I FZ 13/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Łd 1078/12 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi R. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 11 lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Łd 1078/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił R. H. przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 11 lipca 2012 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2006 r. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu został skarżącemu doręczony 10 października 2012 r., natomiast 22 października 2012 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu, wyjaśniając, że stan zdrowia nie pozwolił mu na złożenie w terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że z powodu guza czaszki przez określony czas postrzega rzeczywistość w sposób zaburzony - nie potrafi wówczas prawidłowo ocenić dokumentów, które otrzymuje i podjąć decyzji oraz czynności dotyczących ochrony swoich interesów. Do wniosku strona załączyła kserokopię zaświadczenia o stanie zdrowia z 29 sierpnia 2011 r. oraz opinię psychologiczną z 18 września 2006 r., wnosząc też o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego neurologa i psychiatry w celu ustalenia stanu zdrowia i zdolności postrzegania oraz rozumienia rzeczywistości, w sytuacji gdyby sąd powziął wątpliwości, co do tych okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż skarżący nie uprawdopodobnił, że nie ponosi winy za uchybienie terminowi. Sąd podkreślił, że uchybienie terminu jest niezawinione wówczas, gdy nawet przy dołożeniu najwyższej staranności strona nie mogła w terminie dopełnić czynności procesowej, przeszkody te zatem muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny, a brak winy w uchybieniu terminu można uznać tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Zdaniem Sądu pierwszej instancji dołączone do wniosku dokumenty nie uprawdopodobniają, że w trakcie biegu siedmiodniowego terminu do uiszczenia wpisu, tj. od 10 października 2012 r., stan zdrowia uniemożliwiał skarżącemu dokonanie czynności polegającej na uiszczeniu wpisu bądź złożeniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Wynika z nich, że od 2006 r. skarżący leczy się w poradni neurologicznej, ponadto cierpi na guza czaszki, nadciśnienie tętnicze i niedorozwój umysłowy. Zaznaczono, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów wskazujących na to, że po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu jego stan zdrowia pogorszył tak dalece, że stanowił niedającą się usunąć przeszkodę. Podkreślono równocześnie, że stan zdrowia nie stanowił dla skarżącego przeszkody do samodzielnego sporządzenia i złożenia skarg. Odwołując się do zawartego w art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") wymogu uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu Sąd uznał, że zaświadczenia lekarskiego wskazującego na chorobę strony nie należy automatycznie traktować jako okoliczność wykluczającą winę, bowiem tylko nagła choroba stanowi przesłankę do przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej. Sąd zwrócił uwagę, że przede wszystkim choroba musi mieć charakter niespodziewany i nawet najpoważniejsza choroba o charakterze przewlekłym, o ile tylko strona ma obiektywne możliwości podjęcia określonych czynności w postępowaniu sądowym, nie może być wystarczającym powodem dla uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione. Odnosząc się do wniosku skarżącego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że to na skarżącym, nie zaś sądzie ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności podnoszonych we wniosku o przywrócenie terminu, a nadto, zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd przeprowadza dowody uzupełniające jedynie z dokumentów, którym opinia biegłego nie jest. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości, zarzucając, że Wojewódzki Sąd Administracyjny niezasadnie przyjął, iż powinien on udowodnić wystąpienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, gdy tymczasem w art. 87 § 2 P.p.s.a. mowa jest jedynie o uprawdopodobnieniu takich okoliczności. Skarżący wyjaśnił, że występujące u niego zaburzenia w postrzeganiu rzeczywistości i złe samopoczucie, wywołane guzem czaszki są nagłe i niespodziewane, nie jest on także w tym czasie ze względu na brak możliwości leczenia hospitalizowany, więc nie posiada dokumentów potwierdzających, że w określonym czasie jego stan zdrowia pogarsza się na tyle, że nie mógł złożyć wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem podatnika nie ma w sprawie znaczenia okoliczność, że samodzielnie złożył skargę do WSA, gdyż nastąpiło to w czasie, gdy stan jego zdrowia na to pozwalał. W końcowym fragmencie uzasadnienia zażalenia skarżący wskazał, że Sąd pierwszej instancji w żaden sposób nie odniósł się do jego wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu psychiatrii oraz neurologii na okoliczność schorzeń psychiatrycznych i neurologicznych, które powodują u niej czasowe zaburzenia postrzegania otaczającej rzeczywistości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przed oceną zaskarżonego postanowienia, także przez pryzmat argumentów podnoszonych w zażaleniu, przypomnieć trzeba, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie (por. art. 85 P.p.s.a.). Zasada ta nie ma jednak charakteru bezwzględnego, zgodnie bowiem z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.). W myśl natomiast art. 87 § 2 P.p.s.a. to na stronie spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Jednocześnie w judykaturze już od dawna przyjmuje się, iż brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem (por. np. postanowienie NSA z 18 listopada 2010 r., II FZ 577/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl), gdyż z brakiem winy mamy do czynienia tylko w przypadku zaistnienia okoliczności, niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu. W kontekście utrwalonej już w orzecznictwie sądów administracyjnych, zaprezentowanej wyżej wykładni przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odnoszących się do instytucji przywrócenia terminu, stwierdzić należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny trafnie ocenił, że strona nie uprawdopodobniła, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu. Choroba, na którą cierpi skarżący z powodu guza czaszki nie powoduje u niego permanentnego stanu zaburzenia w postrzeganiu rzeczywistości i złego samopoczucia, co potwierdza sam podatnik, o czym świadczą też złożone do WSA skargi, jak też dalsze czynności procesowe skarżącego (wnioski o przyznanie prawa pomocy). Podatnik zatem w celu wykazania, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi powinien uprawdopodobnić, iż w czasie, gdy termin do dokonania tej czynności procesowej był otwarty, nastąpiło takie pogorszenie jego stanu zdrowia, iż nie był w stanie dokonać tej czynności. Jednakże, jak prawidłowo stwierdził Sąd pierwszej instancji, skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów wskazujących, że po 10 października 2012 r. (data doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu) jego stan zdrowia pogorszył się tak dalece, że stanowił niedającą się usunąć przeszkodę w dopełnieniu czynności procesowej. Wobec tego, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można uznać, by podatnik w sposób dostateczny uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu, o którego przywrócenie wnosił. Powyższej oceny nie dezawuuje argumentacja przedstawiona w zażaleniu. Po pierwsze, nie można zgodzić się ze skarżącym, by Wojewódzki Sąd Administracyjny, wbrew brzmieniu art. 87 § 2 P.p.s.a., wymagał od niego udowodnienia wystąpienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Sąd w żadnym miejscu uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie użył takiego zwrotu. Naczelny Sąd Administracyjny natomiast nie dopatrzył się w uzasadnieniu tym fragmentów mogących świadczyć o takiej wykładni wymienionego przepisu, nie wskazuje ich też skarżący. Po drugie, braku dokumentów mogących świadczyć o pogorszeniu się stanu zdrowia podatnika w okresie 7 dni po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu, nie mogły usprawiedliwiać twierdzenia skarżącego, iż z powodu braku możliwości leczenia nie jest on hospitalizowany w czasie przejściowych stanów zaburzenia świadomości. Powyższe bowiem nie wyklucza możliwości wystawienia przez odpowiedniego lekarza – choćby z zakresu medycyny rodzinnej – zaświadczenia o pogorszeniu się w danym czasie stanu zdrowia podatnika. Po trzecie, z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny odniósł się do wniosku strony o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, stąd argumentacja zażalenia wskazująca na brak takiego odniesienia się jest bezzasadna. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.