I FZ 165/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Gl 293/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 12 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 marca 2015 r., sygn. akt: III SA/Gl 293/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił P. G. (dalej: "strona", "skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pisemnych motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji podał, że skarżący w uzasadnieniu złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i małoletnią córką. Jedynym źródłem ich dochodów jest jego wynagrodzenie w kwocie 2.400 zł netto. Żona nie pracuje i opiekuje się córką. Na ich majątek składa się: nieruchomość o powierzchni 1.166 m2, która jest obciążona kredytem hipotecznym oraz samochód Audi Q5 z 2010 r., na którym ustanowiono zastaw skarbowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy podkreślił, że strona swoją sytuację finansową przedstawiła w sposób uniemożliwiający wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Sąd ten wprawdzie stwierdził, że skarżący obszernie udokumentował stan swego zadłużenia, jednakże w kwestii źródeł utrzymania ograniczył się jedynie do wykazania wysokości przysługującego mu honorarium i złożenia oświadczenia o tym, że korzysta z finansowego wsparcia rodziny. WSA zwrócił zarazem uwagę, że wysokość tej pomocy nie została ani udokumentowana, ani nawet sprecyzowana, co pozostawiało bez odpowiedzi pytanie o to, jakimi środkami skarżący w rzeczywistości dysponuje. Skoro skarżący ponosi wydatki niewspółmiernie większe od osiąganych wpływów, to wyjaśnienie tej okoliczności tym bardziej jest istotne. WSA podkreślił też, że mimo wezwania skarżący nie przedłożył wyciągu z rachunku bankowego żony skarżącego, z którego nastąpił przelew należności za korzystanie z najmowanego mieszkania. Nie wiadomo zatem, jaki jest stan tego rachunku, jak również jakie inne operacje są dokonywane w jego ramach. Bierna postawa skarżącego w przedstawionym zakresie sprawiła, że poznanie rzeczywistej zdolności płatniczej, w jakiej się on znajduje, jest niemożliwe, co stanowi przeszkodę do pozytywnej weryfikacji jego żądania. Powyższe postanowienie skarżący zaskarżył w całości, zarzucając dowolność ustaleń Sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym poprzez uznanie, że podatnik nie wykazał środków pozostających do jego dyspozycji podczas gdy stan majątkowy wynikał ze złożonego oświadczenia majątkowego. Do zażalenia załączono oświadczenie żony skarżącego oraz wyciągi z rachunków bankowych. Wniesiono o zmianę postanowienia i zwolnienie skarżącego od wpisu w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony o zwolnienie jej z kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: "P.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika zatem, że to na stronie postępowania, będącej osobą fizyczną, spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja majątkowa i rodzinna nie pozwala na poniesienie kosztów tego postępowania. Strona winna mieć świadomość, iż wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo dokładny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Okoliczności te powinny być zatem poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza w przypadku gdy sąd rozpoznający przedmiotowy wniosek uzna, że oświadczenie w nim zawarte jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego oraz możliwości płatniczych strony albo budzi ono wątpliwości. Wówczas na wezwanie sądu strona jest zobowiązana złożyć dodatkowe oświadczenia lub dokumenty źródłowe w zakresie przedstawionym przez ten sąd (art. 255 P.p.s.a.). Przypomnieć w tym miejscu należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy stwierdził m.in. że, pomimo wykorzystania trybu przewidzianego w art. 255 P.p.s.a., nie przedstawił on w sposób wyczerpujący informacji o swojej sytuacji materialnej. W tym miejscu podkreślić także należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko tut. Sądu wyrażone w postanowieniu z 21 maja 2015 r., sygn. akt: I FZ 159/15 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń NSA, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), wydane w tożsamej sprawie skarżącego. W postanowieniu tym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że trudno uznać, aby skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, skoro nie przedstawił on dokumentów potwierdzających jego rzeczywistą sytuację. Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia strony i częściowe informacje, dodać trzeba - informacje o charakterze tendencyjnym, co zauważył Sąd pierwszej instancji. Skarżący wskazał bowiem na szczegółowe dane dotyczące jego zadłużenia, ale przemilczał konkrety co do rzeczywistych dochodów jego rodziny, w tym informacji o wysokości pomocy ze strony rodziny. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić. Sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej analizy okoliczności z tym związanych ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Ocena Sądu pierwszej instancji w powyższym zakresie jest słuszna tym bardziej, że strona, mimo wezwania wystosowanego przez ten Sąd w trybie art. 255 P.p.s.a., nie przedłożyła dokumentacji, która obrazowałaby jej sytuację materialną. Powyżej oceny nie zmieniają również złożone na etapie zażalenia: oświadczenie żony skarżącego oraz wyciągi z rachunków bankowych. Umknąć uwadze nie może, że strona, poza dołączeniem tych dokumentów w żaden sposób nie odniosła się do konkretnych motywów rozstrzygnięcia przedstawionych w uzasadnieniu skarżonego postanowienia. Trudno w takiej sytuacji przyjąć, że skarżący skutecznie podważył stanowisko Sądu pierwszej instancji odnośnie jego sytuacji majątkowej w kontekście przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Trzeba raz jeszcze podkreślić, że zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Natomiast wybiórcze, tak jak w tej sprawie, informacje wskazane przez stronę nie dały Sądowi pierwszej instancji podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku a w konsekwencji stwierdzenia ponad wszelką wątpliwość, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tych okolicznościach dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę sytuacji skarżącego należy uznać za prawidłową w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Umknąć uwadze również nie może, że Wojewódzki Sąd Administracyjny na etapie wydawania postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, mając do dyspozycji przestawione wcześniej przez skarżącego informacje, swoje orzeczenie oparł właśnie na nich i dokonał tego w sposób prawidłowy, a właśnie ta prawidłowość działania sądu pierwszej instancji podlega kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.