I FZ 502/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Janusz Zubrzycki po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. sp. j. z/s w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 września 2007 r. sygn. akt VIII SA/Wa 114/07 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. sp. j. z/s w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 września 2007 r., sygn. VIII SA/Wa 114/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. sp. jawna z/s w B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pisemnych motywach rozstrzygnięcia podano, iż w związku z uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia Sądu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, z uwagi na dokonanie oceny sytuacji finansowej spółki na podstawie niekompletnych danych dotyczących statusu majątkowego jej wspólników, stronę – w oparciu o treść art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływana także "P.p.s.a.", wezwano do uzupełnienia dokumentacji w tym zakresie. W odpowiedzi na to wezwanie jeden ze wspólników nadesłał do Sądu część spośród żądanych dokumentów, drugi wspólnik natomiast w ogóle nie wywiązał się z ww. wezwania. Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji – rozstrzygając w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy stwierdził, iż spółka nie wykazała, jakoby w sprawie zachodziły przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. i odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Skarżąca zakwestionowała ww. rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji i wniosła o jego uchylenie w całości oraz o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia z kosztów. W ocenie pełnomocnika strony w wystarczającym stopniu wykazane zostało, iż sytuacja majątkowa spółki uzasadnia zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, a bezpodstawne rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pozbawia spółkę możliwości dochodzenia swoich praw na drodze sądowej. Do zażalenia załączono przy tym - w ramach uzupełnienia materiału dowodowego – dokumenty dotyczące sytuacji finansowej drugiego ze wspólników skarżącej spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy zauważyć, iż regulacja zawarta w treści art. 246 § 2 cytowanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy może zostać stronie przyznane na jej wniosek. Ustawodawca obarczył przy tym wnioskodawcę obowiązkiem wykazania przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zaniechanie strony w ww. zakresie ma ten skutek, iż wszelkie wątpliwości dotyczące jej stanu majątkowego sąd rozstrzyga na jej niekorzyść. W interesie tejże strony leży zatem przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jej wniosku. (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., sygn. I FZ 63/05 – niepubl.; postanowienie WSA w Warszawie z 10 maja 2006 r., III SA/Wa 3456/05 – niepubl.). Podkreślić również należy, iż rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. Należy jednak mieć na uwadze, iż uznanie to nie może być całkowicie dowolne, sąd bowiem winien dokonać weryfikacji oświadczeń strony zawartych we wniosku z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, informacji znanych sądowi z urzędu, a także wyników przeprowadzonej analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie (por. postanowienie WSA w Warszawie z 9 listopada 2005 r., sygn. III SA/Wa 1456/05 – niepubl.). W tym miejscu zaznaczyć trzeba, iż dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem jego zgodności z przepisami prawa, tutejszy Sąd wprawdzie ma na uwadze złożone wraz z zażaleniem dokumenty źródłowe, ale w szczególności ocenia prawidłowość rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w kontekście materiału dowodowego, który ów Sąd miał do dyspozycji w momencie orzekania. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy tutejszy Sąd stwierdza, iż rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest w pełni uzasadnione. Należy mieć bowiem na uwadze, iż strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wykazała się nienależytą starannością zaniedbując wynikający z wezwania Sądu pierwszej instancji obowiązek przedłożenia dokumentacji w zakresie sytuacji majątkowej obu wspólników, co z kolei miało niewątpliwy wpływ na ustalenie w sprawie okoliczności faktycznych oraz ich ocenę, a w konsekwencji na rozstrzygnięcie sprawy. Zaznaczyć trzeba, iż sam pełnomocnik spółki – mimo że w początkowej części uzasadnienia zażalenia stwierdza, jakoby spółka w sposób należyty wykazała istnienie po jej stronie przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. – załączając do zażalenia dokumenty dotyczące statusu majątkowego drugiego ze wspólników niejako potwierdza stanowisko Sądu pierwszej instancji. W oparciu o powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a argumentacja przedstawiona w zażaleniu nie zasługuje na uwzględnienie, wobec czego – na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – należało orzec jak w sentencji.