I FZ 473/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Po 878/13 w przedmiocie oddalenia wniosku o ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi P. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 28 czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2008 r. postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie w części określonej w pkt 2 sentencji tegoż postanowienia, 2. przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie doradcy podatkowego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 listopada 2014 r., sygn. akt: I SA/Po 878/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przyznał P. D. (dalej: "strona", "skarżący") prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego. W pisemnych motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji podał, że ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentów źródłowych wynika, że sytuacja majątkowo - osobista skarżącego jest trudna. Wskazał, że lata 2007-2008 to ostatnie lata, kiedy miał jeszcze własną działalność gospodarczą, spore dochody i rodzinę. Jednakże po tym, jak kluczowy klient rozwiązał z nim umowę, a firma zaczęła popadać w długi, musiał zawiesić działalność, którą ostatecznie zamknął w 2011 r. (wysokość długów wyniosła ok. 2-3 mln zł). We wniosku tym oświadczył również, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Posiada udział w kamienicy, która znajduje się w P. – około 630 m2, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro oraz oszczędności. Podał, że jego dochód z tytułu prac dorywczych w Niemczech wynosi średnio ok. 200 euro, z tytułu najmu kamienicy ok. 1.000 - 1.500 zł (zajęte przez komornika), z tytułu zatrudnienia na 1/8 etatu (jedyny stały angaż jaki udało mu się pozyskać w ciągu ostatnich kilku lat) ok. 200 zł. W uzupełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, stanowiącym odpowiedź na wezwanie, oświadczył, że nie korzysta z rachunków bankowych, a te które posiada od dawna są zajęte przez komorników. Podał, że nie posiada żadnego samochodu ani żadnych innych cennych przedmiotów. Wyjaśnił, że jego szacunkowe, średnie miesięczne koszty utrzymania wynoszą: mieszkanie w Niemczech ok. 1.500 zł, w tym energia elektryczna ok. 150 zł, ogrzewanie i woda 100 zł, koszty leczenia i lekarstwa ok. 100 zł, wyżywienie ok. 250 zł, telefon komórkowy ok. 80 zł, opłaty RTV 0,00, środki czystości ok. 80 zł, przejazdy Polska - Niemcy ok. 200 zł. Podał także, że w większości powyższych wydatków pomaga mu rodzina lub znajomi, gdyż nie byłby w stanie ich ponieść. Oświadczył, że nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Skarżący posiada udziały w F. Sp. z o.o., a także pełni w niej funkcję prezesa zarządu, jednakże podmiot ten nie prowadzi działalności, natomiast wcześniejsze działania przyniosły tylko straty. Oświadczył, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Podał, że pracuje w firmie T. na 1/5 etatu za minimalnym ustawowym wynagrodzeniem, które wynosi 336 zł brutto. Wyjaśnił, że w Niemczech pracuje dorywczo jako bioenergoterapeuta. Średnia stawka godzinowa, jaką otrzymuje z tego tytułu, to kwoty rzędu 15-20 euro za godzinę. Zarobki są uzależnione od ilości klientów i poświęconego im czasu. Wnioskodawca podał również, że ciąży na nim zobowiązanie alimentacyjne w wysokości 3.200 zł miesięcznie. Aktualnie dług z tego tytułu wynosi ponad 250.000 zł i ciągle rośnie. Skarżący wskazał, że od około roku jego sytuacja materialna jeszcze bardziej się pogorszyła. Zmuszony został do oddania samochodu wierzycielowi, który go zajął, przez co ma ograniczone możliwości podróżowania do Polski. Pogorszył się również stan jego zdrowia, gdyż nie stać go na wykupienie wszystkich niezbędnych leków. Do pisma załączył kserokopie zeznania rocznego podatkowego za 2013 r., z którego wynika, że dochód z tytułu pracy wyniósł 2.505,00 zł, z tytułu najmu lub dzierżawy 12.483,47 zł, z innych źródeł 2.400 zł. Załączył także kserokopie m.in.: zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. o wszczęciu egzekucji, zawiadomień o zajęciu wierzytelności oraz o wszczęciu egzekucji z nieruchomości i wezwania do zapłaty długu. Sąd pierwszej instancji podniósł, że analiza oświadczenia skarżącego i przedłożonych dokumentów prowadzi do wniosku, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy jest trudna. Mając chociażby na względzie liczbę prowadzonych wobec skarżącego postępowań komorniczych uznał, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla siebie i rodziny, a to uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym i zwolnienie go od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 907 zł (wpis od skargi kasacyjnej). Jednocześnie Sąd zauważył, że tylko sporządzenie skargi kasacyjnej jest objęte szczególnym wymogiem określonym w art. 175 P.p.s.a. Ponadto odwołując się do orzeczenia NSA z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 382/13, wskazał, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika nie może być skutkiem subiektywnego przekonania strony o tym, że bez niego nie będzie w stanie prawidłowo bronić swego interesu. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 243, 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), poprzez błędne jego zastosowanie polegające na uznaniu, że samodzielna reprezentacja jest wystarczającą przesłanką do odmowy przyznania doradcy podatkowego z urzędu. Z uwagi na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu. Skarżący podkreślił, że bardzo trudna sytuacja finansowa, w której się znajduje uprawnia go do uzyskania prawa pomocy w żądanym – całkowitym – zakresie. Wskazał jednocześnie, że przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazują jakim kryterium należy się kierować przy uwzględnieniu wniosku strony o przyznaniu prawa pomocy. Zaznaczył przy tym, odwołując się do przepisów rozporządzania Ministra Sprawiedliwości w sprawie wynagradzania doradców podatkowych, że koszty jakie musiałby ponieść w związku z chęcią ustanowienia doradcy podatkowego wynosiłyby około 3.000 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z kolei art. 246 § 1 P.p.s.a. przewiduje, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny, w świetle przesłanek ustawowych warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdzie zasadnicze znaczenie mają, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. ustalenia dotyczące sytuacji finansowej skarżącego nie podziela wyrażonego na gruncie niniejszej sprawy zapatrywania Sądu pierwszej instancji jakoby sam fakt etapu postępowania sądowoadministracyjnego miał decydować o braku podstaw do ustanowienia dla skarżącego pełnomocnika z urzędu. Zaakcentować należy, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia jednoznacznie wynika, że Sąd pierwszej instancji również ocenił sytuację majątkową skarżącego jako szczególnie trudną, wskazując w tym zakresie chociażby na ilość wszczętych w stosunku do strony postępowań komorniczych. W tym miejscu podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko tut. Sądu wyrażone w postanowieniu z dnia 27 stycznia 2015 r., sygn. akt: I FZ 8/15 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń NSA, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), wydane w tożsamej sprawie skarżącego. W postanowieniu tym Naczelny Sąd Administracyjny za niewystarczające usprawiedliwienie dla odmowy ustanowienia doradcy podatkowego uznał wskazanie, że pomoc profesjonalisty nie jest – na danym etapie postępowania sądowego - warunkiem koniecznym do obrony przez stronę jej interesu prawnego. Podkreślił, że wniosek taki nie znajduje uzasadnienia na gruncie obowiązujących regulacji prawnych stwarzających podstawy do występowania z żądaniem ustanowienia pełnomocnika z urzędu w każdym stadium postępowania. Choć etap postępowania sądowoadministracyjnego i związany z tym przymus adwokacko-radcowski może być brany pod uwagę w kontekście niezbędności uzyskania przez stronę pomocy profesjonalnego pełnomocnika, a tym samym może rzutować na ocenę zasadności zgłoszonego w tym zakresie żądania, to powinien uwzględniać ogół okoliczności sprawy, w tym i dotychczasowe działania procesowe strony skarżącej oraz jej rozeznanie w prowadzonej w stosunku do niej sprawie. Skoro zaś ocena Sądu pierwszej instancji nie była poprzedzona tego typu argumentacją, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przesądził o istnieniu przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił uchylić zaskarżone postanowienie w zakresie punktu drugiego i uwzględnić wniosek skarżącego w odniesieniu do ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu w oparciu o art. 188 w związku z art. 197 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.