I GSK 217/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Protokolant asystent sędziego Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 września 2020 r. sygn. akt III SA/Po 695/19 w sprawie ze skargi M. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: Sąd I instancji lub WSA) wyrokiem z dnia 23 września 2020 r. sygn. akt III SA/Po 695/19 oddalił skargę M. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, w której zaskarżył orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, t.j.: a) art. 3 § 1 i 2 pkt 2 w zw. z art. 151 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że działanie organów administracji publicznej było prawidłowe, co uzasadniało oddalenie skargi, b) art. 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy w sposób prawidłowy dokonano czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu rachunków bankowych skarżącego, c) art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie. 2. Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego: w postaci art. 8 K.p.a., tj. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej . Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, zwolnienie skarżącego od ponoszenia opłaty sądowej od niniejszej skargi kasacyjnej. Ponadto, wniesiono o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych i oświadczono, że koszty te nie zostały zapłacone w całości, ani w części. Wniósł o rozpoznanie skargi na rozprawie. Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postepowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła z przesłanek nieważności postępowania - określonych w art. 183 § 2 - jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 P.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także jako: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Przed dokonaniem oceny zarzutów zgłoszonych w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zaznaczenia wymaga, że nie każde naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę kasacyjną, ale tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przed Sądem I instancji. Oznacza to, że obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wykazanie, że gdyby do zarzucanego naruszenia przepisów postępowania nie doszło, to wyrok Sądu I instancji byłby inny. W skardze kasacyjnej należy wskazać przepisy, które zdaniem jej autora zostały naruszone oraz uzasadnić na czym konkretnie to naruszenie polegało, a także - co istotne - wykazać, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest więc uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia w takim stopniu, że gdyby do nich nie doszło, to wyrok Sądu I instancji byłby inny. Rozpoznawana skarga nie spełnia wskazanych wymogów. Wskazać należy, że zarzuty zawarte w pkt 1 lit a) oraz pkt 2 petitum skargi kasacyjnej są wadliwe konstrukcyjnie. W ramach pierwszego z wymienionych zarzutów wskazano na przepisy art. 3 § 1 i 2 pkt 2 w związku z art. 151 p.p.s.a. Przywołane regulacje nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Przepis art. 3 p.p.s.a. w istocie określa zakres sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sądy administracyjne. Naruszeniem tego przepisu indywidualnie mogłoby być orzeczenie przez sąd pierwszej instancji w innej sprawie niż należącej do kognicji sądowoadministracyjnej. Z kolei, przepis art. 151 P.p.s.a. ma charakter wynikowy i jego zastosowanie jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie nie zaistniało tego rodzaju naruszenie przepisów prawa materialnego bądź regulacji procesowej, które uzasadniałaby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu. Chcąc powołać się na zarzut naruszenia tego przepisu, autor skargi kasacyjnej jest zobowiązany bezpośrednio powiązać go z innych konkretnych przepisów (w tym przypadku: przepisów postępowania), które to naruszenia Sąd I instancji wadliwie zaakceptował. Z kolei zarzut zawarty w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej został określony jako zarzut naruszenia prawa materialnego, gdy tymczasem wskazanie w jego ramach na art. 8 K.p.a. (bez wskazania jednostki redakcyjnej) determinuje go jako zarzut procesowy. Nie sprecyzowano przy tym (także w uzasadnieniu skargi) na czym miałoby polegać owo naruszenie, a także nie uprawdopodobniono istotności tegoż na wynik sprawy. Nieskuteczne są także pozostałe zarzuty. Przede wszystkim nie zostały one uzasadnione w wymagany sposób (o czym była mowa na wstępnie). Treść uzasadnienia skargi kasacyjnej wskazuje, że jej autor zgłasza jedynie uwagi polemiczne w stosunku do poczynionych przez Sąd I instancji ustaleń lub wskazuje na okoliczności, które nie mają związku z niniejszą sprawą, która dotyczy czynności egzekucyjnej (a nie zarzutów w sprawie egzekucji, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Dokonując analizy zarzutu wskazanego w pkt 1 lit. b) petitum skargi kasacyjnej, tj. naruszenia art. 7 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy w sposób prawidłowy dokonano czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu rachunków bankowych skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzut ten jest bezzasadny. Przede wszystkim zaznaczenia wymaga, że zarzut naruszenia art. 7 u.p.e.a. nie został podniesiony w skardze do WSA i został przywołany dopiero na etapie skargi kasacyjne. Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zaznaczy, że przedmiotem rozpatrywanej sprawy była skarga na czynności egzekucyjne polegające na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, dokonane zawiadomieniami z dnia [...] grudnia 2018 r. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest czynnością egzekucyjną (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.) stanowiącą podstawę zastosowania środków egzekucyjnych (art. 67 § 1 u.p.e.a.). Jest zatem działaniem jednorazowym i dookreślonynn według jego daty oraz nadanego numeru. Raz skontrolowane nie może być przedmiotem kolejnego postępowania z art. 54 § 1 u.p.e.a., ponieważ stanowiłoby to prowadzenie postępowania w tożsamej sprawie, w której zapadło już rozstrzygnięcie. Zaznaczenia wymaga, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają wyłącznie kwestie formalnoprawne dotyczące prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego w związku z dokonywaniem czynności egzekucyjnej. Ze względu na fakt, że organy związane są zakresem przedmiotowym danej sprawy, nie mogą orzekać w kwestiach wykraczających poza ten zakres. W związku z tym podnoszone przez Skarżącego kwestie odnoszące się do zarzutów w trybie art. 34 u.p.e.a. pozostają poza zakresem prowadzonego postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne. Nie mogą być zatem w tym postępowaniu rozstrzygane przesłanki uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego czy też wygaśnięcia bądź nieistnienia obowiązku. Zgodnie z art. 7 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Wśród środków egzekucyjnych, do których stosowania w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych uprawniony jest organ egzekucyjny, wymienia się zaś między innymi egzekucję z rachunku bankowego, (art. 1a pkt 12 a u.p.e.a.). Zatem dokonywanie przez organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego jest prawnie dozwolone. Stosując ten środek, na podstawie art. 80 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia poprzez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego. W myśl § 3 omawianego przepisu, jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. Niezasadny jest również zarzut zawarty w pkt 1 lit. c) petitum skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że jedynie niezajęcie przez sąd pierwszej instancji stanowiska co do zarzutów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, może prowadzić do stwierdzenia, że doszło do istotnego naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., co z kolei mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku z tego powodu (por. np. wyrok NSA z 17 maja 2019 r., II OSK 1683/17; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże). Nadto wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 P.p.s.a. zasadniczo wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku. Z kolei art. 134 § 1 P.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzyganie "w granicach danej sprawy", o jakim mowa w przywołanym przepisie oznacza jedynie to, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nie jest skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wzorcowi formalnemu określonemu w art. 141 § 4 P.p.s.a., pozwalając na odtworzenie toku myślowego sądu i kontrolę instancyjną orzeczenia. Sąd I instancji dokonał także prawidłowej kontroli sprawy, w jej granicach, mając na uwadze, że nie jest on związany ani zarzutami, ani podstawą prawną. Sformułowanie zarzutów i ich uzasadnienie w omawianym zakresie nie mogły odnieść zamierzonego skutku. W ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. nie można skutecznie kwestionować dokonanej przez WSA oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym, czy też prawidłowości dokonanej przez Sąd oceny działań organu administracji publicznej pod kątem zachowania przepisów procedur obowiązujących ten organ. Okoliczność zaś, że stanowisko zajęte przez WSA jest odmienne od prezentowanego przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, uznając, iż zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie, tj. wynikającą z akt sprawy trudną sytuację życiową skarżącego, który miałby zostać obciążony kosztami postępowania sądowego.