego na jej wydanie nie można odnosić do decyzji organu odwoławczego, korygującej wysokość długu celnego. Decyzja organu odwoławczego wydawana jest w trybie przepisów art. 233 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego, zatem nie mieści się w zakresie przedmiotowym art. 65 § 5 Kodeksu celnego. Dodatkowo skarżący podniósł, że w art. 230 § 4 i 242 § 4 Kodeksu celnego ustanowiono dwa odrębne terminy przedawnienia. Przepis art. 230 § 4 Kodeksu celnego ustanawia 3-letni termin na powiadomienie dłużnika o zarejestrowaniu długu celnego. Termin ten w sprawie został zachowany, powiadomienie dłużnika o zarejestrowaniu kwoty należności nastąpiło bowiem w dniu przyjęcia zgłoszenia celnego. Wskutek przedawnienia ustanowionego w art. 242 § 4 Kodeksu celnego, następuje wygaśnięcie długu celnego stosownie do art. 244 pkt 3 Kodeksu celnego. Okres, do którego dług celny "istnieje" jest zatem okresem, w którym można korygować decyzje pierwszoinstancyjne (wydane w terminie przewidzianym w art.65 § 5 Kodeksu celnego). W myśli art. 242 § 4 Kodeksu celnego kwot należności można dochodzić w ciągu 5 lat licząc od dnia, w którym zostały zarejestrowane. Wskutek przedawnienia terminu na dochodzenie należności, następuje wygaśniecie długu celnego stosownie do art. 244 pkt 3 Kodeksu celnego. Wbrew zatem ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, decyzja organu II instancji, wydana w dniu 20 lutego 2002 r., nie została, zdaniem skarżącego wydana po upływie przedawnienia: w niniejszej bowiem sprawie, wobec zgłoszenia celnego dokonanego w dniu 5 października 1998 r., termin przedawnienia z art. 242 § 4 upłynąłby dopiero 5 października 2003 r. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Spółka "[...] wniosła o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wynikające ze skargi kasacyjnej zagadnienie prawne dotyczy skutków prawnych upływu 3-letniego terminu przewidzianego w art. 65 § 5 Kodeksu celnego – w toku postępowania odwoławczego w sytuacji, gdy decyzja organu I instancji została wydana przed upływem tego terminu. W myśl art. 65 § 5 Kodeksu celnego, decyzja o której mowa w § 4 nie może być wydana, jeżeli upłynęły trzy lata od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego. Z kolei zgodnie z art. 65 § 4 pkt 2 Kodeksu celnego po przyjęciu zgłoszenia celnego organ celny na wniosek strony wydaje lub może z urzędu wydać decyzję, w której uznaje zgłoszenie celne za nieprawidłowe w całości lub w części: a) określa kwotę wynikającą z długu celnego zgodnie z przepisami prawa celnego lub b) zmienia elementy zawarte w zgłoszeniu celnym inne niż określone w lit. a) i b). Z treści przytoczonych przepisów wynika, że przewidziany w art. 65 § 5 Kodeksu celnego trzyletni termin do wydania decyzji o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe dotyczy wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, gdyż do kompetencji tego organu należy weryfikacja wadliwego zgłoszenia celnego. Przepis ten nie wymaga, by decyzja wydana na jego podstawie była decyzją ostateczną. Celem nowelizacji Kodeksu celnego, dokonanej ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz zmianie ustawy o Służbie Cywilnej (Dz.U. Nr 120, poz. 1122), polegającej na dodaniu odwołania, jako dodatkowej przyczyny uzasadniającej zawieszenie biegu terminu dla wydania decyzji (art. 65 § 5a Kodeksu celnego) było wydłużenie czasu, w którym możliwe będzie uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Mając na uwadze ten zamiar ustawodawcy, nie można wykorzystywać faktu dodania do Kodeksu celnego przepisu art. 65 § 5a, jako argumentu na rzecz wykładni art. 65 § 5 tego kodeksu idącej w kierunku przeciwnym – prowadzącej do skrócenia okresu, dającego organowi celnemu prawo zakwestionowania zgłoszenia celnego. Przy ocenie kwestii dopuszczalności wydania przez organ odwoławczy w stanie prawnym sprzed noweli z 23 kwietnia 2003 r., decyzji ostatecznej po upływie terminu przewidzianego w art. 65 § 5 Kodeksu celnego należy mieć na uwadze, że przedawnienie prawa do wydania decyzji zostało ustalone w interesie dłużnika celnego, a to oznacza, że upływ terminu przedawnienia dopiero w postępowaniu odwoławczym nie może powodować, aby wadliwie ustalona przez organ pierwszej instancji kwota wynikająca z długu celnego nie mogła być skorygowana przez organ odwoławczy, na korzyść dłużnika celnego, jeżeli decyzja organu pierwszej instancji została wydana przed upływem terminu przewidzianego w art. 65 § 5 Kodeksu celnego. Organ odwoławczy z uwagi na treść art. 234 Ordynacji podatkowej nie może orzec na niekorzyść strony i to także w warunkach, gdy zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes publiczny. Wbrew odmiennym ustaleniom Sądu I instancji organ odwoławczy może natomiast, aż do upływu 5-letniego terminu przedawnienia długu celnego przewidzianego w art. 242 § 4 Kodeksu celnego utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji w kształcie, jaki nadał jej ten organ, ale także wydać na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) Ordynacji podatkowej decyzję reformatoryjną i ustalić kwotę wynikającą z długu celnego w wysokości niższej niż uczynił to organ pierwszej instancji. W niniejszej sprawie zgłoszenie celne zostało przyjęte w dniu 5 października 1998 r., a decyzja organu celnego pierwszej instancji została wydana w dniu 28 maja 2001 r., a więc przed upływem terminu przewidzianego w art. 65 § 5 Kodeksu celnego, natomiast decyzja organu odwoławczego została wydana w dniu 20 lutego 2002 r., a zatem przed upływem 5-letniego terminu przewidzianego w art. 242 § 4 Kodeksu celnego. Wbrew zatem ustaleniom zawartym w zaskarżonym wyroku decyzja organu odwoławczego została wydana bez złamania zakazu sformułowanego w art. 65 § 5 Kodeksu celnego, gdyż zakaz ten, jak to już wyżej wskazano dotyczy wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielanej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).