I FZ 8/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 11 października 2018 r., sygn. akt I SA/Op 209/18 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 6 kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do sierpnia 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. M.K. (dalej: Skarżący) wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 6 kwietnia 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do sierpnia 2011 r. W sprawie tej postanowieniem z dnia 11 października 2018 r. o sygn. akt I SA/Op 209/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 2. W uzasadnieniu (części relacyjnej) Sąd pierwszej instancji wskazał, że: 1) Skarżący (pismem z dnia 23 maja 2018 r. - przyp. własny) wniósł skargę na wymienioną na wstępie decyzję; - zarządzeniem z dnia 29 czerwca 2018 r. Przewodniczący Wydziału wezwał Skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi; - termin do uiszczenia wpisu upłynął w dniu 26 lipca 2018 r.; - w wyznaczonym czasie skarga nie została opłacona i z tego powodu Sąd postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2018 r. odrzucił skargę; 2) pismem datowanym na dzień 25 lipca 2018 r., ale złożonym w sądowym biurze podawczym dopiero w dniu 2 sierpnia 2018 r., Skarżący wniósł o zwolnienie go od uiszczenia wpisu od skargi; - zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 2 sierpnia 2018 r. (doręczonym w dniu 21 sierpnia 2018 r.) wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (przez złożenie go na urzędowym formularzu); - w zakreślonym terminie Skarżący nie uzupełnił braku, gdyż przesłał do Sądu nieaktualny i dodatkowo niepodpisany formularz; - zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 5 września 2018 r. pozostawiono wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, zaś postanowieniem z dnia 9 października 2018 r. Sąd utrzymał w mocy to zarządzenie; 3) pismem z dnia 28 sierpnia 2018 r. Skarżący złożył zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 3 sierpnia 2018 r. o odrzuceniu skargi; - w treści tego pisma zawarł wniosek o "przywrócenie terminu i ponowne rozpatrzenie wniosku z dnia 25-07-2018 r."; - w odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 31 sierpnia 2018 r. o skonkretyzowanie zakresu pisma z dnia 28 sierpnia 2018 r. Skarżący wyjaśnił, że zawiera ono, oprócz zażalenia, także "wniosek o przywrócenie uchybionego terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy", przy czym nadesłał również odrębne pismo z dnia 26 września 2018 r. wprost zawierający takie żądanie adresowane do wniosku z dnia 25 lipca 2018 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w świetle art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; dalej: P.p.s.a.), jest z mocy prawa niedopuszczalny i jako taki podlega odrzuceniu. Ponadto stwierdził, że: - wskazany przez Skarżącego wniosek o prawo pomocy z dnia 25 lipca 2018 r. nie wywołał żadnych skutków prawnych, gdyż jako mający wady formalne nie mógł podlegać merytorycznemu rozpoznaniu. 3. Na postanowienie z dnia 11 października 2018 r. Skarżący pismem z dnia 5 listopada 2018 r. złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie postanowienia oraz przywrócenie terminu i ponowne rozpatrzenie wniosku z dnia 25 lipca 2018 r. co do przyznania prawa pomocy. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Zażalenie jako bezpodstawne podlegało oddaleniu. 4.2. W niniejszym postępowaniu nie było sporne, że Skarżący mimo wezwania do uiszczenia wpisu od skargi nie uiścił go (co zostało prawomocnie potwierdzone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2018 r. o sygn. akt I FZ 322/18, oddalającym zażalenie na postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi). Nie budziło też wątpliwości, że wniosek o przyznanie prawa pomocy (zawarty w piśmie z dnia 25 lipca 2018 r.) złożony został w Sądzie dopiero w dniu 2 sierpnia 2018 r., czyli po upływie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. W takim stanie rzeczy jedyna kwestia sporna dotyczyła tego, czy wniosek - zawarty w piśmie z dnia 28 sierpnia 2018 r. i potwierdzony pismem z dnia 26 września 2018 r. - o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy był niedopuszczalny, jak uznał Sąd pierwszej instancji, a z czym w istocie nie zgodził się Skarżący składając zażalenie. 4.3. Wobec powyższego należało odnotować, że myśl art. 85 P.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Zgodnie jednak z art. 86 § 1 tej ustawy jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu; w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu; równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 1, 2 i 4 P.p.s.a.) Spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym (art. 88 P.p.s.a.) Z kolei stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą przepis ten dotyczy niezakończonego postępowania sądowoadministracyjnego, tj. postępowania w którym nie zostało wydane orzeczenie kończące sprawę lub orzeczenie takie nie stało się jeszcze prawomocne, a także postępowania zainicjowanego przez stronę po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, które ma doprowadzić do wzruszenia tego prawomocnego orzeczenia, np. poprzez przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (por. postanowienia NSA z dnia: 1 lipca 2014 r., sygn. akt I OZ 527/14 i 27 marca 2014 r. sygn. akt I OZ 219/14). Powołany przepis nie przewiduje terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że strona może przedłożyć tego rodzaju wniosek w dowolnym czasie w toku trwającego postępowania. Skoro więc możliwość złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest ograniczona żadnym terminem, to tym samym nie jest możliwe uchybienie terminowi na dokonanie takiej czynności procesowej, a co za tym idzie - również zastosowanie instytucji przywrócenia uchybionego terminu. 4.4. Tymczasem Skarżący złożył wniosek domagając się "przywrócenia uchybionego terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy", któremu to terminowi w ogóle nie można uchybić, jak trafnie stwierdził Sąd pierwszej instancji. Wniosek taki - jako prawnie niedopuszczalny - podlegał zatem odrzuceniu stosownie do treści art. 88 P.p.s.a. Wobec powyższej oceny towarzyszące temu wnioskowi argumenty, powołane powtórnie w zażaleniu (a dotyczące okoliczności złożenia pisma z dnia 25 lipca 2018 r.) nie mogły stać się przedmiotem dalej idącej wypowiedzi sądowej w sprawie wywołanej wnioskiem o przywrócenie terminu z mocy prawa nieprzywracalnego. 4.5. Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.