I FZ 20/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 października 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 527/21 oddalające wniosek o wyłączenie od rozpoznawania sprawy sędziów i asesora sądowego w sprawie ze skargi L.Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 11 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za wrzesień 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 24 października 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 527/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek L.Z. o wyłączenie od rozpoznawania sprawy wskazanych przez nią sędziów i asesora sądowego, a także umorzył postępowanie z wniosku o wyłączenie od rozpoznawania sprawy części wskazanych przez nią sędziów w sprawie ze skargi L.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 11 marca 2021 r., w przedmiocie podatku akcyzowego za wrzesień 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że L.Z. (dalej: "strona" lub "skarżąca") we wniosku o wyłączenie sędziów i asesora sądowego nie wykazała przesłanek określonych w art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zaskarżyła je w części oddalającej wniosek o wyłączenie sędziów i asesora sądowego od orzekania w przedmiotowej sprawie. Zarzuciła naruszenie art. 19 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię prowadzącą do jego niewłaściwego zastosowania, polegającą na przyjęciu, że wielokrotne orzekanie przez sędziów w sprawach skarżącej, tożsamych pod względem stanu faktycznego i prawnego ze sprawą będącą przedmiotem skargi, nie jest okolicznością wskazującą na uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności w danej sprawie, gdyż już wcześniej sędzia wyrobił sobie zdanie o bezzasadności argumentacji skarżącej, prawidłowa wykładnia zaskarżonego przepisu prowadzi do wniosku, że styczność sędziego z tożsamymi sprawami skarżącej na przestrzeni wielu lat i w kilkudziesięciu postępowaniach stanowi uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności w danej sprawie tożsamej z wcześniej rozpoznawanymi. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczenie co do istoty sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Skarżąca złożyła wniosek o wyłączenie od rozpoznawania sprawy sędziów: [...] i asesora sądowego [...]. W uzasadnieniu wskazała, że wymienieni sędziowie wydawali już orzeczenia co do spraw dotyczących jej osoby w przedmiocie podatku akcyzowego, gdyż toczy ona spór z organami podatkowymi w tym przedmiocie co do okresu od stycznia 2005 r. do lutego 2008 r. Skarżąca zaznaczyła, że co prawda wskazani sędziowie nie mieli styczności z tą konkretną sprawą, jednakże mają wypracowany pogląd w zakresie podatku akcyzowego, gdyż orzekali w takich sprawach co do innych okresów podatkowych. Wskazała, że istnieje uzasadniona wątpliwość co do ich bezstronności. W zakresie wniosku o wyłączenie asesora [...], skarżąca wskazała że był on pełnomocnikiem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach - organu wydającego zaskarżoną w tej sprawie decyzję. Wskazała, że asesor sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną złożoną w jej sprawie (podatek akcyzowy za lipiec 2006 r.), w której wyraził swój pogląd na sprawę jeszcze za czasu gdy był pełnomocnikiem organu, stąd nie jest dopuszczalne by orzekał w sprawie. Sędziowie orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach, których wskazała skarżąca, złożyli pisemnie oświadczyli, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 p.p.s.a., ani inne okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności (art. 19 p.p.s.a.) Powyższego oświadczenia nie złożyli objęci wnioskiem skarżącej sędziowie. którzy nie orzekają w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach. Asesor [...] oświadczył, że nie istnieje okoliczność uzasadniająca wyłączenie go od orzekania w niniejszym postępowaniu na podstawie art. 18 § 1 pkt 4 oraz art. 19 p.p.s.a. Wskazał, że był pełnomocnikiem organu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną w przedmiocie podatku akcyzowego za lipiec 2006 r., jednakże nie był pełnomocnikiem w niniejszej sprawie. Instytucja wyłączenia sędziego stanowi jedną z ustawowych gwarancji zabezpieczających konstytucyjne prawo do bezstronnego sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok TK z dnia 11 grudnia 2002 r., SK 27/01, OTK-A 2002, nr 7, poz. 93). Wyłączenie sędziego może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 p.p.s.a.) bądź na wniosek (art. 19 p.p.s.a.). Stosownie zaś do treści art. 20 p.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zasadnie oddalił wniosek skarżącej, gdyż nie uprawdopodobniła ona okoliczności uzasadniających wyłączenie sędziów od prowadzenia sprawy. Ustawodawca w art. 22 § 2 p.p.s.a. nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia wyjaśnienia. Tym samym sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w osobach: [...] złożyli pisemne oświadczenia, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 p.p.s.a. a ni inne okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności, o jakich mowa w art. 19 p.p.s.a. Wobec niewskazania okoliczności, które mogłyby podważyć prawdziwość tych oświadczeń, w sytuacji gdy nie budzi żadnych wątpliwości prawdziwość złożonego przez sędziego oświadczenia, wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OZ 864/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanki wyłączenia sędziów nie stanowił także fakt, że brali oni udział w rozpoznawaniu innych spraw ze skarg skarżącej, wyrażając przy tym określone poglądy prawne. Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych - które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji RP) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2014 r. poz. 1647, ze zm.) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji - zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych przedmiotowo sprawach (nawet między tymi samymi stronami postępowania) byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystny, co w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w niniejszym zażaleniu, uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziów, którzy je podjęli od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny. Okoliczność orzekania wnioskowanych do wyłączenia sędziów w innej sprawie ze skargi skarżącej byłaby przesłanką ich wyłączenia jedynie w przypadkach określonych w art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (to jest w sprawach, w których brali udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z ich udziałem sporządzonego lub przez nich rozpoznanego oraz w sprawach, w których występowali jako prokurator), art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. (to jest w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brali udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie) i art. 18 § 3 p.p.s.a. (to jest w przypadku rozpoznawania skargi o wznowienie postępowania sądowego, jeżeli sędziowie ci brali udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą o wznowienie), a takie sytuacje w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Należy również podkreślić, że jedną z okoliczności uzasadniających wyłączenie sędziego ex lege od udziału w konkretnej sprawie jest fakt pozostawania, aktualnie bądź w przeszłości, w stosunku pełnomocnictwa z jedną ze stron (por. art. 18 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Jednakże, aby w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 18 § 1 pkt 4 lub 5 p.p.s.a. należałoby wykazać, że asesor sądowy [...] był pełnomocnikiem organu podatkowego w konkretnej sprawie materialnoprawnej skarżącej, która obecnie poddana została kontroli sądowoadministracyjnej. Taka okoliczność w analizowanej sprawie ponad wszelką wątpliwość nie wystąpiła, stąd wykluczone było wyłączenie tego asesora od prowadzenia sprawy na mocy wskazanych powyżej przepisów. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.