I FZ 9/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Sędzia NSA Krzysztof Stanik po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Roberta B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 listopada 2007 r. sygn. akt I SA/Wr 1201/07 w przedmiocie częściowego uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie powyżej 1000 zł w sprawie ze skargi Roberta B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 26 kwietnia 2007 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty i marzec 2003 r. postanawia: uchylić w całości zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 08.11.2007 r., sygn. I SA/Wr 1201/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał Robertowi B. prawa pomocy w zakresie częściowego obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie powyżej 1000 zł i w pozostałym zakresie jego wniosek oddalił. W pierwszej kolejności Sąd przedstawił aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. Z ustaleń Sądu wynika, że skarżący nie posiada majątku ruchomego i nie dysponuje wolnymi środkami pieniężnymi z uwagi na zajęcie jego kont bankowych przez organy podatkowe. Robert B. jest współwłaścicielem lokalu użytkowego, który jest obciążony hipoteką przymusową na kwotę 1.709.408,50 zł. Z informacji uzyskanych przez Sąd w trybie art. 255 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej "popsa" wynika, że skarżący w okresie od stycznia do lipca 2007 r. z tytułu prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej osiągnął dochód brutto w kwocie 8.499,66 zł, podczas gdy w tym okresie wydatki jego trzyosobowej rodziny wynosiły 1909, 63 zł miesięcznie. Dodatkowo w trakcie roku szkolnego skarżący płaci 315 zł za zajęcia pozalekcyjne córki. Żona skarżącego nie pracuje. Oceniając zebrane informacje dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego, Sąd doszedł do przekonania, że zasługuje on na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od części wpisu od skargi. Sąd uznał, że w sprawie nie ma przesłanek na przyznanie stronie pomocy w zakresie całkowitym. Sąd w tym zakresie swoją decyzję uzasadnił niespójnością przedłożonych przez wnioskodawcę informacji dotyczących źródeł dochodu. Sąd podkreślił, że z jednej strony skarżący twierdzi, iż musiał zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej, a z drugiej strony składa oświadczenie o osiąganiu z tego tytułu dochodu. Ponadto w ocenie Sądu fakt opłacania przez skarżącego pozalekcyjnych zajęć dla córki świadczy o tym, że jego aktualna sytuacja jest lepsza aniżeli wynika to z przedłożonych dokumentów. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone przez Roberta B. W zażaleniu wniósł on o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu zażalenia skarżący zwrócił uwagę na błędną ocenę jego możliwości finansowych. Przede wszystkim podkreślił, że obecnie nie prowadzi już działalności gospodarczej i oczekuje na uzyskanie statusu osoby bezrobotnej. Może normalnie funkcjonować tylko dzięki finansowej pomocy osób najbliższych. Skarżący zwrócił również uwagę, że posiadany przez niego i jego małżonkę lokal użytkowy nie przynosi mu żadnych dochodów, a tylko generuje koszty. Zdaniem skarżącego przy ustalaniu jego wydatków, Sąd zupełnie pominął fakt, iż jest on zobligowany do uiszczenia wpisów sądowych jeszcze w 9 innych sprawach zawisłych przed tym sądem. Łączna kwota wpisów wynosi 9000 zł i zdecydowanie przewyższa jego możliwości finansowe. Naczelny Sad Administracyjny po rozpoznaniu zażalenia stwierdził, co następuje: Zażalenie zawiera usprawiedliwione podstawy. Zgodnie z art. 246 § 1 popsa przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (pkt 1) osobie fizycznej następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym (pkt 2) gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przywołanego przepisu wynika, że niezależnie od zakresu wnioskowanej pomocy ustawodawca przez użycie sformułowania "wykaże" przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Rola Sądu sprowadza się więc do oceny informacji dostarczonych przez stronę w kontekście przesłanek określonych w art. 246 § 1 popsa, które - co trzeba podkreślić - mają charakter ekonomiczny. Przepis ten nakłada na Sąd obowiązek zbadania zasadności wniosku strony w dwóch aspektach: przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych spoczywających na stronie w ramach jej udziału w postępowaniu oraz jej (rzeczywistych) możliwości finansowych. Wypełniając swoją funkcję Sąd powinien, z uwagi na nieostrość pojęć użytych w art. 246 § 1 popsa, kierować się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy. Przyjmując powyższe za punkt wyjścia, skonstatować trzeba, że w niniejszej sprawie Sąd I instancji w sposób wadliwy ocenił sytuację materialną skarżącego. W przeprowadzonych rozważaniach Sąd zupełnie przemilczał kwestię konieczności uiszczenia przez skarżącego wpisu w innych postępowaniach toczących się przed tym Sądem. Nie ulega wątpliwości, iż analizując aspekt obciążeń finansowych związanych z udziałem strony w postępowaniu sądowym, Sąd powinien brać pod uwagę wysokość kosztów sądowych, które ją obciążają w tym konkretnym postępowaniu. Jednak z drugiej strony Sąd ma obowiązek skonfrontować tę wysokość z możliwościami finansowymi strony. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie da się prawidłowo ustalić tego elementu (możliwości finansowych) bez uwzględnienia całokształtu aktualnych wydatków spoczywających na podmiocie ubiegającym się o prawo pomocy. Z pewnością konieczność uiszczenia wpisów sądowych w innych postępowaniach, abstrahując od ich wysokości, zasadniczo wpływa na zakres rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. W związku z powyższym żalący ma rację, zwracając uwagę na pominięcie w rozważaniach sądowych znaczenia konieczności uiszczenia przez skarżącego wpisów sądowych od skarg w 9 innych sprawach. Bez wątpienia okoliczność ta ma duży wpływ na ustalenie wysokości środków pieniężnych, którymi może dysponować strona na potrzeby tego konkretnego postępowania. Z resztą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego została już ugruntowana linia orzecznicza, zgodnie z którą brak wzięcia pod uwagę przez Sąd faktu prowadzenia przez wnioskodawcę kilku postępowań sądowych i sumy kosztów sądowych z nimi związanych przy ocenie aktualnych możliwości finansowych strony stanowi podstawę do uchylenia postanowienia Sądu i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Świadczą o tym chociażby postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23.10.2006 r., sygn. I FZ 239/06, z dnia 20.11.2006 r., sygn. I FZ 443/06 (niepubl.) z dnia 08.01.2007 r., sygn. 343/06 (niepubl.). Rozpoznając ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien ustalić, czy i jaki wpływ na możliwość uiszczenia wpisu od skargi w tej sprawie miała konieczność uiszczenia wpisu w innych, toczących się równolegle postępowaniach sądowych. Ponadto w rozpatrywanym przypadku Sąd I instancji, wskazując na sprzeczność w wyjaśnieniach strony odnośnie uzyskiwanych obecnie dochodów, przyjął, że w rzeczywistości wnioskodawca uzyskuje dochód z innego źródła niż ujawniona przez niego działalność gospodarcza. Tymczasem w zażaleniu skarżący podkreślić, że zlikwidował swoją działalność i obecnie czeka na zarejestrowanie jako osoba bezrobotna. Wobec tego przy ponownym analizowaniu sprawy Sąd powinien, korzystając z art. 255 popsa, wezwać skarżącego do określenia źródła swojego dochodu (działalność gospodarcza, umowa o pracę, umowa cywilnoprawna) a także do przesłania ewentualnych dokumentów potwierdzających jego status jako osoby bezrobotnej. Okoliczności te mają bowiem pierwszorzędne znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 w związku z 197 § 2 popsa postanowił jak w sentencji.