I FZ 469/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Maria Dożynkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 września 2008 r. sygn. akt I SA/Kr 2611/01 w zakresie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia tegoż Sądu z 10 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 2611/01 w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Izby Skarbowej w K. z dnia 24 października 2001 r. nr ... w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Zaskarżonym postanowieniem z 17 września 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 2611/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił wniosek G. S. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 10 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 2611/01 umarzającego postępowanie sądowe w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Izby Skarbowej w K. z 24 października 2001 r., ... w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że 13 maja 2008 r. (data nadania przesyłki pocztowej listem poleconym 9 maja 2008 r.) wpłynął do Sądu wniosek skarżącej reprezentowanej przez pełnomocnika z urzędu o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia WSA z 10 stycznia 2008 r. łącznie ze skargą kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżącej wskazał, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Wyjaśnił bowiem, iż skarżąca otrzymawszy postanowienie 30 stycznia 2008 r., wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wniosek został pozytywnie rozpatrzony postanowieniem z 14 marca 2008 r. Zarządzenie Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z 7 kwietnia 2008 r. doręczono pełnomocnikowi 9 kwietnia 2008 r., a więc już po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik skarżącej, powołując się na art. 87 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) podniósł, iż złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od momentu dowiedzenia się o przyczynie jego uchybienia wymagałoby równoczesnego sporządzenia i złożenia skargi kasacyjnej, co powodowałoby skrócenie ustawowego terminu jej sporządzenia. W ocenie pełnomocnika skarżącej termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej upływa 30-go dnia od dowiedzenia się przez niego, iż został wyznaczony, wobec tego termin ten upływa 9 maja 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż wniosek pełnomocnika jest spóźniony i z tego względu odrzucił go na podstawie art. 88 p.p.s.a. Zdaniem tego Sądu skoro pełnomocnik dowiedział się o jego ustanowieniu 9 kwietnia 2008 r., to składając wniosek 9 maja 2008 r. uchybił 7-dniowemu terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, który w ocenie WSA upływał 16 kwietnia 2008 r. Pełnomocnik skarżącej złożył zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania - art. 87 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, że termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w przypadku wyznaczenia pełnomocnika z urzędu upłynął w ciągu 7 dni od daty otrzymania przez pełnomocnika zawiadomienia o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu, podczas gdy w takiej sytuacji za dzień, w którym ustała przyczyna uniemożliwiająca wniesienie skargi kasacyjnej należy uznać dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia kasacji, tj. dzień, w którym faktycznie możliwe było sporządzenie skargi kasacyjnej. Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych. Uzasadniając zażalenie pełnomocnik skarżącej powołał się na orzeczenie Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2000 r., I CZ 62/00 (OSNC 2001, nr 1, poz. 7), w którym SN w podobnej sytuacji w postępowaniu cywilnym uznał, że za dzień, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia kasacji należy uznać dzień, w którym adwokat ustanowiony pełnomocnikiem miał rzeczywistą możliwość wniesienia kasacji, nie późniejszy jednak od dnia zawiadomienia go o ustanowieniu pełnomocnikiem więcej niż o miesiąc. Przy czym możliwość taką adwokat ma dopiero po zapoznaniu się z aktami sprawy, ze stanowiskiem wnioskodawcy co do zakresu kasacji i po sporządzeniu kasacji. Czynności te adwokat ma obowiązek podjąć bez nieuzasadnionej zwłoki, ale przy uwzględnieniu jego normalnego obciążenia pracą zawodową. Pełnomocnik podniósł, iż w niniejszej sprawie do 16 kwietnia 2008 r. nie miał możliwości ani zbadania całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych w niniejszej sprawie, ani uzyskania od skarżącej pełnomocnictwa. Samo zaś pełnomocnictwo uzyskał dopiero 24 kwietnia 2008 r. Po tym zaś dniu możliwe było zapoznanie się z aktami sprawy oraz sporządzenie skargi kasacyjnej. Z tego względu zdaniem pełnomocnika termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie upłynął 7 dni po dacie, w której faktycznie sporządził on bez nieuzasadnionej zwłoki skargę kasacyjną, czyli 9 maja 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.), przy czym równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Kwestią zasadniczą, która wymaga w niniejszej sprawie wyjaśnienia, jest ustalenie momentu, w którym ustała przyczyna uchybienia terminowi w sprawie, co pozwoli na rozstrzygnięcie, czy wniosek o przywrócenie terminu winien był podlegać w istocie odrzuceniu jako spóźniony. Na wstępie należy wskazać, iż pogląd wyrażony w orzeczeniu Sądu Najwyższego, na które powołuje się pełnomocnik w zażaleniu, nie może być zaakceptowany w postępowaniu sądowoadministracyjnym w pełnym zakresie z uwagi na odmienności postępowania cywilnego w kwestii skutków procesowych przyznania stronie pełnomocnika z urzędu. W postępowaniu cywilnym ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest bowiem równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa (art. 118 Kodeksu postępowania cywilnego). Pozwalało to zatem na gruncie postępowania cywilnego na przyjęcie, iż za dzień, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia kasacji przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu należy uznać dzień, w którym miał on rzeczywistą możliwość wniesienia kasacji, nie późniejszy jednak od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego ustanowieniu więcej niż o miesiąc. Na gruncie zaś postępowania sądowoadministracyjnego należy przyjąć, że jest to dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość sporządzenia skargi kasacyjnej, nie później jednak, niż dzień, w którym upłynęło trzydzieści dni od dnia zawiadomienia strony o wyznaczeniu konkretnej osoby na pełnomocnika z urzędu - w niniejszej sprawie miało to miejsce 15 kwietnia 2008 r. (k. 146). Takie stanowisko usprawiedliwiają bowiem następujące okoliczności. Zgodnie z art. 244 § 2 p.p.s.a. ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu stanowi uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa (a nie jest równoznaczne z jego udzieleniem jak w postępowaniu cywilnym). Możliwość skutecznego podejmowania jakichkolwiek czynności w sprawie sądowoadministracyjnej istnieje dopiero, gdy pełnomocnik dysponuje pełnomocnictwem udzielonym mu przez stronę. Wniosek taki znajduje dodatkowe oparcie w ogólnych zasadach działania strony w postępowaniu sądowym, bowiem zgodnie z art. 37 § 1 p.p.s.a. pełnomocnik strony obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Wymaganie zatem, jak to niesłusznie uczynił Sąd pierwszej instancji, aby w terminie siedmiu dni od uzyskania informacji o ustanowieniu pełnomocnika strona skontaktowała się z nim, a ten zapoznawszy się ze sprawą sporządził i wniósł skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, jest zbyt rygorystyczne i skutkuje iluzorycznością przyznanego prawa pomocy. Prowadzi to również do bezzasadnego różnicowania stron, którym przyznano prawo pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu i pozostałych stron, które mają aż 30 dni na podjęcie niezbędnych kroków w sprawie. Przyczyna niedokonania czynności (uchybienia terminowi do jej dokonania) nie ustaje zatem z dniem, w którym strona dowiedziała się o wyznaczeniu konkretnej osoby jako pełnomocnika z urzędu, jednak podkreślić należy, że to na stronie występującej o przyznanie pełnomocnika z urzędu spoczywa odpowiedzialność za efektywne wykorzystanie udzielonej jej pomocy prawnej. Powinna ona zatem dołożyć wszelkich starań, aby po otrzymaniu informacji o przyznaniu jej pełnomocnika jak najszybciej się z nim skontaktować, gdyż formalnie pełnomocnik ten nie ma przed udzieleniem pełnomocnictwa prawa do jej reprezentowania przed sądem. W porównywalnej sytuacji będzie strona, która działała przed sądem pierwszej instancji osobiście. Skoro termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczyna bieg od momentu doręczenia tej stronie wyroku wraz z uzasadnieniem, to od starań strony będzie zależało, jak szybko w ciągu 30 dni skontaktuje się z osobą, której udzieli pełnomocnictwa i ile czasu pozostanie jej pełnomocnikowi na zapoznanie się ze sprawą i sporządzenie skargi kasacyjnej. Reasumując, w sytuacji ustanowienia pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowoadministracyjnym należy przyjąć, że dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, nie później jednak niż dzień, w którym upłynęło 30 dni od dowiedzenia się przez stronę o fakcie jego ustanowienia (vide postanowienie NSA z 12 października 2006 r., sygn. akt I FZ 371/06, niepubl.; z 15 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 667/06, niepubl.; z 8 grudnia 2006 r., sygn. akt I FZ 569/06, niepubl.). Z tego względu wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej złożony w niniejszej sprawie 9 maja 2008 r. należy przy ponownym rozpoznaniu sprawy uwzględnić, jako że 7-dniowy termin do jego wniesienia mógł rozpocząć swój bieg najpóźniej od 16 maja 2008 r., skoro strona 15 kwietnia 2008 r. dowiedziała się o ustanowieniu konkretnego adwokata jej pełnomocnikiem z urzędu. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Brak jest natomiast podstawy prawnej do zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. W art. 209 p.p.s.a. przyjęto unormowanie, że wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę (art. 200 p.p.s.a.) oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, 203 i 204 p.p.s.a. Zatem w innych przypadkach sąd nie rozstrzyga o zwrocie kosztów postępowania. Nie istnieje bowiem podstawa prawna dla takiego rodzaju rozstrzygnięcia (vide postanowienie NSA z 15 lutego 2007 r., sygn. akt II FZ 12/07, LEX nr 299419). Koszty niniejszego postępowania będzie można zaliczyć do kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw i zasądzić na rzecz strony w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej.