I GSK 1165/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Chromicki (spr.) Sędziowie Kazimierz Brzeziński NSA Joanna Kabat-Rembelska Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P.-C. G. B. P. Spółki z o.o. w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 3 października 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 2332/07 w sprawie ze skargi P.-C. G. B. P. Spółki z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 3 października 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 2332/07 odrzucił skargę P.-C. G. B. P. – spółki z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w przedmiocie odmowy zwrotu odsetek od zwróconego cła. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że strona uchybiła obowiązkowi wynikającemu z art. 219 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., tj. nie uiściła opłaty sądowej przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie. W niniejszej sprawie skarga podlegała mianowicie opłacie stałej, stosownie do § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), gdyż jej przedmiotem była decyzja organu wydana w trybie stwierdzenia nieważności. Zgodnie natomiast z art. 221 p.p.s.a., jeśli pismo podlega opłacie stałej, a zostało wniesione przez adwokata lub radcę prawnego, w przypadku nienależytego opłacenia pozostawia się je bez rozpoznania lub odrzuca bez wezwania do uiszczenia stosownej kwoty. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że wnosząc skargę podlegającą wpisowi stałemu profesjonalny pełnomocnik jest zobowiązany do jej należytego opłacenia bez wezwania sądu. Powyższe nie oznacza obowiązku dokonania opłaty równocześnie z wniesieniem pisma, jednak stosowna kwota winna być uiszczona najpóźniej w takim terminie, jaki jest dopuszczalny do złożenia pisma podlegającego tej opłacie. W skardze kasacyjnej Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpatrzenia (tj. merytorycznego rozpoznania skargi) na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. oraz o zasądzenie zwrotu poniesionych kosztów postępowania sądowego na rzecz Spółki na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. Orzeczeniu zarzuciła mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przez Sąd przepisów postępowania, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszenie art. 221 w związku z art. 54 § 1 i art. 219 § 1 p.p.s.a. oraz art. 221 w związku z art. 216, art. 218 i art. 231 p.p.s.a. Uzasadniając swoje żądania Spółka podniosła, że wykładni przepisu art. 221 p.p.s.a. nie można dokonać w oderwaniu od uregulowania zawartego z art. 219 § 1 ustawy, zgodnie z którym opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie. Pismem, o którym mowa w art. 221 ustawy, a które powinno być odrzucone w przypadku nieuiszczenia przez stronę reprezentowaną przez adwokata opłaty stałej od tego pisma, jest wyłącznie pismo, które jest wnoszone wprost do sądu, a nie za pośrednictwem organu – jak ma to miejsce w przypadku wnoszenia skargi na ostateczną decyzję administracyjną. Wniesienie pisma za pośrednictwem organu nie rodzi bowiem, jak wynika to z treści art. 219 ustawy, konieczności uiszczenia opłaty sądowej przez skarżącego. Zgodnie natomiast z art. 54 § 1 p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Rozróżnienie sytuacji wniesienia pisma bezpośrednio do sądu oraz wniesienia pisma do sądu za pośrednictwem organu ma znaczenie również w obliczu istnienia możliwości weryfikacji przez organ wydanego przez siebie rozstrzygnięcia w trybie tzw. samokontroli. W przypadku skarg na ostateczne rozstrzygnięcie organu administracji uprawnienie takie przysługuje organowi na mocy art. 54 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozprawy. Wniesienie opłaty tytułem wpisu sądowego już na etapie przekazywania skargi wraz z aktami sprawy do sądu byłoby zatem przedwczesne, bowiem postępowanie sądowoadministracyjne może nie zostać w ogóle przeprowadzone. Odnośnie naruszenia art. 221 w związku z art. 216, 218 i 231 p.p.s.a. Spółka stwierdziła, że w niniejszej sprawie budzi wątpliwości, czy skarga w istocie podlegała opłacie stałej, co jest warunkiem zastosowania przepisu art. 221 p.p.s.a. Zgodnie z art. 231 p.p.s.a. wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne; w innych sprawach pobiera się wpis stały. Zaskarżona w sprawie decyzja dotyczyła utrzymania w mocy wcześniejszej decyzji organu, odnoszącej się do odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Izby Celnej Port Lotniczy w W. w części dotyczącej odmowy zwrotu odsetek od nadpłaconego cła. Spółka miała zatem podstawy do uznania, że w sprawie występuje wartość przedmiotu zaskarżenia, ponieważ, zgodnie z przeważającym w doktrynie stanowiskiem, należnością pieniężną objętą zaskarżonym aktem jest nie tylko należność, jaką strona obowiązana jest uiścić wskutek doręczenia jej decyzji, lecz również należność, którą uiszczono w wysokości przekraczającej kwotę określoną w decyzji wraz z należnymi odsetkami. Wartość przedmiotu zaskarżenia należało zatem ustalić jako równowartość kwoty odsetek należnych Spółce od dnia uiszczenia przez nią nadpłaconego cła do dnia wydania przez organ celny pierwszej instancji decyzji orzekającej o zwrocie nadpłaconego cła. Zdaniem Spółki, w obliczu istniejących wątpliwości zasadne było zarządzenie przez przewodniczącego dochodzenia w celu sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 218 p.p.s.a.). Prawidłowe ustalenie wartości przedmiotu zaskarżenia jest istotnym elementem wstępnego rozpoznania skargi, ponieważ zależy od niego właściwe określenie należnych opłat sądowych, z czym wiąże się następnie dopuszczalność wydania merytorycznego rozstrzygnięcia. W konkluzji Spółka stwierdziła, że gdyby Sąd I instancji prawidłowo zastosował wskazane przez nią przepisy, nie doszłoby do zastosowania sankcji z art. 221 p.p.s.a. i odrzucenia wniesionego przez Spółkę środka zaskarżenia, gdyż Sąd ten musiałby stwierdzić brak przesłanek do jego zastosowania. Zaskarżone postanowienie tworzy stan niezgodny z normami rangi konstytucyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarżąca oparła skargę kasacyjną na podstawie, o której mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, jeżeli uchybienie sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pomiędzy uchybieniem procesowym sądu a wydanym w sprawie orzeczeniem, które zostało zaskarżone musi zatem zachodzić związek przyczynowy. Skarżąca zarzucając w skardze kasacyjnej naruszenie art. 221 p.p.s.a. w związku z art. 54 § 1 i art. 219 § 1 p.p.s.a. podniosła, że przepis art. 221 p.p.s.a. został naruszony, ponieważ Sąd I instancji nieprawidłowo uznał, że pismem, o którym mowa w art. 221 p.p.s.a. jest również skarga wnoszona do sądu za pośrednictwem organu administracji. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu należy podkreślić, że wniesienie skargi uruchamia postępowanie przed sądem administracyjnym. Z chwilą wniesienia skargi między skarżącym a organem, którego działanie lub bezczynność została zaskarżona został rozpoczęty spór o legalność zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny od chwili wniesienia skargi jest "gospodarzem" postępowania, w którym organ administracji publicznej staje się stroną sporu o legalność podjętego przez siebie aktu. Konstrukcji, że wniesienie skargi automatycznie wszczyna postępowanie sądowoadministracyjne, nie zmienia fakt, że zgodnie z art. 54 § 1 p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Z doręczeniem skargi organowi wiążą się określone skutki prawne. Wniesienie skargi nakłada bowiem na organ administracyjny obowiązek przekazania skargi sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej wniesienia (art. 54 § 2 p.p.s.a.), ale jednocześnie umożliwia organowi, którego działanie lub bezczynność zaskarżono uwzględnienie skargi w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy (art. 54 § 3 p.p.s.a.). Treść przytoczonych postanowień art. 54 p.p.s.a. nie może uzasadniać wniosku, że postępowanie sądowoadministracyjne w wypadku wnoszenia skargi za pośrednictwem organu rozpoczyna się dopiero w momencie przekazania sądowi administracyjnemu skargi wraz z aktami administracyjnymi i odpowiedzią na skargę. W konsekwencji przyjęcia takiego wniosku należałoby uznać, że w okresie miedzy wniesieniem skargi a jej przekazaniem sądowi administracyjnemu nie toczy się żadne postępowanie bądź też, że w tym okresie istnieje swoiste postępowanie administracyjne "pozainstancyjne". Obie konstrukcje nie są możliwe do przyjęcia przede wszystkim dlatego, że wniesienie skargi rodzi określone prawa i obowiązki dla stron postępowania sądowoadministracyjnego (por. Tadeusz Woś [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz. Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk, Marta Romańska, Wydawnictwo Prawnicze, Lexis Nexis, Warszawa 2005, s. 248-249). Powyższe względy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, przemawiają za przyjęciem poglądu, że "pismo", o którym mowa w art. 221 p.p.s.a. dotyczy także skargi do sądu administracyjnego wnoszonej za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Skarga taka, jeżeli została wniesiona przez adwokata lub radcę prawnego w wypadku gdy nie zostanie należycie opłacona podlega, jak prawidłowo orzekł Sąd I instancji odrzuceniu bez wezwania do uiszczenia opłaty stałej. Chybiony jest również podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 221 p.p.s.a. w związku z art. 216, art. 218 i art. 231 p.p.s.a. przez przyjęcie, że skarga podlegała opłacie stałej, co stanowi warunek zastosowania przepisu art. 221 p.p.s.a. Przy ocenie tego zarzutu należy mieć przede wszystkim na względzie treść § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem wpis stały w sprawach skarg dotyczących postanowienia lub decyzji wydanych w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub zmiany albo wygaśnięcia aktu, bez względu na przedmiot sprawy, pobiera się w wysokości 200 zł. Przepis ust. 5 został umieszczony w § 2 cyt. rozporządzenia RM, w którym jako zasadnicze kryterium ustalania wysokości wpisów stałych od skarg przyjęto przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności. Przy zastosowaniu wykładni systemowej wewnętrznej uzasadnione jest przyjęcie, że przepis ust. 5 dotyczy tylko takich spraw, których skarga dotyczy postanowień lub decyzji wydanych w trybach nadzwyczajnych bez względu na przedmiot sprawy. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia nie była należność pieniężna w rozumieniu art. 231 p.p.s.a., ponieważ organy celne orzekały wyłącznie o istnieniu w sprawie przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie odsetek od zwracanych należności celnych. Skoro w sprawie nie było podstaw do ustalenia wpisu stosunkowego, wniesiona skarga podlegała wpisowi stałemu, określonemu w § 2 ust. 5 cyt. rozporządzenia RM. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 166 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną uznając, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.