I FZ 441/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. sp. j. z siedzibą w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 7 października 2013 r. sygn. akt I SA/Ke 518/12 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. sp. j. z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać wniosek B. sp. j. z siedzibą w O. o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach. Postanowieniem z dnia 7 października 2013 r., sygn. akt I SA/Ke 51812, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zwolnił B. sp. j. z siedzibą w O. od wpisu od skargi kasacyjnej w połowie, a w pozostałej części wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym oddalił. Z uzasadnienia powyższego postanowienia wynika, że postanowieniem z dnia 30 lipca 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek B. sp. j. z siedzibą w O. (dalej jako "spółka) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej). Sąd I instancji na podstawie art. 245, art. 246 § 2 pkt 2, art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") oraz mając na uwadze osiągane przez skarżącą przychody oraz sytuację majątkową wspólników stwierdził, że koszty sądowe w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej stanowią kwotę możliwą do poniesienia. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt I FZ 373/13, uchylił postanowienie z dnia 30 lipca 2013 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach. Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się z Sądem I instancji, że skarżąca nie posiada dostatecznych środków, które mogą być przeznaczone na poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Spółka przesłała do sądu liczne dokumenty, na które składają się m.in.: zawiadomienia o zajęciach komorniczych rachunków bankowych, protokoły zajęcia i odbioru ruchomości, tytuły wykonawcze, pisma Prokuratury Okręgowej w K. Dokumenty te potwierdzają, że spółka nie posiada środków finansowych. Zatem podniesione przez skarżącą fakty, związane z brakiem majątku, który nie zostałby zajęty w toku postępowań egzekucyjnych, faktycznie rzutują na sytuację majątkową spółki. Nie można więc stwierdzić, że posiada ona majątek, dzięki któremu mogłaby pokryć koszty sądowe, gdyż składniki tego majątku są zajęte, a co za tym idzie nie są w dyspozycji skarżącej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, spółka wykazała, że na tę chwilę nie jest w stanie ponieść ciężaru zapłaty kosztów sądowych w sprawach o sygn. akt I FZ 372/13 oraz I FZ 373/13, w których wpisy wynoszą łącznie 31.820 zł. Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zwolnił spółkę od wpisu od skargi kasacyjnej w połowie. Sąd wskazał, że okoliczności sprawy - takie jak wysokość udokumentowanych przychodów osiąganych w 2012 r. przez J. S. oraz D. S., znaczne ich uszczuplenie wskutek uiszczenia 29 listopada 2012 r. wysokich kosztów postępowania w zakresie wpisów od skarg - mogą obiektywnie stanowić przeszkodę w poniesieniu przez nich pełnego wpisu od skargi kasacyjnej. Poniesienie dalszych kosztów postępowania w pełnej wysokości (łącznie 31 820 zł.) przekracza ich możliwości płatnicze. Została zatem spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie w pełnej wysokości tych kosztów postępowania. Dlatego Sąd przychyla się do żądania strony, uwzględniając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie skarżącej z połowy wpisu od skargi kasacyjnej. Uznając tym samym w oparciu o przepis art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., że J. S. oraz D. S. jako wspólnicy skarżącej nie mają możliwości poniesienia dalszych kosztów postępowania w wysokości pełnego wpisu od skargi kasacyjnej. Podejmując takie rozstrzygnięcie, Sąd jednocześnie zagwarantuje skarżącej realizację zasady prawa do sądu i możliwości weryfikacji niekorzystnych dla niej decyzji podatkowych w świetle art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył pełnomocnik spółki, zarzucając mu naruszenie: - art. 246 § 2 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i nie zwolnienie spółki w całości od ponoszenia kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu i przyjęcie, że uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (tj. zwolnienie strony od wpisu od skargi kasacyjnej w połowie) zagwarantuje skarżącej realizację prawa do sądu i możliwość weryfikacji niekorzystnych dla niej decyzji podatkowych w świetle art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, podczas gdy prawidłowa analiza zebranych w sprawie dokumentów i oświadczeń strony skarżącej winna prowadzić do wniosku przeciwnego, - art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia postanowienia w sposób zbyt ogólny, z pominięciem analizy zebranych w sprawie dokumentów i oświadczeń. Z uwagi na tak sformułowane zarzuty, pełnomocnik spółki wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie skarżącej spółki od ponoszenia kosztów sądowych w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej w całości, ewentualnie o uchylenie przedmiotowego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy osobie prawnej może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania wyrażonej w art. 199 P.p.s.a.. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, iż przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Jednakże analizując sytuację finansową skarżącej spółki wskazać należy, że nie posiada ona dostatecznych środków, które mogą być przeznaczone na poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Spółka złożyła bowiem do Sądu liczne dokumenty, m. in. zawiadomienia o zajęciach komorniczych rachunków bankowych, protokoły zajęcia i odbioru ruchomości, tytuły wykonawcze, pisma Prokuratury Okręgowej w K., wykazując w ten sposób utratę płynności finansowej. Słusznie Sąd I instancji przyjął, że przy przyznawaniu prawa pomocy spółce jawnej − należy ocenić sytuację majątkową jej wspólników. Dokonując tej analizy podkreślić należy, że dochody J. S. i D. S. osiągane były głównie z tytułu działalności spółki B. sp. j. z siedzibą w O. Obecnie J. S., w związku faktyczną niemożnością działalności skarżącej spółki nie posiada stałego źródła dochodu, a D. S. utrzymuje się z emerytury, której wysokość wynosi około 1.500 zł miesięcznie. Podkreślenia również wymaga, że oceniając sytuację materialną strony, brane pod uwagę winno być nie tylko uzyskiwane przez nią dochody, ale również możliwości ich uzyskania. Te, wskazując na udokumentowane problemy zdrowotne wspólników spółki, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie są obecnie na poziomie, pozwalającym partycypować J. S. i D. S. w kosztach postępowania chociażby w połowie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, podniesiony w zażaleniu zarzut naruszenia art. 246 § 2 P.p.s.a. znajduje uzasadnienie w realiach niniejszej sprawy. Sąd bowiem oceniając sytuację materialno-finansową wspólników spółki, skupił się przede wszystkim na dochodach osiąganych przez nich w 2012 r., nie odnosząc się natomiast do sytuacji materialno-finansowej w roku 2013. Sąd nie dokonał analizy bieżących możliwości zarobkowych wspólników spółki, w szczególności z uwzględnieniem ich sytuacji zdrowotnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za trafny uznać należy również zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Sąd I instancji w uzasadnieniu skarżonego postanowienia w sposób lakoniczny umotywował swoje rozstrzygnięcie, nie dokonując pełnej analizy dokumentów przedstawionych przez skarżącą spółkę. Brak jest w szczególności uzasadnienia wniosku, iż zwolnienie skarżącej spółki od ponoszenia kosztów w połowie jest wystarczające, by zagwarantować jej realizację prawa do sądu. Wskazać również należy, że wspólnicy spółki ponieśli już koszty postępowania w postaci wpisu od skarg, w łącznej kwocie 63.639 zł. W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego, wspólnicy skarżącej spółki wobec ich sytuacji materialno-finansowej oraz mocno ograniczonych możliwości zarobkowych nie mają możliwości poniesienia dalszych kosztów postepowania w wysokości 15.910 zł. W konsekwencji brak zwolnienia spółki od ponoszenia kosztów sądowych w całości stanowić będzie naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu i weryfikacji niekorzystnych dla niej decyzji podatkowych w świetle art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Mając powyższe na uwadze i działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.