I GSK 3065/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia del. WSA Artur Adamiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 25 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 450/18 w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 kwietnia 2018 r., nr 50/2018 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1. postanawia sprostować sentencję wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 25 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 450/18 w ten sposób, że w wierszu 14 od góry w miejsce "24 kwietnia 2018 r." wpisać "25 kwietnia 2018 r."; 2. oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 25 lipca 2018 roku w sprawie I SA/Rz 450/18 oddalił skargę K. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 kwietnia 2018 r. nr 50/2018 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Od powyższego wyroku K. Z. wniósł skargę kasacyjną. Wyrokowi I instancji zarzucił naruszenie przepisów postępowania w postaci: 1) art. 135 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej p.p.s.a. poprzez rozpoznanie skargi na decyzję nieobjętą skargą. 2) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez ograniczenie uzasadnienia wyroku do relacji przebiegu postępowania administracyjnego, bez sformułowania jakiejkolwiek własnej oceny zastosowanych przez organy przepisów, a także bez odniesienia się do licznych zarzutów skargi, a w szczególności co do prawidłowego znaczenia i zakresu zastosowania art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1778), zwanej dalej u.s.u.s.; 3) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 5 § 2 pkt 3 i art. 104 § 1 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, że decyzję wydał właściwy twór organizacyjny uważający się za organ, podczas gdy z decyzji wynika, że orzekał uwidoczniony na decyzji Oddział ZUS w Jaśle (w nagłówku decyzji); skargę rozpoznano nadto na decyzję ZUS, a więc osoby prawnej z siedzibą w Warszawie, której reprezentacja nie należy do Prezesa; Sąd zaaprobował tym samym pogląd organu, zgodnie z którym art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wskazując Prezesa ZUS, nie wskazywał organu-strony przeciwnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, 4) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a., poprzez aprobatę jednokrotnego tylko zbadania w toku instancji sprawy o przedmiocie determinowanym treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s.; postępowanie administracyjne I instancji prowadzone wyłącznie na podstawie granic narzuconych przez zakres przedmiotowy art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s; Zarzucono także naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię, w postaci art. 64 ust, 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2077), poprzez milczące zaakceptowanie poglądu organu, że podczas wydawania decyzji regulacja ta nie mogła być zastosowana. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że wyrok I instancji wydano z naruszeniem prawa i stopień tego naruszenia, w ocenie skarżącego jest dostateczny do uwzględnienia skargi kasacyjnej, z punktu widzenia probierzy określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Po pierwsze, w sprawie naruszono art. 135 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez rozpoznanie skargi na decyzję nieobjętą skargą: jak wynika z sentencji decyzji, przedmiotem oceny legalności była decyzja wydana 24 kwietnia 2018 r. Skarga kwestionowała wyłącznie decyzję z dnia 25 kwietnia 2018 r. Po drugie, naruszono art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez ograniczenie uzasadnienia wyroku do relacji przebiegu postępowania administracyjnego, bez sformułowania jakiejkolwiek własnej oceny zastosowanych przez organy przepisów, a także bez odniesienia się do licznych zarzutów skargi, a w szczególności do prawidłowego znaczenia i zakresu zastosowania art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1778), zwanej dalej u.s.u.s. Wskazano, że zaskarżony wyrok jest pozbawiony części zważającej, która winna zawierać wykładnię prawa zastosowanego przez organy oraz prezentacje jej wyniku na tle ustaleń faktycznych przyjętych za organami obu instancji. Takich rozważań w wyroku brak. Wywód prawny zawarty w skardze wykazywał, że organ z naruszeniem prawa stwierdził, iż w porządku prawnym brak jest podstaw do umarzania odsetek; podstawą podania skierowanego do organu był bowiem art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych i rozważania organu nie powinny ograniczać się do art. 30 u.s.u.s. Sąd I instancji ograniczył się do aprobaty poglądu organu; nie określił w żaden sposób z jakich przyczyn należność żądana od ubezpieczonego skarżącego nie czyniła zadość zakresowi przedmiotowemu wspomnianego art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych. Podkreślono, że w sprawie naruszono też art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 5 § 2 pkt 3 i art. 104 § 1 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, że decyzję wydał właściwy twór organizacyjny uważający się za organ, podczas gdy z decyzji wynika, że orzekał uwidoczniony na decyzji Oddział ZUS w Jaśle (w nagłówku decyzji); skargę rozpoznano nadto na decyzję ZUS (co zatomizowano w sentencji), a więc osoby prawnej z siedzibą w Warszawie, której reprezentacja nie należy do Prezesa; Sąd zaaprobował tym samym pogląd organu, zgodnie z którym art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wskazując Prezesa ZUS, nie wskazywał organu (strony przeciwnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym). W syntetycznym akapicie zawartym na s. 4 uzasadnienia wyroku, nie poparto żadnym przepisem prawa, z jakich przyczyn pomimo wyraźnego wskazania na kompetencję orzeczniczą Prezesa ZUS, Sąd I instancji przyjął, że decyzja pochodzi od osoby prawnej działającej pod nazwą «Zakład Ubezpieczeń Społecznych». Co więcej, nie podjął próby wyjaśnienia, dlaczego za legalne uznał oznaczenie organu wskazujące na Oddział w Jaśle, a więc na jednostkę organizacyjną ZUS nieposiadającą osobowości prawnej. Sąd nie rozprawił się z zarzutem naruszenia art. 15 k.p.a., gdyż uznał go za «niezrozumiały» (akapit 3, na s. 4 uzasadnienia wyroku i instancji). W uzasadnieniu skargi wystarczająco precyzyjnie określono, że skarżący został pozbawiony jednej instancji administracyjnej. Prawo materialne w postaci art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zostało względem niego zastosowane tylko raz, tzn. w instancji odwoławczej. W toku postępowania I instancji organ rentowy w ogóle tego unormowania nie stosował wydając własną decyzję; zakres przedmiotowy sprawy ograniczył do podstawy objętej art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Nie było zgodne z zasadą 2-instancjności postępowania takie dobieranie prawa materialnego przez organy obu instancji, aby decyzja ostateczna orzekała po raz pierwszy i ostatni zarazem stosując oznaczoną regulację materialnoprawną. Wadliwe przyjęcie prawa materialnego przez l instancję administracyjną wymagało zastosowania w postępowaniu odwoławczym art. 138 § 2 k.p.a., zaś wadliwe utrzymanie w mocy decyzji I instancji od Sądu I instancji wymagało uwzględnienia skargi przynajmniej na decyzję organu odwoławczego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40). Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji. Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów postepowania należy wskazać, że bezzasadny jest zarzut, że sąd rozpoznał skargę na nieistniejącą decyzję. Jak wynika z treści rozstrzygnięcia i uzasadnienia wyroku Sądu I instancji skargą została rozpoznana na decyzję ZUS nr 50/2018 roku. W wyniku oczywistej omyłki pisarskiej Sąd I instancji w zaskarżony wyroku wskazał, że decyzja ta została wydana w dniu 24 kwietnia 2018 roku, gdy w rzeczywistości, co jest oczywistym i wynikającym z akt sprawy, decyzja ta została wydana 25 kwietnia 2018 roku. Ta oczywista omyłka pisarska została sprostowana przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.156 § 3 p.p.s.a. Bezpodstawny jest zarzut, że decyzję wydał właściwy twór organizacyjny uważający się za organ. Wskazać bowiem należy, że decyzje w niniejszej sprawie zostały wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. To Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługują - we wskazanym przez ustawodawcę zakresie - środki prawne właściwe organom administracji publicznej i w konsekwencji to Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu Ubezpieczeń został uprawniony do wydawania decyzji (art. 83 ust. 1). Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustawodawca wyznaczył natomiast, co do zasady (art. 72), rolę jedynie organu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - będącego państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną (art. 66 ust. 1). Nietrafny jest także zarzut, że art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a., poprzez aprobatę jednokrotnego tylko zbadania w toku instancji sprawy o przedmiocie determinowanym treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s.; postępowanie administracyjne I instancji prowadzone wyłącznie na podstawie granic narzuconych przez zakres przedmiotowy art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s Wbrew twierdzeniu skarżącego organ dokonał dwukrotnie merytorycznej oceny złożonego przez skarżącego wniosku, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniach decyzji. Bezzasadny jest zarzut skargi kasacyjnej, że art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez ograniczenie uzasadnienia wyroku do relacji przebiegu postępowania administracyjnego, bez sformułowania jakiejkolwiek własnej oceny zastosowanych przez organy przepisów, a także bez odniesienia się do licznych zarzutów skargi, a w szczególności co do prawidłowego znaczenia i zakresu zastosowania art. 30 ustawy. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny ustalił lub przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, LEX nr 552012; wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA z dnia 28 września 2010 r., I OSK 1605/09; z dnia 13 października 2010 r., II FSK 1479/09, publik. CBOSA). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego kasacyjnie organu, Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną, w szczególności zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne wymienione w powyższym przepisie prawa i pozwala jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika także jaki stan faktyczny ustalił i przyjął za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd I instancji wskazał, że wbrew zarzutom skargi w zaskarżonej decyzji ani w decyzji, która została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją organ nie wskazywał na brak podstaw prawnych do umorzenia odsetek od nieopłaconych w terminie składek. Wręcz przeciwnie wskazał na te podstawy prawne, zarówno ustawowe, jak i rangi podustawowej, co Sąd przedstawił powyżej w niniejszym uzasadnieniu, oraz organ przytoczył treść przepisów i dokonał ich wykładni. Tym samym bezspornym jest, że Sąd I instancji w pełni zaakceptował zarówno dokonane przez organ ustalenia faktyczne jak i rozważania prawne. Z tych względów zarzut ten nie mógł zostać uznany za uzasadniony. Bezzasadny jest także zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię, w postaci art. 64 ust, 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2077), poprzez milczące zaakceptowanie poglądu organu, że podczas wydawania decyzji regulacja ta nie mogła być zastosowana. Albowiem w zakresie objętym niniejszym postepowanie powyższe przepisy nie mają zastosowania, a zastosowanie ma wskazana wyżej ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.