I FSK 350/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwester Marciniak, Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Roman Wiatrowski, Protokolant Dariusz Rosiak, po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 25 listopada 2010 r. sygn. akt I SA/Ke 577/10 w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 11 września 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2004 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz D. M. kwotę 410 zł (słownie: czterysta dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Ke 577/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę D. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 11 września 2009 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2004 r. 2. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że D. M. prowadziła działalność gospodarczą pod firmą S. w K. W wyniku przeprowadzonej kontroli zakwestionowano rzetelność deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku za wskazany okres. Podatniczka dokonała sprzedaży w systemie marży 3 samochodów. W przypadku 6 transakcji nastąpiło zaniżenie ceny sprzedaży. Podstawę opodatkowania określono na podstawie dowodów zebranych w toku przeprowadzonego postępowania. W rezultacie Dyrektor Urzędu Kontroli skarbowej w K. decyzją z 19 maja 2009 r. określił podatniczce zobowiązani e podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2004 r. w kwocie 26.457 zł. W związku z odwołanie podatniczki od tej decyzji Dyrektor Izby Skarbowej uznając, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części wskazana wyżej decyzją uchylił decyzje organu pierwszej instancji i sprawę przekazał temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Na decyzję tę podatniczka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniosła, że organ odwoławczy powinien samodzielnie załatwić tę sprawę, gdyż posiada do tego uprawnienia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi Sąd pierwszej instancji wskazując na treść art. 127 Ordynacji podatkowej i wynikającą z tego przepisu zasadę dwuinstancyjności stwierdził, że były podstawy do zastosowania przez organ odwoławczy w tej sprawie przepisu art. 233 § 2 Ordynacji, organ ten w sposób przekonujący wskazał, dlaczego uznał, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części, Sąd ten nie stwierdził, by zaskarżona decyzja naruszała prawo dlatego na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."). skargę oddalił. 3. Strona reprezentowana przez dor. pod. G. G., wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, w której zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenia art. 91 ust. 2 oraz art. 109 p.p.s.a W oparciu o ten zarzut wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a ponadto zasadzenie na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów sądowych, kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz opłat skarbowych od pełnomocnictw składanych w toku instancji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że strona nie została w sposób prawidłowy powiadomiona o terminie rozprawy, na której zapadł wyrok, co pozbawiło stronę prawa do obrony swoich praw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest zasadna Trafne okazały się bowiem zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 91 ust. 2 (powinno być § 2) i art. 109 p.p.s.a. Pozbawienie strony obrony jej praw stanowi przesłankę nieważności postępowania, którą to nieważność Naczelny Sąd Administracyjny niezależnie od zarzutów skargi kasacyjnej bierze pod uwagę z urzędu. W myśl bowiem art. 183 § 1 p.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Wśród przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a w pkt 5 tego przepisu wskazano pozbawienie strony możności obrony swych praw. W wyroku z 10 maja 2000 r. w sprawie sygn. akt CKN 416/ 98 ( OSNC 2000/12/220) Sąd Najwyższy uznał, że strona jest pozbawiona możności obrony swych praw nie tylko wtedy, gdy w ogóle nie bierze udziału w postępowaniu, ale również gdy na skutek uchybień procesowych nie może brać udziału w istotnej jego części. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 lipca 2010 r. sygn. akt II GSK 678/09 opubl. w LEX nr 597054. udział strony w rozprawie choćby nieobowiązkowy stanowi podstawowy instrument obrony praw strony w postępowaniu sądowym. W sprawie tej nie ulega wątpliwości, że zawiadomienie o terminie rozprawy, po której zamknięciu zapadł zaskarżony wyrok nie zostało wysłane pełnomocnikowi strony, a wysłane zostało osobie, która nie była pełnomocnikiem w tej sprawie. Z art. 91 § 2 p.p.s.a wynika zasada zawiadomienia strony o posiedzeniach jawnych 1) na piśmie lub 2) przez ogłoszenie podczas posiedzenia. W sprawie tej była jedna rozprawa wobec tego nie powinno budzić wątpliwości to, że drugi sposób zawiadomienia o posiedzeniu określony w tym przepisie nie miał zastosowania. W okolicznościach tej sprawy o terminie rozprawy należało zawiadomić pełnomocnika strony na piśmie. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że nie można uznać za prawidłowe telefoniczne zawiadomienie pełnomocnika strony o terminie rozprawy, szczególnie w sytuacji, gdy osoba taka nie stawi się na rozprawę, o której zawiadomiona została tylko telefonicznie ( vide postanowienie SN z 12 października 1982 r. sygn. akt I Cz 108/82, nie publ.). Telefoniczne zawiadomienie pełnomocnika o terminie rozprawy nie jest zawiadomieniem zgodnym z wymogami art. 91 p.p s.a., a jedynie w określonych sytuacjach, jeżeli pełnomocnik, do którego wysłano wcześniej zawiadomienie w formie pisemnej, które do niego nie doszło, wyrazi zgodę na takie powiadomienie i oświadczy, że na rozprawę się nie stawi, taki zawiadomienie można uznać za skuteczne (vide B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydanie z 2011r.). Skoro wskutek uchybienia Sądu nie zawiadomiono pełnomocnika strony zgodnie z wymogami określonymi w art. 91 § 2 p.p.s.a. o terminie rozprawy, na której doszło do wydania wyroku, a pełnomocnik ten na rozprawę tę nie stawił się, to w sytuacji, gdy przepisy nie przewidują telefonicznego powiadomienie pełnomocnika o terminie rozprawy, rozprawę tę należało odroczyć na podstawie art. 109 p.p.s.a., doszło bowiem do nieprawidłowości w zawiadomieniu pełnomocnika o rozprawie, o których mowa w tym przepisie. Wobec powyższego należało na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a orzec jak w sentencji. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 i § 4 oraz art. 209 tej ustawy.