I FZ 139/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Po 1078/13 w przedmiocie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 16 sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do maja, lipiec, sierpień oraz od października do grudnia 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 25 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Po 1078/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. (dalej: "skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 16 sierpnia 2013 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do maja, lipiec, sierpień oraz od października do grudnia 2007 r. Przedstawiając stan sprawy sąd wskazał, że skarżący w złożonym formularzu o przyznanie prawa pomocy wymienił żonę jako osobę, która pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jednak nie uzyskuje żadnych dochodów. Z kolejnych pism złożonych przez skarżącego wynikało jednak, że żona prowadzi działalność gospodarczą, a w 2011 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości 67 974,96 zł, poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości 62 271,32 zł i uzyskała dochód w wysokości 5 703,64 zł. Ponadto, małżonka z tytułu działalności wykonywanej osobiście, uzyskała dochód w wysokości 8 320 zł oraz z innych źródeł w wysokości 6 022,40 zł. W 2012 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości 263 467,42 zł, poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości 239 561,46 zł i uzyskała dochód w wysokości 23 905,96 zł, w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 30 listopada 2013 r. obrót firmy, którą prowadzi jego żona wyniósł 691 082,53 zł, wydatki firmy wyniosły 661 936,08 zł i dochód 29 146,45 zł. Z załączonych deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia do listopada 2013 r. wynika, że podstawa opodatkowania za miesiąc styczeń 2013 r. wynosiła 41 890 zł, w lutym 2013 r. nie wykazano podstawy opodatkowania, w marcu 2013 r. 39 228 zł, w kwietniu 2013 r. 12 000 zł, w maju 2013 r. 48 000 zł, w czerwcu 2013 r. nie wykazano podstawy opodatkowania, w lipcu 2013 r. 56 423 zł, w sierpniu 2013 r. 83 769 zł, we wrześniu 2013 r. 256 924 zł, w październiku 2013 r. 93 181 zł, w listopadzie 2013 r. 102 152 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. W opinii sądu nie może na treść rozstrzygnięcia mieć wpływu fakt, że skarżący pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną. Zdaniem sądu skarżący przedstawiał tylko informacje i dokumenty mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że został o nie wezwany. Skarżący mimo wezwania do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, za ostatnie 6 miesięcy, przedłożył tylko wyciąg rachunku firmowego jego żony za jeden miesiąc, tj. za okres od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 30 listopada 2013 r. Z przedłożonego wyciągu wynikało, że żona skarżącego posiada także osobisty rachunek bankowy, o którym skarżący nie wspomniał, ani nie przedstawił z niego wymaganych wyciągów. Mimo wezwania nie podał także, czy jego żona zatrudnia pracowników. Nie wyjaśnił też, czy sam prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli tak, to nie przedłożył szeregu dokumentów związanych z jej prowadzeniem, jeżeli natomiast nie prowadzi, to nie podał od kiedy. Ponadto, nie udzielił odpowiedzi na pytanie, czy on albo osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy opieki społecznej. Skarżący wyjaśnił, że żona nabyła na wyłączną własność dom na mocy ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w O. w dniu 25 maja 2006 r. Z ugody tej wynika, że na jej mocy skarżący przejął na wyłączną własność nieruchomość położoną w U. Gmina O. stanowiącą działki o obszarze 2,1 ha. O nieruchomości tej skarżący nie wspomniał w swoim oświadczeniu. Nie wiadomo czy nadal jest jej właścicielem, czy może ją sprzedał, a jeśli tak to co stało się z uzyskanymi ze sprzedaży środkami. Skarżący oświadczył, że przeciwko niemu jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, ale nie nadesłał żadnego odpisu dokumentu, który by to potwierdzał. Oświadczył także, że jego żona i dzieci nie posiadają pojazdów mechanicznych. Tymczasem z nadesłanych przez skarżącego dokumentów, tj. z ewidencji środków trwałych wynika, że na stanie firmy należącej do żony znajduje się samochód "Toyota" RAV 4, samochód został wprowadzony do ewidencji w dniu 10 sierpnia 2011 r. Zdaniem sądu, z powodu niepełnej odpowiedzi skarżącego dotyczącej zwłaszcza sytuacji materialnej jego żony niemożliwe okazało się ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. Sąd pierwszej instancji stwierdził zatem, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie w którym wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniósł, że nie posiada środków wystarczających na pokrycie wpisów, których łączna wartość przekracza 11 tysięcy złotych. Wskazał, że kwota ta jest zbyt wysoka, nawet gdyby chcieć uregulować ją z pomocą żony, która odmawia sfinansowania skargi. Wskazując na niskie dochody rodziny podkreślił, że dzieci nie posiadają odrębnych źródeł utrzymania, co rzutuje na jego sytuację materialną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z treścią rozstrzygnięcia nie dostrzegając błędnej subsumcji stanu faktycznego do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Poddając ocenie sytuację materialną skarżącego, sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności jak i do materiału dowodowego zebranego w sprawie, co też uczynił. W tym celu kierując się dyspozycją art. 255 p.p.s.a. sąd wezwał skarżącego do przedstawienia dodatkowych dokumentów. Następnie poddał wskazane we wniosku okoliczności i załączoną dokumentację wnikliwej i wyczerpującej analizie, szczegółowo wskazując, z jakich przyczyn nie przychyla się do wniosku. Przechodząc do argumentacji zawartej w zażaleniu należy stwierdzić, że skarżący nie zdołał skutecznie podważyć ustaleń sądu pierwszej instancji, dotyczących wiarygodności i spójności składanych oświadczeń. Sam skarżący przedstawiając pisma i dokumenty zawierające w swej treści wzajemnie sprzeczne informacje spowodował, że informacje te nie dają pewności co do przedstawianego przez niego stanu faktycznego. Uniemożliwia to dokonanie oceny jego możliwości finansowych, a tym samym brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że skarżący jest osobą, której sytuacja materialna uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszym postępowaniu strona nie tylko przedstawiała informacje wzajemnie sprzeczne ale i uchyliła się od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji, w takiej sytuacji strona powinna liczyć się z tym, że sąd może nie mieć wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Słusznie więc zauważył sąd pierwszej instancji, że takie działanie skarżącego prowadzi do wniosku, iż strona uchyliła się od przedstawienia całościowego obrazu swojej sytuacji finansowej, koncentrując się na jej dobranych wybiórczo fragmentach. Tym samym WSA był uprawniony do uznania, że istniejące co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego wątpliwości nie zostały wyjaśnione. Skoro bowiem skarżący uchylił się od podania danych dotyczących dochodów, to uznać należy, że nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W odniesieniu do argumentacji skarżącego, wskazującej na pozostawanie z w ustroju rozdzielności majątkowej, Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z argumentacją przedstawioną przez sąd pierwszej instancji, że z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) wynika, iż małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. W orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.