I GSK 1472/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Jacek Boratyn (spr.) Protokolant asystent sędziego Małgorzata Krawiec po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Lu 1236/20 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję/postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 października 2020 r. nr UP-675/2020 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 25 marca 2021 r., sygn. III SA/Lu 1236/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej WSA w Lublinie) po rozpoznaniu skargi M.K. (dalej zwanego skarżącym lub wnioskodawcą) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z dnia 8 października 2020 r., nr UP-675/2020, w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, oddalił przedmiotową skargę. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Lublinie wniósł wnioskodawca, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: 1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy: • art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Z 2020 r., poz.256 - zwanej dalej "K.p.a."), poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego tj. w sposób sprzeczny z doświadczeniem życiowym oraz wnioskami wypływającymi z materiału dowodowego, polegający na uznaniu, że skarżący M.K. nie znajduje się w tak trudnej sytuacji finansowo-rodzinnej uzasadniającej umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne, podczas gdy prawidłowa analiza zebranego w sprawie materiału wskazuje, iż skarżący jest na chwilę obecną bezrobotny, nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych, nie uzyskuje żadnych dochodów, z uwagi na dynamiczną sytuację pandemiczną w kraju, a co za tym idzie także z uwagi na sytuację gospodarczą i wprowadzanie kolejnych obostrzeń nie ma możliwości znalezienia zatrudnienia, nadto nie posiada żadnych oszczędności oraz pozostaje na utrzymaniu swojej rodziny, co wprost wskazuje, iż skarżący nie ma żadnych możliwości spłat zadłużenia z tytułu składek w chwili obecnej oraz w niedalekiej przyszłości; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: • art. 28 ust. 2 i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Z 2020 r., poz. 266 - zwaną dalej "uus" lub ustawą systemową) w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U z 2003 r., nr 141, poz.1365 - zwanym dalej "rozporządzeniem") poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że nie występują przesłanki uzasadniające umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne, pomimo iż skarżący należycie wykazał, że jego ciężka sytuacja życiowa - stan majątkowy, sytuacja rodzinna pozostająca także w związku z sytuacją gospodarczą oraz epidemiologiczną na terenie kraju obiektywnie nie pozwala skarżącemu na ich opłacanie. Na tej podstawie skarżący kasacyjnie wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez umorzenie jego zaległości z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Lublinie. Oprócz tego wystąpił o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że skarżący kasacyjnie wykazał, że nie jest w stanie opłacić zaległości składkowych. Wynika to z braku posiadania źródła dochodów oraz majątku. Skarżący kasacyjnie podkreślił również, że jego sytuacja ma charakter trwały i nie rokuje poprawy. Porównując bowiem jego sytuację majątkowa z wysokością zaległych składek nie sposób uznać, że będzie on w stanie je pokryć. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 193 zd. 2 P.p.s.a. (ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, daje Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu możliwość, w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej, ograniczenia się w uzasadnieniu wyroku, jedynie do oceny zasadności podniesionych w niej zarzutów. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, korzystając z tego rodzaju możliwości, wobec oddalenia skargi kasacyjnej organu, w uzasadnieniu swojego wyroku ograniczył się do oceny zasadności podniesionych w niej zarzutów. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych. Jak stanowi zaś art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Artykuł 176 P.p.s.a. określa elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji (por. postanowienia NSA z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04, wszystkie dost. w CBOiS - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. W odniesieniu do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, w postaci dopuszczenia się błędu wykładni, w kontekście wyżej przedstawionych wymogów wskazać należy, że na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek wskazania konkretnych przepisów prawa materialnego, które jego zdaniem zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, a także podania na czym polegała ich błędna wykładnia oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia konkretnej regulacji (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.). Innymi słowy skarżący kasacyjnie, formułując tego rodzaju zarzut, nie może się jedynie ograniczyć do wskazania przepisu, który został według niego błędnie zinterpretowany, ale winien również podać jak dany przepis winien być prawidłowo wykładany. Tak samo w przypadku zarzucenia naruszenia prawa materialnego, poprzez jego błędne zastosowanie, zarzut skargi kasacyjnej winien zawierać jednoznaczne stwierdzenie na czym miał polegać w konkretnym przypadku błąd subsumpcji. W przypadku zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, podkreślić należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił sąd I instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może więc ograniczyć się tylko do wskazania, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny, związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem, a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia. W niniejszym przypadku, w którym brak jest podstaw do stwierdzenia wystąpienia przesłanek nieważności, enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., skarżący kasacyjnie sformułował dwa zarzuty, podnosząc w nich zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak i regulacji materialnoprawnych. W zakresie zarzutu dotyczącego naruszenia prawa procesowego zarzucił naruszenie przez Sąd I instancji art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w związku z zaakceptowaniem zaprezentowanej przez ZUS oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, która jest jego zdaniem dowolna, a także sprzeczna z zasadami doświadczenia życiowego. Odnosząc się to tego rodzaju stwierdzeń i argumentów przytoczonych na ich poparcie na wstępie podkreślić należy, że stwierdzenie przez ZUS a następnie WSA w Lublinie niezaistnienia przesłanek do umorzenia należności składkowych wynikało z nieprzedstawienia przez skarżącego spójnych i jednoznacznych informacji odnośnie jego sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej, wobec czego nie można było rzetelnie ocenić tego rodzaju okoliczności, z punktu widzenia przesłanek umorzenia. Zauważyć bowiem należy, że skarżący kasacyjnie dążąc do wykazania swojej trudnej sytuacji finansowo-rodzinnej, a także powołując się na okoliczności związane bezpośrednio ze swoją sytuacją bytową, miał na względzie przesłankę do zwolnienia o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1) rozporządzenia, w myśl którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zacytowany wyżej przepis wyraźnie stanowi, że to na zobowiązanym ciąży obowiązek wykazania, że opłacenie należności składkowych naraziłoby jego lub jego rodzinę na niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. To więc po jego stronie leży inicjatywa dowodowa w tym zakresie. W niniejszym przypadku to braki materiału źródłowego w tym względzie stanowiły bezpośrednią przyczynę niemożności stwierdzenia zaistnienia przesłanek zwolnienia, a nie ocena konkretnych okoliczności faktycznych. ZUS uznał bowiem, z czym zgodził się WSA w Lublinie, że przedstawione przez skarżącego kasacyjnie informacje, dotyczącego jego sytuacji materialnobytowej były niespójne i niejednoznaczne. Wynikało to zaś zwłaszcza z tego iż nie zawierały one jakichkolwiek danych dotyczących sytuacji jego żony, które w tym wypadku były niezwykle istotne. Tak więc pominięcie tego rodzaju okoliczności w rzeczywistości uniemożliwiło ocenę zaistnienia przesłanki do umorzenia, o której mowa w § 3 pkt 1) rozporządzenia. Omawiany zarzut tymczasem w ogóle nie odnosi się do kwestii przestawienia przez skarżącego niejasnych i niepełnych informacji odnośnie jego sytuacji osobistej i bytowej, co legło u podstaw nieuwzględnienia jego wniosku, a koncentruje się na dowolnej, zdaniem jego autora, ocenie tych dowodów, którymi organ dysponował. Tak więc, jako że nie odnosi się on do istoty stanowiska Sądu, nie mógł zostać uznany za zasadny. Niezależnie jednak od powyższego dodać należy, że brak jest jednocześnie podstaw do przyjęcia, że ocena materiału dowodowego sprawy, w zakresie tych dowodów, które w jej ramach zostały zgromadzone, była dowolna i zarazem sprzeczna z doświadczeniem życiowym. W tym względzie twierdzenia skarżącego kasacyjnie są gołosłowne. WSA w Warszawie nie uznał bowiem, że skarżący kasacyjnie, pomimo nieposiadania źródła dochodu i majątku jest w stanie pokryć swoje zaległości z tytułu składek, co sugeruje on w ramach przedmiotowego zarzutu, ale uznał, że w świetle przedstawionych przez niego informacji – niepełnych i niejasnych – nie można zając jednoznacznego stanowiska w tym względzie. Omawiany zaś zarzut nie pozwala na zakwestionowanie prawidłowości tego rodzaju oceny Sądu. Jeżeli chodzi o zarzut naruszenia prawa materialnego to w tym względzie stwierdzić należy, że zarzut ten został niewłaściwie skonstruowany, co wyklucza możliwość uznania jego zasadności. W jego ramach podniesiono bowiem dokonanie przez Sąd błędnej wykładni art. art. 28 ust. 2 i 3b ustawy systemowej oraz § 3 ust. 1 pkt 1) rozporządzenia, nie wyjaśniając zarazem na czym ten błąd miałby polegać i jak prawidłowo, według skarżącego kasacyjnie, należałoby wykładać art. 28 ust. 2 i 3b ustawy systemowej oraz § 3 pkt 1 rozporządzenia. Z tego więc względu Naczelny Sąd Administracyjny nie jest w stanie odnieść się do przedmiotowego zarzutu, tym bardziej, że będąc związany granicami skargi kasacyjnej, nie może we własnym zakresie ani uzupełniać, ani też wyjaśniać czy domniemywać pełnej postaci jej zarzutów. W tym miejscu dodać także należy, że z twierdzeń przedmiotowego zarzutu wynika, że skarżący kasacyjnie poprzez niego dąży raczej do wykazania wadliwego zastosowania przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego (odnosząc się wprost do swojej sytuacji w świetle okoliczności faktycznych niniejszej sprawy) niż ich błędnej wykładni, jako jednej z postaci naruszenia prawa materialnego, wymienionej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., na co się wprost powołuje. Tak więc przedmiotowy zarzut jest wewnętrznie sprzeczny, co potwierdza jego wadliwość, wykluczającą możliwość uznania jego zasadności. Dodać również należy, że skarżący kasacyjnie w tym wypadku sugeruje również wyciągnięcie błędnych wniosków z przedłożonych przez niego organowi oświadczeń i informacji, co do poszczególnych okoliczności faktycznych, rzutujących na ocenę jego sytuacji materialno-bytowej. Tym samym zmierza do podważenia prawidłowości poczynionych w sprawie ustaleń, co jest niedopuszczalne poprzez formułowanie zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane zostało już stanowisko, zgodnie z którym próba zwalczenia ustaleń faktycznych, uznanych za prawidłowe w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku, nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (por. np. wyroki NSA z 11 lipca 2017 r., sygn. akt II FSK 1633/15 oraz sygn. akt II FSK 1690/15, - dost. CBOiS – orzecenia.nsa.gov.pl). Mając więc na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.