I FZ 181/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Roman Wiatrowski po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 550/16 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 10 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania Postanowieniem z 26 maja 2017 r., VIII SA/Wa 550/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił W. Z. (dalej: skarżący) przywrócenia terminu do wniesienia wpisu od skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 lutego 2017 r., VIII SA/Wa 50/16. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek takiego zorganizowania pracy i sprawowania nadzoru nad wykonywanymi czynnościami, aby nie dochodziło do zaniedbywania ciążących na nim obowiązków związanych ze świadczoną obsługą lub pomocą prawną. Standard ten jest podstawą oceny, czy uchybienie terminowi nie nastąpiło z winy pełnomocnika. Sąd pierwszej instancji stwierdził także, że pełnomocnik powziąwszy informację o niemożności wniesienia wpisu od skargi kasacyjnej przez skarżącego powinien podjąć działania w celu ograniczenia potencjalnie negatywnych konsekwencji procesowych dla swojego mocodawcy. W ocenie Sądu pierwszej instancji trudności techniczne powodujące brak kontaktu ze skarżącym oraz fakt choroby skarżącego nie są okolicznościami potwierdzającymi brak winy po stronie pełnomocnika. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego wniósł o jego uchylenie oraz o uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu i orzeczenie o przywróceniu terminu do wniesienia wpisu od skargi kasacyjnej skarżącego. Skarżący zarzucił wydanie zaskarżonego postanowienia z naruszeniem: 1) art. 133 § 1, art. 141 § 4 zd. pierwsze oraz art. 163 § 2 w zw. z art. 166 i art. 86 § 1 ustawy Z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369; dalej: p.p.s.a.) poprzez brak uwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji argumentacji przedstawionej w piśmie z 17 maja 2017 r. stanowiącym uzupełnienie wniosku o przywrócenie terminu złożonego w dniu 16 maja 2017 r. i potraktowanie pisma skarżącego jako odrębnego wniosku; 2) art. 134 §1, art. 141 § 4 oraz art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, że pełnomocnik skarżącego powziął wiedzę o braku możliwości osobistego wniesienia przez skarżącego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, podczas gdy z akt sprawy nie wynika otrzymanie takiej informacji przez pełnomocnika przed upływem terminu do wniesienia wpisu od skargi kasacyjnej; 3) art. 133 § 1, art. 141 § 4 w zw. z art. 163 §2 i art. 166 oraz art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia z pominięciem okoliczności wynikających z akt sprawy, tj. okoliczności uprawdopodobniających brak winy skarżącego w niedokonaniu wpisu od skargi kasacyjnej w terminie; 4) art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię tego przepisu i przyjęty przez Sąd pierwszej instancji sposób interpretacji przesłanki braku winy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy; 5) art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, że w sprawie nie zachodziły przesłanki do uznania braku winy w niedochowaniu terminu zarówno po stronie pełnomocnika jak i skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości podjęcia przez Sąd pierwszej instancji rozstrzygnięcia w kwestii zasadności wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia wpisu od skargi kasacyjnej. Przed odniesieniem się do zarzutów strony podniesionych w niniejszym postępowaniu niezbędne jest przypomnienie okoliczności rozpatrywanej sprawy. W rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżący nie uiścił wpisu od skargi kasacyjnej w wymaganym przez prawo terminie, a w konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 12 maja 2017 r., VIII SA/Wa 550/16 odrzucił skargę kasacyjną na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Następnie odrębnymi pismami złożonymi przez pełnomocnika skarżącego jak i samego skarżącego strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia wpisu od skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając złożone przez pełnomocnika skarżącego jak i skarżącego pisma za odrębne wnioski postanowieniami z 26 maja 2016 r. oddalił wniosek pełnomocnika skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia wpisu od skargi kasacyjnej (które to postanowienie jest przedmiotem rozpatrywanej sprawy) oraz odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia wpisu od skargi kasacyjnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygnięcie przez Sąd pierwszej instancji odrębnie wniosków pełnomocnika skarżącego jak i samego skarżącego dotyczących w istocie tego samego żądania było nieprawidłowe. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeśli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Użyte w tym przepisie pojęcie "strona" obejmuje przypadki, w których skarżący działa samodzielnie jak również takie, w których jest reprezentowany przez pełnomocnika. Ponadto, ocena winy strony w niedochowaniu terminu na potrzeby art. 86 § 1 p.p.s.a. musi uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy, m.in. rodzaj uchybienia, które decyduje o niedokonaniu przez stronę czynności procesowej w terminie. W zależności bowiem od rodzaju uchybienia możliwe jest różne położenie akcentów na aspekt badania wystąpienia przesłanki braku winy w odniesieniu do pełnomocnika działającego za stronę w postępowaniu bądź też samego skarżącego. W konsekwencji inaczej należy oceniać brak winy "strony" w przypadku uchybienia terminowi do dokonania czynności procesowej, do dokonania której właściwy jest wyłącznie pełnomocnik (np. do wniesienia skargi kasacyjnej), a inaczej w przypadku gdy powstałe uchybienie mogło zostać wyeliminowane w ramach niezależnych działań pełnomocnika jak i strony postępowania. Oceniając sposób badania przesłanki braku winy strony w rozpatrywanej sprawie należy wskazać, że obowiązek uiszczenia wpisu sądowego ciąży na stronie, to strona ponosi bowiem koszty zainicjowanego przeze siebie postępowania sądowego i to jej obowiązkiem jest zgromadzenie środków pieniężnych na ten cel. W związku z powyższym przy ocenie braku winy strony w niedochowaniu terminu do uiszczenia wpisu od wnoszonego przez stronę środka zaskarżenia, konieczne jest zbadanie w jednym postępowaniu zarówno braku przesłanki winy pełnomocnika jak i samego skarżącego w niedokonaniu wskazanej czynności. Zarówno bowiem pełnomocnik jak i skarżący mogli niezależnie od siebie dokonać czynności usuwającej brak formalny (brak uiszczenia wpisu) uniemożliwiającym rozpoznanie środka zaskarżenia wniesionego przez stronę. Przyjęty przez Sąd pierwszej instancji sposób postępowania, zakładający wydanie odrębnych rozstrzygnięć rozstrzygających o braku winy pełnomocnika skarżącego jak i samego skarżącego stoi w sprzeczności z powyżej wskazaną argumentacją. Ponadto, jak trafnie podnosi w zażaleniu skarżący, taki sposób postępowania może powodować uzasadnione wątpliwości co do rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej z uwzględnieniem całości materiału dowodowego zgromadzonego w rozpatrywanej sprawie. W szczególności jeśli, tak jak w rozpatrywanej sprawie, materiał dowodowy jak i argumentacja zaprezentowana we wnioskach skarżącego jak i jego pełnomocnika znacznie się różnią. W związku z powyższym rozłączne badanie braki winy pełnomocnika oraz braku winy skarżącego w odrębnych postępowaniach w rozpoznawanej sprawie nie spełnia wymogu rozpoznania sprawy z uwzględnieniem całokształtu okoliczności i materiału dowodowego na podstawie art. 133 p.p.s.a. oraz odniesienia się do całości argumentacji przedstawionej przez strony w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Braki te dotyczą w szczególności nieodniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do merytorycznego rozpoznania przedstawionej przez skarżącego w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wpisu od skargi kasacyjnej bowiem wniosek ten został przez Sąd pierwszej instancji odrzucony. W związku z brakiem rozpatrzenia w niniejszym postępowaniu argumentacji przedstawionej w sprawie odnośnie do braku winy skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie jest możliwe rozpatrzenie merytoryczne zasadności wniosku strony o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. W rozpatrywanej sprawie bowiem Sąd pierwszej instancji ograniczył się wyłącznie do badania istnienia przesłanek wyłączających winę pełnomocnika w nieuiszczeniu wpisu od skargi kasacyjnej w wyznaczonym terminie. W związku z tym, że kwestia braku winy pełnomocnika w nieterminowym uiszczeniu wpisu nie może zostać rozpatrzona samodzielnie, tylko na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny pragnie podkreślić, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że nawet od profesjonalnego pełnomocnika nie można wymagać bezwzględnego obowiązku wyegzekwowania od jego mocodawcy danego zachowania w celu terminowego dokonania danej czynności procesowej, zwłaszcza w sytuacji gdy sam skarżący powołuje się na niezależną od niego przeszkodę uniemożliwiająca mu wykonanie wezwania Sądu w stosownym terminie. Stanowisko, że za okoliczność wyłączającą zawinienie nie można uznać choroby skarżącego, bo to pełnomocnik winien był zadbać o wypełnienie obowiązku uiszczenia wpisu w terminie sprowadza się w istocie do twierdzenia, że to pełnomocnik powinien był sam finansować koszty postępowania sądowego prowadzonego w sprawie jego mocodawcy, a takie stanowisko nie jest do przyjęcia (zob. postanowienie NSA z 14 czerwca 2012 r., I FZ 183/12). Ponownie rozpatrując sprawę Sąd pierwszej instancji weźmie pod uwagę konieczność uwzględnienia zarówno argumentów dotyczących braku winy pełnomocnika jak i skarżącego przy ocenie zasadności przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. W świetle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 193 oraz 197 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.