II FZ 86/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stefan Babiarz, po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Dyrektora Izby Skarbowej w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 września 2010 r. sygn. akt I SA/Go 865/10 w przedmiocie ściągnięcia brakującej części wpisu od skargi w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 10 sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. postanawia: oddalić zażalenie. Wyrokiem z dnia 30 września 2010 r., I SA/Go 865/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uchylił zaskarżoną przez K. M. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 10 sierpnia 2007 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r., zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 9.217 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania oraz nakazał ściągnąć od organu na rzecz Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim kwotę 9.366 zł tytułem uzupełnienia brakującego wpisu. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że o kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej Ppsa. Ponadto, na podstawie art. 223 § 2 Ppsa, Sąd nakazał ściągnąć od Dyrektora Izby Skarbowej w Z. brakujący wpis. W zażaleniu na postanowienie o ściągnięciu brakującego wpisu organ zarzucił naruszenie art. 141 § 4 i art. 223 § 2 Ppsa poprzez bezzasadne orzeczenie o ściągnięciu od Dyrektora Izby Skarbowej w Z. na rzecz Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. kwoty 9.366 zł tytułem uzupełnienia brakującego wpisu oraz poprzez brak uzasadnienia rozstrzygnięcia w kwestii orzeczenia o ściągnięciu brakującego wpisu. W związku z powyższym zarzutem Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu organ wskazał, że w motywach orzeczenia brak jest uzasadnienia w przedmiocie postanowienia o ściągnięciu od Dyrektora Izby Skarbowej brakującego wpisu, a także odnośnie do wysokości tej kwoty. Z treści orzeczenia nie wynika też, czy skarżący wnosząc skargę do Sądu uiścił wpis w niższej wysokości lub też został zwolniony od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszym rzędzie należy zauważyć, że skarżący uiścił wpis od skargi na decyzję organu, w kwocie 2.000 zł (k. 24 akt sądowych). Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, wartość przedmiotu sporu została przez skarżącego określona na kwotę 1.136.513 zł (k. 2 akt sądowych). Kwota ta nie została przez Dyrektora Izby Skarbowej zakwestionowana. Nie podważał jej też Przewodniczący Wydziału, w trybie art. 218 Ppsa. Oznacza to, że wpis od skargi wynosił 11.366 zł, z których skarżący opłacił tylko 2.000 zł. Brakująca kwota to – w myśl § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) – 9.366 zł, które Sąd nakazał ściągnąć od Dyrektora Izby Skarbowej, w trybie art. 223 § 2 Ppsa. Stosownie do ostatnio wymienionego przepisu, jeżeli nie została uiszczona należna opłata sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji nakaże ściągnąć tę opłatę od strony, która obowiązana była ją uiścić albo od innej strony, gdy z orzeczenia tego wynika obowiązek poniesienia kosztów postępowania przez tę stronę. W orzecznictwie i w literaturze nie budzi wątpliwości, że "inną stroną", o której mowa w § 2 art. 223 Ppsa, w wypadku uwzględnienia skargi, będzie organ, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność lub dopuścił się bezczynności, na którym spoczywa obowiązek zwrotu kosztów postępowania skarżącemu (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2009, s. 646; zob. też post. NSA z dnia 14 grudnia 2007 r., II FZ 107/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej CBOSA). W przedmiotowej sprawie organ podatkowy został, stosownie do art. 200 w zw. z art. 209 Ppsa, obciążony obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania, z uwagi na uwzględnienie skargi przez Sąd wojewódzki. W związku z tym do niego został skierowany nakaz ściągnięcia brakującej części wpisu sądowego. Należy przy tym zauważyć, że powołany art. 223 § 2 Ppsa operuje zwrotem "jeżeli nie została uiszczona należna opłata", toteż z wykładni językowej tego przepisu wynika, iż chodzi tu o każdy przypadek nieuiszczenia opłaty w należnej wysokości, niezależnie od przyczyn tego stanu rzeczy. Przemawia za taką interpretacją dyrektywa wykładni językowej wyrażająca się w paremii lege non distinguente nec nostrum est distinguere (tam, gdzie ustawa nie rozróżnia, nie naszą jest rzeczą wprowadzać rozróżnienie). Konstatację tę wzmacnia wykładnia celowościowa wspomnianego unormowania, należy bowiem pamiętać, że opłaty sądowe są dochodami budżetu państwa (art. 212 § 2 Ppsa). Wiązanie czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym z uprzednim ich opłaceniem ma zatem na celu zapewnienie tychże dochodów. Stąd też uznać należy, że ratio legis art. 223 § 2 Ppsa polega na konieczności realizacji obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony sprawie, co ma służyć zapewnieniu wpływów do budżetu państwa (podobnie B. Dauter, Zarys metodyki pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2008, s. 423). Przyjęcie, że art. 223 § 2 Ppsa odnosi się do każdego przypadku nieuiszczenia opłaty w należnej wysokości, niewątpliwie przyczynia się do realizacji takiego zamierzenia prawodawcy. Nie może do innych wniosków skłaniać umiejscowienie treści normatywnej § 2 art. 223 Ppsa w kontekście § 1 tego artykułu. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, przepisy art. 220 i art. 222 stosuje się odpowiednio, gdy obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty powstanie na skutek ustalenia wyższej wartości przedmiotu zaskarżenia, cofnięcia przyznanego prawa pomocy, albo uchylenia kurateli przed wyznaczeniem terminu rozprawy. Może to sugerować, że nakaz ściągnięcia należnej opłaty, o którym mowa w art. 223 § 2 Ppsa, dotyczyć powinien wyłącznie przypadków uregulowanych w § 1 tego artykułu, a więc ustalenia (w trybie art. 218 Ppsa) wyższej wartości przedmiotu zaskarżenia, cofnięcia przyznanego prawa pomocy, albo uchylenia kurateli przed wyznaczeniem terminu rozprawy. Należy jednak zwrócić uwagę, że § 1 i § 2 art. 223 Ppsa odnoszą się do innych faz postępowania sądowoadministracyjnego. Pierwszy z tych przepisów dotyczy etapu przygotowania rozprawy, po przekazaniu akt sędziemu sprawozdawcy (o czym świadczy odesłanie do odpowiedniego stosowania art. 220 Ppsa). Natomiast art. 223 § 2 Ppsa odnosi się do fazy orzekania i ma zastosowanie w sytuacji, gdy sąd stwierdzi nieuiszczenie należnej opłaty na rozprawie poprzedzającej wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji lub na posiedzeniu niejawnym poprzedzającym wydanie takiego orzeczenia. Odraczanie rozprawy, czy też posiedzenia niejawnego i odpowiednie stosowanie wówczas art. 220 Ppsa, nie sprzyjałoby realizacji obowiązku szybkiego załatwienia sprawy (art. 7 Ppsa), stąd też ze względów ekonomii procesowej sąd nakazuje w takiej sytuacji ściągnięcie brakującej opłaty. Odniesienie więc norm, zawartych w art. 223 § 1 i § 2 Ppsa, do innych etapów postępowania, wskazuje na ich treściowe zróżnicowanie, przy czym uwzględnić należy dodatkowo cele art. 223 § 2 Ppsa, a przede wszystkim językowe brzmienie tego przepisu. Tym samym ograniczenie nakazu ściągnięcia należnej opłaty w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji do sytuacji wymienionych w art. 223 § 1 Ppsa byłoby nieuzasadnione. Jednym bowiem z najmocniejszych argumentów o poprawności interpretacji jest okoliczność, że wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna dają – jak w niniejszym przypadku – zgodny wynik (zob. wyrok NSA z dnia 2 marca 2010 r., II FSK 1553/08, CBOSA). Trzeba mieć przy tym na względzie, że obowiązek uiszczenia w należnej wysokości opłaty sądowej od pisma podlegającego takiej opłacie powstaje z mocy prawa (art. 199, art. 219 § 1 Ppsa), zaś zarządzenie przewodniczącego wzywające do opłacenia wpisu ma charakter deklaratoryjny i stanowi wyraz obowiązku informacyjnego sądu (art. 6 Ppsa). Obowiązek uiszczenia opłaty nie jest więc konsekwencją wskazanego zarządzenia przewodniczącego, ale wiąże się z samym faktem wniesienia przez stronę pisma podlegającego opłacie (zob. post. SN z dnia 28 czerwca 2005 r., I CZ 30/05, Lex nr 603869). Nie ma zatem w tym stanie rzeczy znaczenia to, że kwotę wpisu w nieprawidłowej (zaniżonej) wysokości skarżący uiścił w sprawie w związku z błędnym wezwaniem Przewodniczącego Wydziału w tym przedmiocie (zarządzenie z dnia 17 października 2007 r. – k. 21 akt sądowych). Należy poza tym przypomnieć, że zarządzenie takie nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej (art. 171 Ppsa) i może być uchylone lub zmienione wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby było zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 w zw. z art. 167 Ppsa). Zdaniem Sądu, art. 223 § 2 Ppsa przewiduje natomiast szczególny tryb zmiany zarządzenia przewodniczącego wydziału w przedmiocie kosztów sądowych, o odmiennych aniżeli wskazane w art. 165 Ppsa przesłankach. W tym kontekście zgodzić się wprawdzie trzeba z argumentacją organu, że Sąd pierwszej instancji z naruszeniem art. 141 § 4 (w zw. z art. 166) Ppsa nie wyjaśnił podstawy prawnej orzeczenia (brak motywów zastosowania art. 223 § 2 tej ustawy), jednak uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Ściągnięcie od Dyrektora Izby Skarbowej brakującej opłaty sądowej było bowiem prawidłowe. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.