I FZ 209/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B.D., A. D., D.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 646/14, w zakresie kosztów postępowania w sprawie ze skargi B.D., A. D., D.D. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 18 czerwca 2014 r. nr od [...] do [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2008 r. i orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności spadkobiercy za zaległości podatkowe. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 646/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie: 1. uchylił zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 sierpnia 2014 r., sygn. akt: I SA/OI 646/14, I SA/OI 647/14 (sygn. przed połączeniem ze sprawą o sygn. akt I SA/OI 646/14), I SA/OI 648/14 (sygn. przed połączeniem ze sprawą o sygn. akt I SA/OI 646/14) o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, 2. ustalił wpis sądowy od: skargi D. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 18 czerwca 2014r., nr [...] w kwocie 15.947 zł, A.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 18 czerwca 2014 r., nr [...] w kwocie 15.947 zł, B.D.na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 18 czerwca 2014 r., nr [...] w kwocie 15.947 zł; 3. nakazał ściągnąć od: D.D. kwotę 6.973,50 zł tytułem brakującej części wpisu od skargi, A.D. kwotę 6.973,50 zł tytułem brakującej części wpisu od skargi, B.D. kwotę 6.973,50 zł tytułem brakującej części wpisu od skargi; 4. nakazał ściągnąć od Dyrektora Izby Skarbowej w O. kwotę: - 6.973.50 zł tytułem brakującej części wpisu od skargi wniesionej przez D.D. 6.973.50 zł tytułem brakującej części wpisu od skargi wniesionej przez A.D., 6.973,50 zł tytułem brakującej części wpisu od skargi wniesionej przez B.D. Uzasadniając motywy swojego rozstrzygnięcia Sąd wyjaśnił, że kwota wpisu od skargi wynikająca z zarządzeń Przewodniczącego Wydziału I z dnia 19 sierpnia 2014 r. (2.000 zł od każdego ze skarżących) została określona na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm., cyt. dalej jako rozporządzenie)., tj. dla wartości przedmiotu zaskarżenia mieszczącej się w przedziale ponad 100.000 zł. Sąd wskazał, że przy określaniu wysokości tej opłaty sądowej omyłkowo przyjęto za wartość przedmiotu zaskarżenia kwotę 159.468,9 zł zamiast prawidłowej wartości podawanej przez strony, tj. 1.594.689 zł, przy każdej ze skarg. Tym samym, błędnie przyjętą kwotę wartości przedmiotu zaskarżenia przemnożono przez prawidłowy współczynnik 1%, uzyskując błędną wysokość wpisu od skargi w wysokości 2.000 zł (najmniejszą wartość od wysokości należności objętej zaskarżonym aktem od kwoty ponad 100.000 zł), zamiast prawidłowej w wysokości 15.946,89 zł. Sąd zaznaczył, że na każdym ze skarżących spoczywał obowiązek opłacenia wpisu od wniesionej skargi w wysokości 15.947 zł. Tymczasem tytułem wpisu od skargi każdy ze skarżących uiścił kwotę 2.000 zł, zaś w wyroku z dnia 26 listopada 2014 r. m.in. uchylono zaskarżone decyzje w części i zasądzono od Dyrektora Izby Skarbowej w O. na rzecz każdego ze skarżących połowę sumy kosztów poniesionych przez nich, w skład której to kwoty wchodziła połowa uiszczonego wpisu w kwocie 2.000 zł, czyli kwota 1.000 zł. Dlatego, zdaniem Sądu I instancji, w sprawie należało zastosować art. 223 § 2 i 224 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."). W złożonym zażaleniu pełnomocnik skarżących zarzucił powyższemu postanowieniu naruszenie art. 170 w zw. z art. 168 § 3 oraz art. 223 § 2 P.p.s.a. poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia, mimo że w orzeczeniu kończącym postępowanie, tj. wyroku z dnia 26 listopada 2014 r. prawomocnie rozstrzygnięto – stosownie do treści art. 206 i 205 P.p.s.a. o wpisie oraz o obowiązku zwrotu poniesionych kosztów od Dyrektora Izby Skarbowej. Orzeczenie o kosztach uprawomocniło się i zostało wykonane. Ponadto zwrócono uwagę na wykładnię literalną art. 223 § 2 P.p.s.a. w zakresie jaki wskazuje, że Sąd może zastosować ten przepis jedynie w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. Na wstępie należy zauważyć, że spór dotyczy kwestii zastosowania w sprawie art. 224 w zw. z art. 223 § 2 P.p.s.a. W ocenie autora zażalenia Sąd I instancji nie miał podstaw aby korygować wartość wpisu, jak również ściągać od skarżących kwotę należną z tytułu brakującej części wpisu od skargi z uwagi na to, że art. 223 § 2 wyraźnie wskazuje, że tego typu rygor może być nadawany w orzeczeniach kończących postępowanie, a ponadto w wydanym wyroku prawomocnie rozstrzygnięto w przedmiocie kosztów sądowych. Mając na uwadze argumentację strony należy przypomnieć, że art. 223 § 2 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli nie została uiszczona należna opłata sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji nakaże ściągnąć tę opłatę od strony, która obowiązana była ją uiścić albo od innej strony, gdy z orzeczenia tego wynika obowiązek poniesienia kosztów postępowania przez tę stronę. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 86/11, wskazano, że z wykładni językowej tego przepisu wynika, iż chodzi tu o każdy przypadek nieuiszczenia opłaty w należnej wysokości, niezależnie od przyczyn tego stanu rzeczy. W ocenie NSA za taką interpretacją przepisu przemawia dyrektywa wykładni językowej wyrażająca się w paremii - lege non distinguente nec nostrum est distinguere (tam, gdzie ustawa nie rozróżnia, nie naszą jest rzeczą wprowadzać rozróżnienie). W postanowieniu tym NSA dodatkowo wskazał, że za powyższym przemawia również wykładnia celowościowa wspomnianego unormowania. Zdaniem NSA wiązanie czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym z uprzednim ich opłaceniem ma zatem na celu zapewnienie tych dochodów. Stąd też uznać należy, że ratio legis art. 223 § 2 P.p.s.a. polega na konieczności realizacji obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony sprawie, co ma służyć zapewnieniu wpływów do budżetu państwa (podobnie B. Dauter, Zarys metodyki pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2008, s. 423). Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie podziela powyższe stanowisko i w ślad za nim wskazuje, że trzeba mieć na względzie, że obowiązek uiszczenia w należnej wysokości opłaty sądowej od pisma podlegającego takiej opłacie powstaje z mocy prawa (art. 199, art. 219 § 1 P.p.s.a.), zaś zarządzenie przewodniczącego wzywające do opłacenia wpisu ma charakter deklaratoryjny i stanowi wyraz obowiązku informacyjnego sądu. Obowiązek uiszczenia opłaty nie jest więc konsekwencją wskazanego zarządzenia przewodniczącego, ale wiąże się z samym faktem wniesienia przez stronę pisma podlegającego opłacie (zob. post. SN z dnia 28 czerwca 2005 r., I CZ 30/05, Lex nr 603869). Nie ma zatem w tym stanie rzeczy znaczenia to, że kwotę wpisu w nieprawidłowej (zaniżonej) wysokości skarżący uiścili w związku z błędnym wezwaniem Przewodniczącego Wydziału w tym przedmiocie (zarządzenia z dnia 19 sierpnia 2014 r.). Należy poza tym przypomnieć, że zarządzenie w przedmiocie wpisu nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej (art. 171 P.p.s.a.) i może być uchylone lub zmienione wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby było zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 w zw. z art. 167 P.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze nie powinno zatem budzić wątpliwości, że WSA w Olsztynie winien był w orzeczeniu kończącym postępowanie, na podstawie art. 223 § 2 P.p.s.a. orzec w przedmiocie brakującej części kosztów sądowych, czego nie uczynił. Niemniej jednak ustawodawca w art. 224 P.p.s.a. wprowadził dodatkową możliwość orzekania o obowiązku ponoszenia należnych kosztów sądowych, jeśli wcześniej nie zostały uiszczone na skutek zarządzeń lub orzeczeń, o których mowa w art. 220 § 1 i art. 223 P.p.s.a. W doktrynie podkreśla się, że jeśli w toku postępowania przewodniczący nie orzeknie o obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, zgodnie z art. 220 § 1 i 2 lub art. 223 § 1 P.p.s.a., albo też w końcowym orzeczeniu, stosownie do art. 223 § 2 P.p.s.a. sąd nie obejmie całej kwoty należnej z tego tytułu, WSA ma obowiązek wydać w tej materii dodatkowe postanowienie na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 224 P.p.s.a. (zob. M. Niezgódka-Medek Małgorzata, Komentarz do art. 224 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [w:] B.Dauter, B.Gruszczyński, A.Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX 2013). Z poglądem tym należy się zgodzić. Stąd też WSA w Olsztynie stosując się do treści art. 224 P.p.s.a. mógł zastosować konstrukcję przewidzianą w art. 223 § 2 P.p.s.a., mimo że nie nastąpiło to w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. Mając powyższy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.