I FZ 471/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Grażyna Jarmasz po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 508/10 zwalniające skarżącego od uiszczenia wpisu od skargi w wysokości przekraczającej kwotę 500 zł, a w pozostałym zakresie oddalające wniosek. w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 31 maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie określenia podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 508/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zwolnił J. S. (dalej Strona lub Skarżący) od uiszczenia wpisu od skargi w wysokości przekraczającej kwotę 500 zł, a w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że z przedstawionych dokumentów wynika, iż Skarżący posiada zajęte prawa i wierzytelności na łączną kwotę 367.161,36 zł, a także zajęte rachunki bankowe. Natomiast świadczenie emerytalne jest zajęte do kwoty ponad 500.000 zł. Dalej Sąd wskazał, że Strona osiągnęła przychód w 2009 roku w wysokości 29.211,06 zł, od której naliczono należny podatek dochodowy w wysokości 2.420 zł. Następnie WSA podniósł, że z oświadczenia podatnika wynika, iż w dniu 5 marca 2009 roku darował on swoim córkom część nieruchomości tj. około 56 hektarów oraz wszystkie środki pieniężne uzyskane ze sprzedaży tych gruntów. Podniósł on ponadto, że z uwagi na wiek - 72 lata - jego była żona zajmowała się zagospodarowaniem ich nieruchomości, sprzedając znaczną ich część. W związku z powyższymi danymi Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Skarżący posiada możliwość częściowego sfinansowania należnych kosztów sądowych, albowiem prowadząc w znacznym rozmiarze obrót nieruchomościami, posiada on realną możliwość wygospodarowania środków na poczet kosztów postępowania sądowego. Zdaniem Sądu, przyznanie prawa pomocy nie jest bowiem uwarunkowane posiadaniem innych zobowiązań, których niewykonanie pociąga za sobą negatywne dla skarżącej skutki, czy też prowadzeniem postępowań egzekucyjnych, a jedynie spełnieniem przesłanki ustawowej tj. wykazaniem, że nie ma się dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym gdyż nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ewentualnie przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z opłat sądowych w całości. W uzasadnieniu zażalenia pokreślono m.in. że obecnie jedynym źródłem utrzymania Skarżącego jest niezajęta część świadczenia emerytalnego, a sprzedaż posiadanych nieruchomości i darowizny na rzecz córek zostały dokonane w przeszłości. Ponadto przed sądami administracyjnymi toczy się kilka spraw, których stroną jest Skarżący i we wszystkich przyznano mu prawo pomocy w ograniczonym zakresie. Ilość skarg i związana z nimi łączna wysokość kosztów sądowych sprawia, że Skarżący nie będzie w stanie ich pokryć. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie fizycznej gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym może być przyznane jeśli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając sprawę sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. W tym celu stosownie art. 255 p.p.s.a. Sąd wezwał Skarżącego do przedstawienia dodatkowych dokumentów, potwierdzających przytoczone we wniosku okoliczności. Należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 246 cytowanej ustawy regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści jej art. 199 p.p.s.a., stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Poddając zatem ocenie wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien kierować się tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przy tym to do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. W przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny nie przychylił się w pełni do wniosku Skarżącego, uznając, że zapłata wpisu w wysokości 500 zł nie przekracza jego możliwości finansowych. Z treści złożonego przez Skarżącego wniosku oraz dodatkowych dokumentów wynika, iż otrzymuje on świadczenie emerytalne w wysokości 2.500 zł brutto, z czego potrącana jest miesięcznie kwota 700 zł przez organ egzekucyjny. Do dyspozycji skarżącego pozostają środki w wysokości 1400 zł. Nie posiada żadnych oszczędności, nie jest właścicielem, ani też współwłaścicielem żadnych nieruchomości czy też wartościowych ruchomości. Wszystkie nieruchomości, których był współwłaścicielem zbył w latach 2001-2009, a uzyskane środki przekazał w darowiźnie córkom. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżący dokonując darowizn majątku tak znacznej wartości sam doprowadził do sytuacji finansowej w jakiej się znajduje. Okoliczność ta nie może powodować przeniesienia obciążenia kosztami postępowania wynikającymi z tej działalności na Skarb Państwa, a tym samym ogół społeczeństwa. Uprawnienia i obowiązki Skarżącego wynikające z posiadania znacznej ilości gruntów zostały przejęte w formie darowizny przez jego córki, na których to ciąży ustawowy obowiązek niesienia pomocy rodzicom. Z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), wynika bowiem, że rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Podobnie w tej kwestii wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z dnia 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 41/05, niepubl.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma zatem żadnego uzasadnienia wniosek Skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w pozostałym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art.197 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.