I FSK 1894/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 września 2007 r. sygn. akt III SA/Gl 796/07 w sprawie ze skargi G. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 14 marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: 1) oddalić skargę kasacyjną, 2) zasądzić od G. J. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w K. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 września 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 796/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę G. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 14 marca 2007 r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, iż w imieniu skarżącej działał jej syn, legitymując się potwierdzonym za zgodność z oryginałem przez polskiego notariusza odpisem pełnomocnictwa sporządzonego w C. w dniu 3 lipca 2000 r. przed notariuszem amerykańskim. Na wezwanie Sądu do przedłożenia aktualnego na dzień wniesienia skargi pełnomocnictwa oraz podania aktualnego miejsca zamieszkania skarżącej, syn strony poinformował, iż przedłożył już pełnomocnictwo, które nie zostało odwołane. Nie jest mu znane miejsce pobytu skarżącej. Gdyby Sąd I instancji uznał pełnomocnictwo za niewystarczające, wniósł on o ustanowienie dla skarżącej kuratora. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż pełnomocnik strony nie uzupełnił braku formalnego skargi w postaci złożenia oryginału pełnomocnictwa, bowiem nadesłał jedynie uwierzytelniony przez notariusza odpis pełnomocnictwa. W ocenie Sądu wypełnieniem wezwania byłoby nadesłanie odpisu, którego zgodność z oryginałem pełnomocnictwa, tj. z dokumentem niewątpliwie podpisanym przez mocodawczynię, zostałaby potwierdzona przez notariusza. Tymczasem w sprawie notariusz jedynie poświadczył zgodność odpisu kserokopii pełnomocnictwa z dokumentem okazanym mu przez osobę trzecią – taka czynność ani nie potwierdza, że strona rzeczywiści udzieliła pełnomocnictwa synowi, ani tego, że uczyniła to w sposób zgodny z przepisami państwa, w którym ten dokument przedstawiono. Odnośnie dokumentów sporządzonych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej kompetencje w tym zakresie, jak również do sporządzania odpisów z dokumentów posiada konsul (art. 19 i 21 ustawy z 13 lutego 1984 r. o funkcjach konsulów w Rzeczypospolitej Polskiej, t.j. Dz. U. z 2002 r., nr 215, poz. 1283 ze zm.). W ocenie Sądu I instancji oznacza to, iż skarga została podpisana przez osobę nieuprawnioną do działania w imieniu skarżącej i brak ten nie został usunięty w zakreślonym przez Sąd terminie. Odnośnie wniosku o ustanowienie kuratora sądowego Sąd I instancji stwierdził, iż wprawdzie wnioskodawca uprawdopodobnił, iż miejsce pobytu skarżącej nie jest znane, jednakże nie wykazał swojego interesu prawnego, co jest konieczne w myśl art. 78 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. 2. W skardze kasacyjnej pełnomocnik strony zaskarżył powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 36 w zw. z art. 37, art. 40, art. 46 § 3, art. 57 § 1, art. 58, art. 78 oraz art. 279 i art. 280 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez wadliwe przyjęcie, że złożona skarga była dotknięta brakami w postaci nieprzedłużenia w wyznaczonym przez Sąd terminie przez pełnomocnika skarżącej oryginału pełnomocnictwa do reprezentowania strony w postępowaniu oraz odmowę ustanowienia kuratora z uwagi na brak wiedzy pełnomocnika o miejscu pobytu skarżącej. Zaskarżone postanowienie narusza też w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy art. 40 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 95 i nast. K.c. oraz art. 86 i nast. K.p.c. oraz art. 12 ustawy Prawo prywatne międzynarodowe poprzez przyjęcie, że pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą jej synowi, a poświadczone przez notariusza zgodnie z przepisami prawa amerykańskiego nie spełnia warunku oryginalnego dokumentu pełnomocnictwa. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż Sąd I instancji skonstruował wobec pełnomocnika skarżącej wymogi nieprzewidziane przepisami postępowania przed sądami administracyjnymi i stosowanymi prawidłowo przepisami kodeksu cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego. Podkreślono, że Sąd I instancji nie wskazał w ogóle przyczyn, dla których nie uznał waloru dowodowego uwierzytelnionego przez notariusza amerykańskiego i polskiego odpisu przedłożonego wraz ze skargą pełnomocnictwa. Strona powołała orzecznictwo, z którego wynika, iż nie tracą mocy pełnomocnictwa wystawione przed 1 stycznia 2004 r., wskazano też, że umocowanie w sprawie obejmuje m.in. wszystkie sądy. W ocenie strony Sąd I instancji błędnie zakwestionował autentyczność pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącą – nie tylko został Sądowi przedłożony uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącą (i to dwukrotnie – raz przez notariusza amerykańskiego, drugi raz przez polskiego), ale Sąd nie sprecyzował swych wątpliwości względem autentyczności pełnomocnictwa, co utrudnia stronie odniesienie się do zaskarżonego postanowienia. Zdaniem strony, ponieważ czynność notarialna polegająca na poświadczeniu zgodności z okazanym oryginałem odpisu, wyciągu lub kopii dokumentu obejmuje dokument zawierający klauzulę legalizacyjną, która stanowi wyraz dokonania przez notariusza porównania treści dwóch dokumentów i stwierdzenia, że cała treść określonego dokumentu odpowiada treści okazanego oryginału, uznać należy, że złożenie przez pełnomocnika skarżącej poświadczonego notarialnie pełnomocnictwa z dnia 3 lipca 2000 r. stanowiło wystarczające i pełne wypełnienie formalnych wymogów w zakresie umocowania do działania w imieniu skarżącej. Jakkolwiek Sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony, to poświadczenie notarialne pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącą synowi wymóg ten bez wątpienia spełnia. Stanowisko skarżącej potwierdza m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2004 r. (I CK 39/03), zgodnie z którym skuteczna jest czynność dokonana za granicą w formie przewidzianej przez prawo miejscowe. Strona powołała też art. 12 Prawa prywatnego międzynarodowego, zgodnie z którym czynność prawna w zakresie wymaganej formy podlega prawu państwa, w którym czynność zostaje dokonana (I CKN 345/97) – w ocenie strony z tego przepisu wynika brak zasadności kwestionowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skuteczności pełnomocnictwa z uwagi na brak sporządzenia dokumentu pełnomocnictwa przed notariuszem polskim lub konsulem polskim za granicą. W przypadku udzielenia pełnomocnictwa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej wystarczy zachowanie prawa państwa, w którym dokonano tej czynności. W niniejszej sprawie było to prawo amerykańskie, a skarżąca udzieliła synowi pełnomocnictwa przed notariuszem amerykańskim, zgodnie z prawem tego kraju i w przepisanej w tym kraju formie. Nadto syn skarżącej działa w oczywisty sposób w jej interesie, stąd odmawianie waloru skuteczności pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącą jest nieuzasadnione. Wskazano też, iż żadne przepisy nie uzależniają skuteczności pełnomocnictwa od posiadania przez pełnomocnika wiedzy o faktycznym miejscu pobytu jego mocodawcy - Wojewódzki Sąd Administracyjny sformułował tu wobec pełnomocnika ponadnormatywny, radykalnie restrykcyjny i formalistyczny wymóg. Wobec faktu, że pełnomocnictwo nie jest obarczone wadami, na które wskazuje zaskarżone postanowienie, nie jest zasadny zarzut uchybienia przez pełnomocnika terminowi do usunięcia braków formalnych skargi. Nadto niezrozumiałe są przyczyny odmowy ustanowienia dla skarżącej kuratora jako dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Z jednej strony Sąd I instancji uznał, że odrzucenie skargi jest orzeczeniem uzasadniającym obronę praw skarżącej, z drugiej stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego w ustanowieniu kuratora dla skarżącej. W ocenie autora skargi kasacyjnej jest to rozumowanie wewnętrznie sprzeczne, bowiem skarżąca zostaje pozbawiona jakiejkolwiek możliwości ochrony swych praw. 3. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o przyznanie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Zdaniem organu Wojewódzki Sąd Administracyjny w sposób prawidłowy uznał, iż przedstawiony dokument pełnomocnictwa budzi wątpliwości, gdyż z przedstawionego dokumentu można było wysnuć wniosek, iż notariusz jedynie poświadczył zgodność odpisu kserokopii pełnomocnictwa z dokumentem okazanym mu przez osobę trzecią. Taka czynność notarialna ani nie potwierdza, że skarżąca rzeczywiście udzieliła pełnomocnictwa synowi, ani tego że uczyniła to w sposób zgodny z przepisami państwa, w którym dokument ten przedstawiono. Kompetencje w tym zakresie posiada konsul. Stąd też Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż skarga podpisana została przez osobę nieuprawnioną do tej czynności, a po nieskutecznym wezwaniu do uzupełnienia skargi w tym zakresie, orzekł o jej odrzuceniu. Zdaniem organu strona skarżąca miała świadomość wad przedłożonego pierwotnie pełnomocnictwa, gdyż wnioskowała o ustanowienie kuratora na wypadek gdyby sąd uznał przedłożone pełnomocnictwo za niewystarczające. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 4. Wskazać przede wszystkim należy na nieprawidłowości w sformułowaniu podstaw kasacyjnych, bowiem uniemożliwiają one Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do niektórych z podniesionych zarzutów. Negatywnie należy ocenić wskazanie przez autora skargi kasacyjnej, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył "w szczególności" powołane przepisy postępowania sądowoadministracyjnego. Sformułowanie takie sugeruje, iż w ocenie strony Sąd I instancji naruszył również inne – niewymienione w petitum skargi kasacyjnej – przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazać trzeba, iż Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), związany jest granicami skargi kasacyjnej, stąd też zarzuty stawiane orzeczeniu Sądu I instancji powinny być sprecyzowane i uzasadnione przez stronę w sposób wykluczający konieczność dokonywania ich interpretacji czy konkretyzacji przez Naczelny Sąd Administracyjny. Niespełnienie tego wymogu powoduje, iż niedostatecznie sprecyzowane w skardze kasacyjnej zarzuty nie mogą zostać rozpoznane w sposób merytoryczny. W niniejszej sprawie dotyczy to nie tylko w ogóle nie wskazanych przepisów, które strona implikowała pod pojęciem "w szczególności", ale także zarzutów naruszenia art. 57 § 1, art. 279 i art. 280 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to zarzuty nie zostały w żaden sposób uzasadnione. Podobnie należy ocenić zarzuty dotyczące naruszenia przepisów Kodeksu cywilnego, jak i Kodeksu postępowania cywilnego – nie tylko strona zdaje się wskazywać po kilka (?) przepisów tych ustaw, które miałyby być naruszone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny (wskazanie w obu przypadkach jednego przepisu z dopiskiem "i nast."), ale nie uzasadnia tych zarzutów w żaden sposób w dalszej części skargi kasacyjnej. 5. Kwestię podstawową w niniejszej sprawie stanowią zarzuty koncentrujące się na stwierdzonych przez Sąd I instancji brakach skargi w zakresie pełnomocnictwa, które były – z racji ich nieuzupełnienia – powodem odrzucenia skargi. Według strony dołączone do skargi pełnomocnictwo było prawidłowe, stąd też odrzucenie skargi było niezasadne. Przede wszystkim wskazać należy, iż nieadekwatne dla sprawy są tu zarzuty naruszenia art. 36 i art. 40 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd I instancji nie kwestionował bowiem ani zakresu ani obowiązywania pełnomocnictwa ze względu na to, kiedy było ono udzielone. Stąd też powyższe zarzuty są niezasadne, bowiem dotyczą kwestii, które nie były sporne w postępowaniu przed Sądem I instancji. Zarzut naruszenia art. 46 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest w niniejszej sprawie wtórny względem zarzutu naruszenia art. 37 § 1 tej ustawy, bowiem strona nie kwestionuje tego, iż powinna była złożyć pełnomocnictwo, a podstawą do wezwania strony o uzupełnienie braków było przyjęcie przez Sąd I instancji, iż przedłożone pełnomocnictwo nie spełniało wymogów z art. 37 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Brak szerszego uzasadnienia powyższego zarzutu czyni zbędnym rozpatrzenie go w oderwaniu od zarzutu naruszenia art. 37 § 1 ustawy. Skarga strony została odrzucona z powodu niespełnienia przez przedłożone do akt sprawy pełnomocnictwo wymogów z art. 37 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stąd też naruszenie tego przepisu bądź też jego brak powoduje zasadność bądź niezasadność zastosowania przez Sąd I instancji art. 58 ustawy. Stąd też kluczowymi zarzutami w powyższej kwestii są zarzuty naruszenia art. 37 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i art. 12 Prawa prywatnego międzynarodowego. Zarzuty te są niezasadne. Zgodnie z art. 37 § 1 zd. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. W przedmiotowej sprawie spór toczy się wokół sformułowania "wierzytelny odpis pełnomocnictwa" – strona twierdzi, iż przedłożone przez nią pismo stanowi taki odpis, którego to stanowiska nie podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym zakresie pogląd Sądu I instancji. Z przedłożonego przez stronę dokumentu wynika, iż notariusz polski poświadczył jedynie zgodność odpisu kserokopii z dokumentem okazanym mu przez osobę trzecią – wbrew intencji strony nie może to być utożsamiane z uwierzytelnionym odpisem pełnomocnictwa, o którym mowa w art. 37 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wynika to z powołanych przez Sąd I instancji, a całkowicie pominiętych przez autora skargi kasacyjnej przepisów art. 19 i art. 21 ustawy o funkcjach konsulów w Rzeczypospolitej Polskiej. Na mocy art. 21 tej ustawy to do obowiązków konsula należy legalizacja dokumentów urzędowych sporządzonych lub uwierzytelnionych w państwie przyjmującym (...), a w świetle art. 19 ustawy sporządza on i poświadcza wypisy, odpisy, wyciągi i kopie dokumentów (art. 19 ust. 1 pkt 1), jak również poświadcza własnoręczność podpisów (art. 19 ust. 1 pkt 2). Stąd też "wierzytelny odpis pełnomocnictwa", o którym mowa w art. 37 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oznacza w niniejszej sprawie dokument uwierzytelniony przez konsula, a nie przez notariusza polskiego. Jak słusznie stwierdził bowiem Sąd I instancji, chodzi o potwierdzenie, iż pełnomocnictwo zostało rzeczywiście podpisane przez mocodawcę, a także iż czynność ta została dokonana w sposób zgodny z przepisami państwa, w którym ten dokument przedstawiono. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnictwo przedłożone do akt sprawy nie spełnia tych wymogów, zatem słusznie skarga, jako obarczona brakami, została przez Sąd I instancji odrzucona. Stąd też nie został naruszony ani art. 37 § 1, ani art. 58 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnośnie argumentacji dotyczącej art. 12 Prawa prywatnego międzynarodowego, należy się zgodzić ze stanowiskiem prezentowanym przez stronę w tym zakresie, co jednak tylko umacnia pogląd prezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie. Strona słusznie wskazała, iż w przypadku udzielenia pełnomocnictwa poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej "wystarczy zachowanie prawa państwa, w którym dokonano tej czynności". Autor skargi kasacyjnej nie zauważa jedynie, iż udzielenie tegoż pełnomocnictwa zgodnie z prawem państwa, w którym dokonano tej czynności, poświadcza konsul zgodnie z powołanymi wyżej przepisami. Nie można uznać za wystarczające w tym zakresie oświadczenia strony. Tak więc zaskarżone postanowienie nie narusza również art. 12 Prawa prywatnego międzynarodowego. 6. Drugą z poruszonych przez autora skargi kasacyjnej kwestii było niezasadne, w jego ocenie, nieuwzględnienie wniosku o ustanowienie kuratora. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia art. 78 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd podziela opinie prezentowane w doktrynie, zgodnie z którymi pod pojęciem "osoby zainteresowanej" uprawnionej do złożenia wniosku o ustanowienie kuratora rozumieć należy stronę i podmioty na prawach strony w myśl art. 12 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (J.P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz", Warszawa 2006, s. 215; B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz", Zakamycze 2006, s. 193). Pełnomocnik skarżącej nie jest podmiotem ujętym w tym przepisie, stąd też Sąd I instancji, odmawiając ustanowienia kuratora do spraw doręczeń, nie naruszył art. 78 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. 7. Z tych to względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 w zw. z art. 182 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. 8. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w myśl art. 204 pkt 1 tej ustawy w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).