I FZ 342/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 6 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 830/15 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 20 stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r. i 2008 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie w punkcie drugim, 2) przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Zaskarżonym postanowieniem z 29 lipca 2015 r., III SA/Wa 830/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwolnił K. S. od wpisu od skargi ponad kwotę 2.500 zł i odmówił ustanowienia adwokata, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej Ppsa. Jak zauważono w motywach orzeczenia, wydatek w wysokości 2.500 zł oraz opłacenie profesjonalnego pełnomocnika nie wpłynie na budżet domowy skarżącego w taki sposób, że doprowadzi do zachwiania podstaw egzystencji skarżącego i jego rodziny. Gospodarstwo domowe skarżącego składa się z dwóch osób. Skarżący wskazał, że źródłem utrzymania rodziny jest jego renta w wysokości 1.135,80 zł brutto, wynagrodzenie z umowy zlecenia 1.600 zł brutto oraz wynagrodzenie żony 3.880 zł brutto. Na skarżącym i jego żonie ciąży kredyt, którego miesięczna rata wynosi 500 zł. Skarżący nie kwestionował tego, że referendarz sądowy zwolnił go od wpisu od skargi ponad 2.500 zł, wobec czego należało stwierdzić, że skarżący ma możliwość uiszczenia takiej kwoty tytułem wpisu sądowego. Ponadto skoro skarżący wraz z żoną dysponują dochodami przekraczającymi niezbędne wydatki, to mogą w skali kilku miesięcy, poczynić oszczędności na wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika. Zauważyć bowiem trzeba, że miesięczne niezbędne wydatki małżonków (w tym na czynsz, media, leczenie, wyżywienie oraz spłatę pożyczek) wynoszą (zgodnie z oświadczeniem skarżącego) od ok. 2.300 do ok. 2.700 zł. Wydatki te znajdują więc pokrycie już chociażby w wynagrodzeniu żony skarżącego ze stosunku pracy, a małżonkowie dysponują jeszcze dochodami skarżącego w łącznej wysokości powyżej 2.000 zł netto miesięcznie. Sąd zaznaczył przy tym, że nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym, zważywszy na treść art. 134 oraz art. 140 § 1 Ppsa. W zażaleniu na powyższe orzeczenie wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W motywach zażalenia wskazano, że Sąd nie uwzględnił w szczególności okoliczności związanych z wszczęciem i prowadzeniem wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego, co ma wpływ na wysokość środków pozostających do jego dyspozycji. Tymczasem ze środków bieżących skarżący powinien wygospodarować jeszcze 2.500 zł na pokrycie wpisu sądowego od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarżący nie kwestionuje wynikającego z zaskarżonego postanowienia ustalenia o możliwości uiszczenia pozostałej kwoty wpisu od skargi w wysokości 2.500 zł. Domaga się jednakże uwzględnienia jego żądania w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika wskazując w szczególności, że nie jest w stanie wygospodarować środków na opłacenie jeszcze (poza ww. kwotą) zastępcy procesowego. Sąd odwoławczy podziela to stanowisko skarżącego, który trafnie wskazuje zwłaszcza (s. 6 zażalenia), że w zaskarżonym orzeczeniu nie wzięto przy ocenie sytuacji materialnej strony kosztów wynikających z prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego, w związku z którym zajęto rachunek bankowy skarżącego (por. k. 56-66 akt sądowych). Sąd pierwszej instancji ograniczył się w zasadzie do analizy struktury bieżących wydatków i przychodów strony. Uchybienie to podaje w wątpliwość poprawność ustalenia, że po zaspokojeniu niezbędnych miesięcznych wydatków skarżący dysponuje wraz z małżonką kwotą powyżej 2.000 zł netto (s. 5 uzasadnienia postanowienia). Z drugiej strony Sąd nie wziął pod uwagę, że przy wartości przedmiotu zaskarżenia powyżej 2 mln zł, już tylko stawka minimalna wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika wynikająca ze stosownych aktów wykonawczych wynosi 7.200 zł (w przypadku adwokatów por. § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Dz. U. z 2013 r., poz. 461 z późn. zm.). Jest zatem wysoce prawdopodobne, że możliwe wydatki związane z udziałem w postępowaniu adwokata przewyższą możliwości płatnicze skarżącego, który ma ponadto do uiszczenia 2.500 zł tytułem wpisu od skargi. Z kolei argument Sądu nawiązujący do treści art. 134 § 1 oraz art. 140 § 1 Ppsa nie znajduje oparcia w przesłankach przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa (szerzej por. np. post. NSA z 3 grudnia 2014 r., II FZ 1673/14, CBOSA). Z tych powodów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 246 § 1 Ppsa.