I FZ 561/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Bd 536/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 20 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od października 2012 r. do października 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie. I FZ 561/15 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 listopada 2015 roku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w sprawie o sygnaturze akt I SA/Bd 536/15, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., po. 270), dalej p.p.s.a., odmówił M.S. (Skarżąca) przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 20 marca 2015 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od października 2012 r., do października 2013 r. Ze stanu sprawy wynikało, że w Skarżąca dniu 17 lipca 2015r., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką dzieci, którego miesięczny dochód wynosi 680 zł z tytułu renty rodzinnej. Oświadczyła, że innego majątku nie posiada. Zarządzeniem z dnia 22 lipca 2015 r., referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącej do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących sytuację finansową i majątkową skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Powyższe wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając Skarżącej przyznania prawa pomocy wskazał, że zawarte we wniosku oświadczenia Skarżącej w zakresie jej sytuacji majątkowej były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na pełną ocenę jej sytuacji majątkowej i finansowej. Wezwanie nie zostało przez Skarżącą wykonane. Tym samym w ocenie Sądu strona nie wykazała, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jej osoby wystąpiła. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., poprzez nieprzyznanie jej prawa pomocy, pomimo iż wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia ponownie podniosła, iż z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem należało je oddalić. Z ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 16 października 2012 roku I FZ 291/12 CBOSA). Wbrew twierdzeniom Skarżącej, Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu słusznie uznał, że Skarżąca nie wykazała okoliczności uzasadniających spełnienie przesłanek przyznania prawa pomocy wymienionych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz w sposób dokładny stanowisko to uzasadnił. Art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że osoba fizyczna może domagać się przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei w myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązania złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, CBOSA) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do Sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04,CBOSA). Jeżeli natomiast strona postępowania nie dopełniła w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 roku, II FZ 126/05 CBOSA). Oznacza to, że jeżeli wnioskodawca nie usunie opisanych powyżej wątpliwości Sądu, to uzasadnione jest oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja taka miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca na wezwanie stanowiące wykonanie Zarządzenia z dnia 22 lipca 2015 roku nie nadesłała dodatkowych informacji ani dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej. Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że Skarżąca nie wykazała, jak wymaga tego przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że spełnione zostały wymienione w tym przepisie przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że w zażaleniu nie podniesiono żadnych nowych okoliczności, które podważałyby zaskarżone rozstrzygnięcie. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.