II OZ 382/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 561/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o ustaleniu warunków zabudowy we wznowionym postępowaniu postanawia: oddalić zażalenie. Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2012 r. skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Skarżący wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS z dnia [...] marca 2012 r. został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym. Spowodowało to ograniczenie działalności do najmniej pracochłonnych czynności i w efekcie załamanie produkcji rolnej. Wskazał, że zaledwie pokrywa koszty prowadzenia gospodarstwa oraz jest zmuszony najmować pracowników. Są przeciwko niemu prowadzone cztery postępowania egzekucyjne, co paraliżuje jego życie i prowadzoną działalność. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie. Nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości 360 zł miesięcznie oraz dochód z tytułu sprzedaży płodów rolnych. Wnioskodawca jednorazowo sprzedał zboże za 1.600 zł w sierpniu 2012 r. oraz w listopadzie 2012 r. otrzymał zwrot podatku akcyzowego w kwocie 540 zł. Obecnie jest zadłużony wobec osób fizycznych i instytucji publicznych. Z nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący leczy się w poradni neurologicznej z uwagi na zaburzenia pamięci. Posiada 8 sztuk bydła, w tym 4 krowy, a także maszyny rolnicze, w tym ciągnik, przyczepę, maszyny do uprawy i pielęgnacji roślin. Wskazał, że na żywność w grudniu wydatkował 600 zł, na telefon 100 zł, natomiast zalega za trzy miesiące z opłatami za energię elektryczną. W grudniu 2012 r. nie poniósł żadnych wydatków z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, w okresie październik – grudzień 2012 r. nie sprzedawał płodów rolnych, w grudniu 2012 r. uiścił wpis w sprawach II SA/Bk 237/12 i II SA/Bk 561/12 pożyczając pieniądze od sąsiadów. Za rok bieżący nie otrzymał dopłat do prowadzenia produkcji rolnej. Przedłożył następujące dokumenty: wezwanie PZU z dnia do zapłaty kwoty 1.234,04 zł; wezwania dotyczące nieuiszczonych kosztów postępowania sądowego i grzywny w łącznej kwocie 2.418,60 zł; zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego na kwotę 994, 80 zł. Postanowieniem z dnia 21 lutego 2013 r. referendarz odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazując na obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, jak również na obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, referendarz ocenił że skarżący nie wykazał, by znajdował się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie tych kosztów w sprawie niniejszej. Wyjaśniono, że strona posiada możliwości zarobkowe pozwalające na regulowanie wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, jaki prowadzeniem gospodarstwa rolnego, nadto treść złożonego oświadczenia budzi wątpliwości z punktu widzenia jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Sprzeciwem od tego postanowienia skarżący zarzucił m.in. pominięcie faktu jego ograniczonej zdolności do prowadzenia gospodarstwa (z uwagi na stan zdrowia po przebytym urazie) oraz brak obiektywizmu przy ocenie przedłożonej dokumentacji. Zarzucił brak znajomości zasad prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę w podeszłym wieku, brak wiedzy na temat wymagań jakie stawia produkcja rolna, nieuzasadnione przypisanie skarżącemu "dużych możliwości zarobkowych". Wskazał, że jest osobą schorowaną, cierpi na zaburzenia pamięci oraz jest "nękany" procesami sądowymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek, wskazując, że jest on już drugi z kolei wnioskiem w tej sprawie. W przypadku pierwszego NSA oddalił zażalenie, wskazując, że wykazanie trudnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie powinno budzić żadnych wątpliwości co do swej wiarygodności, a z przedłożonej dokumentacji powinna wynikać obiektywna niemożność poniesienia kosztów sądowych. NSA ponadto ocenił w tej konkretnej sprawie, że skarżący ujawnił jedynie rozchody, przedstawił dokumenty wybiórczo, nie ujawnił dokumentacji świadczącej o uzyskiwanych dochodach, jak również nie wykazał swojej niewypłacalności poprzez np. dołączenie postanowienia o bezskuteczności egzekucji komorniczej. Zdaniem sądu, przedłożona dokumentacja nie pozwala stwierdzić, że doszło do tak istotnej zmiany w sytuacji skarżącego, iż należy zweryfikować dotychczasowe ustalenia co do jego sytuacji majątkowej i orzec o przyznaniu prawa pomocy. Jedyna zmiana, na którą wskazuje sam skarżący, ma polegać na ponoszeniu zimą niższych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Sąd wskazał, że skarżący przy okazji obecnie rozpoznawanego wniosku zadeklarował swoje miesięczne wydatki odwołując się do kwoty wydatków poniesionych w grudniu 2012 r., tj. 600 zł na żywność i 100 zł na telefon, podczas gdy poprzednio wskazywał, że wynoszą one 1.050. Obecnie wskazał też, że nie opłaca od trzech miesięcy rachunków za energię elektryczną. Z kolei zadeklarował stałe dochody w wysokości 360 zł (renta) oraz okresowe z tytułu sprzedaży płodów rolnych i zwrotu podatku akcyzowego (odpowiednio 1.600 zł i 540 zł). Zdaniem sądu, mając na uwadze, że strona uzyskuje regularnie jedynie dochód w wysokości 360 zł z tytułu renty i nie deklaruje innych stałych dochodów, a jednocześnie miesięcznie deklaruje wydatki w kwocie około 700 zł (odliczając te, których nie ponosi, jak twierdzi, od kilku miesięcy) – trudno uznać jej oświadczenie za niebudzące wątpliwości. Uwzględniając stały dochód (360 zł) i stałe wydatki (700 zł) – z pominięciem obrotów związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (których, jak twierdzi strona, nie uzyskuje w okresie zimowym) – sąd doszedł do wniosku, że dwukrotnie więcej wydaje niż zarabia. W ocenie sądu wątpliwości budzi oświadczenie majątkowe w zakresie dotyczącym prowadzenia gospodarstwa rolnego. Skarżący podnosi swoją trudną sytuację majątkową, ale jednocześnie deklaruje najmowanie pracowników do ciężkich prac. Również przedłożone przez niego dokumenty świadczące o zaległościach nie wykazują, że chodzi o zaległości związane stricte z prowadzeniem gospodarstwa rolnego – mimo że takie zadeklarował w formularzu PPF. Przedłożone dokumenty dotyczą wyłącznie opłat z tytułu ubezpieczenia oraz kosztów sądowych. Deklarując wysokie zadłużenie u instytucji publicznych i osób prywatnych skarżący nie wskazał dokumentów, z których by ono wynikało, bowiem przedłożone nie wskazują na wysokie zaległości. Sąd zauważył, że w postanowieniu z dnia 13 lutego 2013 r. w sprawie I SA/Bk 110/12 inny skład sądu, zwrócił uwagę że strona uzyskuje także dopłaty do produkcji rolnej. Otrzymała płatność rolnośrodowiskową za 2010 r. w łącznej wysokości 8.623,00 zł. Odrębnymi decyzjami przyznano także jednolitą płatność obszarową wraz z płatnościami uzupełniającymi w łącznej wysokości 21.380,31 zł (sprawa o sygn. I SA/Bk 176/12), a także płatności ONW w kwocie 3.272,12 zł (sprawa o sygn. I SA/Bk 177/12). Skarżący we wniosku złożonym w sprawie niniejszej o powyższych dopłatach nie wspomniał wskazując jedynie, że żadnych dopłat nie otrzymał "za rok bieżący", jak również nie wykazał, że powyższe środki już spożytkował. Powyższe niejasności powodują, że oświadczenia majątkowego złożonego przez stronę nie można uznać za wiarygodne i uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie pozwalają tez uznać, że sytuacja majątkowa strony od momentu rozpoznania poprzedniego wniosku uległa pogorszeniu na taką skalę, że przyznanie prawa pomocy jest uzasadnione. Sąd przypomniał, że koszty sądowe nie mogą być zaspokajane w ostatniej kolejności, po wszystkich innych. Jeśli strona decyduje się na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie, co w sprawie niniejszej nie nastąpiło. Sąd wziął również pod uwagę przedłożone zaświadczenie lekarskie oraz deklarowany fakt, że skarżący posiada orzeczenie o okresowej, całkowitej niezdolności do pracy, twierdząc, że nie neguje związanych z tym trudności w prowadzeniu gospodarstwa, lecz wyłącznie te okoliczności nie mogą jednak przesądzić, w kontekście całokształtu przedstawionych oświadczeń i dokumentacji, o braku środków na pokrycie kosztów sądowych. Na to rozstrzygnięcie skarżący złożył zażalenie, zarzucając postanowieniu pominięcie przez sąd wszystkich dowodów i faktów świadczących o jego bardzo trudnej sytuacji życiowej i materialnej, na którą składa się to, że jest osobą samotną w podeszłym wieku dysponującą orzeczeniem o niezdolności do pracy; leczy się w poradni neurologicznej i kardiologicznej, co ogranicza jego zdolność do pracy; został dwukrotnie pobity, co spowodowało pogorszenie stanu zdrowia oraz stratę czasu i energii na uczestniczenie w postępowaniu prowadzonym przez policję; jest zadłużony na kwotę 14 tysięcy zł, co powoduje utratę płynności finansowej i paraliż gospodarstwa; prowadzone jest przeciwko niemu 5 postępowań egzekucyjnych; zajmowany przez niego dom grozi zawaleniem i jest w złym stanie technicznym; część gruntów posiada we współwłasności z osobami, które wszczęły przeciwko niemu postępowania cywilne i karne; wszystkie decyzje dotyczące dopłat do produkcji rolnej zostały uchylone i nie otrzymał on kwot w nich wymienionych. Zarzucił również, że bezzasadnie stwierdzono, że na podstawie przedstawionych dokumentów sąd nie jest w stanie dokładnie ustalić jego sytuacji majątkowej oraz wskazał na subiektywną i stronniczą ocenę możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę samotną i niezdolną do pracy, a także brak rozsądnej oceny co do tego, czy był on w stanie przedstawić wszystkie dokumenty dotyczące jego zadłużenia, np. w stosunku do sąsiadów. Wniósł ponadto o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, że sąd powielił poprzednie rozstrzygnięcie, gdy tymczasem doszło do zmiany sytuacji spowodowanej pobiciem. Ponadto, został obciążony kosztami postępowania w kwocie 7 tysięcy zł. Dom, w którym mieszka wymaga radykalnego remontu, a poszukiwanie środków na jego przeprowadzenie jest bezskuteczne. Nie jest w stanie wykonywać praktycznie żadnej pracy. Dopłat nie otrzymał w całości, a otrzymane kwoty zostały wydane na najpilniejsze wydatki, a część z nich zajął komornik. Wiele dokumentów poświadczających zadłużenie jest w dyspozycji wierzycieli, bez kopii dla skarżącego, a ponadto w gminie nie ma punktu xero, z którego mógłby skorzystać. Rozliczenia z osobami fizycznymi dokonywane są nieformalnie, za poświadczeniem w zeszycie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpatrując powyższą sprawę przede wszystkim należy wskazać, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, a co za tym idzie przesłanki jego przyznania muszą być interpretowane ściśle. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata z urzędu jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną, jak ma to miejsce m.in. – zgodnie z orzecznictwem sądowym – w przypadku osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku mającej na utrzymaniu dzieci. Skarżący prowadzi natomiast jednoosobowe gospodarstwo domowe i całość uzyskanego stałego miesięcznego oraz okresowego dochodu przeznacza na zaspokojenie własnych potrzeb. Wykazanie występowania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar udowodnienia tego faktu spoczywa na wnioskującym. Skarżący nie przedstawił natomiast wszystkich możliwych dokumentów na poparcie twierdzeń co do wysokości ponoszonych wydatków, wskutek czego ocenianie stanu majątkowego mogłoby się odbyć tylko w zakresie częściowym, co – w obliczu braku możliwości kompleksowej oceny sytuacji majątkowej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy – nie upoważnia sądu do uwzględnienia wniosku. Uzupełniane przez skarżącego oświadczenia odnośnie do braku części odpowiednich dokumentów stwarzają wrażenie, że skarżący – zasugerowany wątpliwościami sądu – próbuje je rozwiać w kierunku wskazanym przez sąd, nie podnosił zaś tych kwestii samodzielnie wcześniej. Nie zmienia to jedna faktu, że dokumenty, którymi powinien dysponować, np. świadczące o bezskuteczności egzekucji, nadal nie zostały przedłożone, a co za tym idzie sąd ma podstawy, aby przyznać wiarę twierdzeniom skarżącego co do niemożności uregulowania zaciągniętych zobowiązań finansowych z powodu wielokrotnego unikania przez niego przedstawienia dokumentów na ich poparcie oraz nie ujawnianie wszystkich informacji o jego kondycji finansowej. Przyznanie prawa pomocy z zakresie całkowitym dotyczy podmiotów, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nawet w niewielkiej części. Przytoczone zaś przez skarżącego okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie, przy czym to do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Sąd nie dopatrzył się zaistnienia w przedmiotowej sprawie okoliczności uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oceniając sytuację materialną strony sąd bada nie tylko jej dochody, ale również czy posiada ona obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Nałożenie na sąd takiego zadania prowadzi na gruncie rozpatrywanej sprawy do wniosków dwojakiego rodzaju. Przede wszystkim, zgodnie z utrwalonym generalnym poglądem orzecznictwa w rozpatrywanym zakresie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimikolwiek stałym miesięcznym dochodem (w przypadku skarżącego rentą) lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Dodatkowo, sąd wziął pod uwagę okoliczność podnoszoną przez skarżącego, że dysponuje on orzeczeniem lekarskim o czasowej niezdolności do pracy i jest osobą chorą oraz samotną. Nie zmienia to jednak faktu, że nieruchomość, będąca jego własnością, może przynosić dochody z jej wydzierżawienia. Tym samym skarżący nie będzie już zobowiązany do zatrudniania pracowników, nie będzie też zmuszony do samodzielnego wykonywania prac w gospodarstwie rolnym. W konsekwencji, strona zmniejszająca możliwy do uzyskania dochód z nieruchomości rolnej wskutek jej niepełnego wykorzystywania, jako pozbawiająca się świadomie środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, musi liczyć się z odmową przyznania prawa pomocy. Drugą natomiast konsekwencją takiej sytuacji jest to, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna wcześniej poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznego do swojego utrzymania. Dopiero gdyby okazało się, że zgromadzenie w ten sposób jakiejkolwiek kwoty nie jest możliwe albo oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli – zależnie od sytuacji – w zakresie całkowitym bądź też częściowym. W przedmiotowej sprawie nie jest jasne jakim dokładnie majątkiem dysponuje skarżący i jakie konkretnie ponosi wydatki. Oświadczenie w tym zakresie wraz z jego uzupełnieniami nie jest transparentne. Widoczna dysproporcja wydatków i dochodów nie pozwala na jednoznaczne danie wiary złożonemu oświadczeniu. Dodatkowo należy stwierdzić, że stosowanie instytucji prawa pomocy nie ma na celu ochrony majątku podmiotów o nie wnoszących – ma ono bowiem służyć zagwarantowaniu prawa dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/12). Podnoszony zatem argument o utracie płynności finansowej jest nietrafiony. W kwestii ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego bądź adwokata należy zaznaczyć, że tylko sporządzenie skargi kasacyjnej – stosownie do art. 175 p.p.s.a. – objęte jest szczególnym wymogiem dokonania tej czynności przez profesjonalnie działającego prawnika, pozostałych zaś czynności procesowych strona może dokonywać samodzielnie, ponosząc jedynie koszty sądowe. Należy mieć na uwadze, że ustanowienie prawnika nie może być skutkiem subiektywnego przekonania strony o tym, że bez niego nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu. Skarżący natomiast nie wskazał motywów wniosku o ustanowienie dla siebie pomocy profesjonalnego prawnika. Za uwzględnieniem wniosku nie przemawia także ostatecznie stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym jeżeli przy rozpatrywaniu sprawy toczącej się z uprzedniego wniosku o przyznanie pomocy prawnej, zakończonej postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie dopatrzono się zaistnienia przesłanek implikujących jego uwzględnienie, to tym bardziej zasadne jest nieuwzględnienie zażalenia i jego oddalenie w kolejnym postępowaniu. Skarżący zwracał się do sądu o przyznanie prawa pomocy wielokrotnie, w większości z negatywnym skutkiem (m.in. w sprawach o sygn. akt II GZ 164/13, II OZ 177/13, II OZ 1061/12). Co prawda sąd każdorazowo ocenia sytuację autonomicznie, ale w rozpatrywanej sprawie nie dopatrzył się okoliczności wpływających na zmianę sytuacji materialnej skarżącego, a tym samym zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Należy również wskazać, ze działalność orzecznicza sądów administracyjnych polega na sprawowaniu kontroli legalności działań organów administracji publicznej oraz wojewódzkich sądów administracyjnych. Stosownie do art. 15 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych. Sąd bada zatem, czy wydane przez sąd pierwszej instancji orzeczenie jest zgodne z prawem. Odnosząc się do argumentacji przedstawionej w zażaleniu należy stwierdzić, że przytoczenie nowych (uzupełniających) okoliczności pozwalających sądowi na dokonanie pełniejszej oceny czy spełnione są przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy dopiero w zażaleniu nie uzasadnia jego uwzględnienia nawet w przypadku spełnienia tych przesłanek, jeżeli sądowi pierwszej instancji nie można zarzucić naruszenia prawa (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r., II OZ 176/12 oraz J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 212-213). Niemniej jednak podnoszone przez skarżącego pobicia i związana z tym strata czasu i energii oraz pogorszenie samopoczucia nie stanowią przesłanki przyznania prawa pomocy, gdyż nie dotyczą jego sytuacji majątkowej. Odnośnie do zadłużenia w kwocie 14 tysięcy zł oraz postępowań egzekucyjnych nadal nie przedstawił on żadnych dokumentów na ich poparcie i uprawdopodobnienie swojej niewypłacalności. Nie jest również wiadome na jakiej podstawie obliczył to zadłużenie. Podnoszony brak kanalizacji, ciepłej wody oraz ogrzewania dotychczas nie uniemożliwiał skarżącemu zamieszkiwania w domu. Nie przedstawił również żadnych dokumentów na poparcie twierdzeń co do konieczności remontu.. W kwestii niszczenia upraw skarżącego przez osoby będące współwłaścicielami jego nieruchomości należy wskazać, że obciążenie czasowe i psychiczne, jako okoliczność subiektywna o charakterze niemajątkowym, nie mogą być podstawą przyznania prawa pomocy. Ponadto, jak wskazuje skarżący, postępowania te zakończyły się na jego niekorzyść, co może świadczyć o tym, że nie doszło do naruszenia jego mienia. Skarżący twierdzi ponadto, ze decyzje dotyczące dopłat zostały uchylone i nie otrzymał wymienionych w nich kwot, a następnie podnosi, ze część środków otrzymanych z tytułu dopłat spożytkował, a część zajął komornik. Wyraźne rozbieżności w twierdzeniach skarżącego nie pozwalają na pozytywną kwalifikację tej okoliczności jako przesłanki uzasadniającej zastosowanie wnioskowanej instytucji. Odnośnie do prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę samotną niezdolną do pracy sąd w uzupełnieniu uwag poczynionych powyżej zaznacza, że skarżący – dysponując orzeczeniem o czasowej niezdolności do pracy – może przynajmniej tymczasowo oddać gospodarstwo rolne w dzierżawę innym podmiotom i uzyskiwać z tego tytułu dochody bez własnego nakładu sił i środków. Ponadto, okoliczność ta nie może stanowić jedynej przesłanki przyznania prawa pomocy. Brak w najbliższej okolicy zakładu świadczącego usługi xero nie jest okolicznością uniemożliwiającą skarżącemu dysponowanie kopią dokumentów potwierdzających zadłużenie wobec osób fizycznych, gdyż może on sporządzić poświadczenie swojego zobowiązania finansowego odręcznie w dwóch egzemplarzach podpisanych przez obie strony stosunku prawnego, a notatki dotyczące poszczególnych zobowiązań finansowych umieszczone z zeszycie mogą być poświadczone przez wierzycieli. Sytuacja, w której nie dysponuje on kopią dokumentów od wierzycieli, nie usprawiedliwia braku tych dokumentów w aktach sprawy, a świadczyć może jedynie o nienależytym dbaniu o swoje interesy. W przedstawionych okolicznościach brak jest więc podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym – całkowitym – zakresie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.