I GSK 452/15
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2015-06-17
Skład orzekający: Barbara Stukan-Pytlowany, Magdalena Bosakirska, Inga Gołowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy opodatkowanie olejów smarowych podatkiem akcyzowym w Polsce, w przypadku ich nabycia wewnątrzwspólnotowego do celów innych niż paliwo silnikowe lub opałowe, jest zgodne z prawem Unii Europejskiej, w szczególności z Dyrektywą energetyczną i Dyrektywą horyzontalną, oraz czy nie powoduje to zwiększenia formalności związanych z przekraczaniem granic w handlu między państwami członkowskimi?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że opodatkowanie olejów smarowych podatkiem akcyzowym w Polsce, nawet jeśli nie są one przeznaczone na cele napędowe lub grzewcze, jest zgodne z prawem Unii Europejskiej. Podkreślono, że państwa członkowskie mają prawo nakładać podatki na takie produkty, pod warunkiem, że nie zwiększają one formalności przy przekraczaniu granic. Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE potwierdza, że obowiązki związane z zapłatą podatku akcyzowego, takie jak zgłoszenie nabycia czy złożenie zabezpieczenia, nie stanowią niedozwolonych formalności granicznych, lecz są związane z powstaniem obowiązku podatkowego.Stan faktyczny
Spółka T. A. E. E. Spółki z o.o. wystąpiła o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w podatku akcyzowym od olejów smarowych nabytych wewnątrzwspólnotowo do celów innych niż paliwo silnikowe i opałowe. Spółka argumentowała, że opodatkowanie tych olejów jest sprzeczne z prawem wspólnotowym, w szczególności z Dyrektywą energetyczną. Organy celne i Wojewódzki Sąd Administracyjny uznały, że polskie przepisy nie są sprzeczne z prawem UE i że oleje smarowe podlegają opodatkowaniu akcyzowym. Spółka wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie prawa materialnego i błędną wykładnię przepisów UE oraz krajowych.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną. Zasądzono od T. A. E. E. Spółki z o.o. na rzecz D. I. C. koszty postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Stukan-Pytlowany Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia del. WSA Inga Gołowska (spr.) Protokolant Jarosław Poturnicki po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. A. E. E. Spółki z o.o. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 17 kwietnia 2012 r. sygn. akt III SA/Gl 95/12 w sprawie ze skargi T. A. E. E. Spółki z o.o. w G. na decyzję D. I. C. w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od T. A. E. E. Spółki z o.o. w G. na rzecz D. I. C. w K. 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 17 kwietnia
2012r., sygn. akt III SA/GI 95/12 oddalił skargę T. sp. z o.o. w G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia [...] listopada 2011r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego.
Sąd orzekał w następującym stanie sprawy.
Wnioskiem z dnia 25 lutego 2011r. skarżąca Spółka wystąpiła do Naczelnika
Urzędu Celnego w R. o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w podatku akcyzowym od
olejów smarowych nabytych wewnatrzwspólnotowo do innych celów niż paliwo
silnikowe i opałowe za okres od stycznia 2006r. do lutego 2009 r. w łącznej kwocie
411.817,00 zł. Do wniosku załączono korekty deklaracji AKC-U. W uzasadnieniu
swojego wniosku skarżąca stwierdziła, że jej zdaniem obciążenie nabywanych przez
nią produktów podatkiem akcyzowym pozostaje w sprzeczności z prawem
wspólnotowym, a w szczególności Dyrektywą Rady 2003/96/WE z dnia 27
października 2003r. w sprawie restrukturyzacji wspólnotowych przepisów ramowych
dotyczących opodatkowania produktów energetycznych i energii elektrycznej (Dz.
Urz. WE nr L 283 z dnia 31 października 2003r., s. 51 ze zm.; dalej: Dyrektywa
energetyczna), która z racji przeznaczenia zwalnia nabywane oleje smarowe z
podatku akcyzowego.
Naczelnik Urzędu Celnego w R. decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r.
określił Spółce prawidłową wysokość zobowiązania podatkowego w podatku
akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego olejów smarowych w
wysokości 1.139,00 zł.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że krajowe regulacje w zakresie
opodatkowania podatkiem akcyzowym produktów rafinacji ropy naftowej (w tym
olejów smarowych klasyfikowanych do CN 2710 19 99) wymienionych w ustawie z
dnia 23 stycznia 2004r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257, dalej: u.p.a.)
nie pozostają w sprzeczności z zasadami prawa wspólnotowego określonymi
Traktatem ustanawiającym Wspólnotę Europejską (Dz. U. z 2004r. Nr 90, poz. 864/2
ze zm., dalej: TWE) oraz w prawie wspólnotowym (Dyrektywą energetyczną). Nie
naruszają także zasad wolnego handlu i swobodnej konkurencji, umożliwiając w
równym stopniu wszystkim podmiotom prowadzenie działalności w zakresie obrotu
wyrobami akcyzowymi [dyrektywa Rady 92/12/EWG z dnia 25 lutego 1992r. w
sprawie ogólnych warunków dotyczących wyrobów objętych podatkiem akcyzowym,
ich przechowywania, przepływu oraz kontrolowania (Dz. Urz. WE nr L 76 z dnia 23
marca 1992r., s. 1 ze zm.; dalej: Dyrektywa horyzontalna)].
Dyrektor Izby Celnej w Katowicach decyzją z dnia [...] listopada 2011 r.
utrzymał w mocy decyzję Organu pierwszej instancji.
Organ nie dopatrzył się sprzeczności prawa wspólnotowego z prawem
krajowym i możliwości zastosowania wprost przepisów Dyrektywy energetycznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając skargę wskazał, że
ustalony w sprawie stan faktyczny nie był kwestionowany, a przedmiotem
kontrowersji były wyłącznie kwestie prawne, a mianowicie czy oleje smarowe
podlegają opodatkowaniu podatkiem akcyzowym, jak twierdzą organy celne, czy też
nie, jak przekonuje Skarżąca Spółka.
Zdaniem Sądu ustawa o podatku akcyzowym z 2004r., w art. 2 wprowadziła
podział wyrobów akcyzowych na zharmonizowane i niezharmonizowane. W art. 2 tej
ustawy w związku z Załącznikiem nr 2 poz. 4 wyroby objęte wnioskiem skarżącej,
oznaczone kodem CN 2710 zostały uznane za "wyroby akcyzowe zharmonizowane"
co by wskazywało, że podlegają one wspólnotowym przepisom. W tym zakresie
przepisy krajowe nie były zgodne z przepisami wspólnotowymi. Jednak z uwagi na
treść art. 3 ust. 1 i ust. 3 Dyrektywy horyzontalnej oraz mając na względzie wyrok
ETS z dnia 5 lipca 2007r., C-145/06 i C-146/06, opodatkowanie podatkiem
akcyzowym olejów smarowych nie wykorzystywanych na cele opałowe lub napędowe
pozostawało w gestii uregulowań Państw Członkowskich i tym samym Polska mogła
wprowadzić w prawie krajowym opodatkowanie takich olejów podatkiem akcyzowym,
co też uczyniła. Regulacje te nie mogą jednak zwiększać formalności związanych z
przekroczeniem granicy w handlu miedzy państwami członkowskimi, ani
dyskryminować tożsamych produktów z innych państw na rynku krajowym przez
nakładanie podatków wewnętrznych. Sąd przeanalizował treść przepisów art. 54 ust,
1, art. 55 ust. 1, art. 27 ust 4 pkt 2 u.p.a., § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra
Finansów z dnia 19 kwietnia 2004r. w sprawie dokumentacji związanej z
przemieszczaniem wyrobów akcyzowych zharmonizowanych (Dz. U. Nr 81, poz. 744;
dalej: rozporządzenie z dnia 19 kwietnia 2004r.) i stwierdził, że przepisy te nie miały
zastosowania do przedmiotowych olejów smarowych nabytych
wewnątrzwspólnotowo, gdyż nie była od nich zapłacona akcyza w kraju nabycia.
Sąd I instancji zgodził się z organem celnym, że w przypadku nabycia
wewnątrzwspólnotowego nie nałożono na nabywcę olejów smarowych dodatkowych
obowiązków, które winien spełnić, gdy towar przekracza granicę Państwa
Członkowskiego. Jak oświadczyła strona skarżąca dodatkowe obowiązki dotyczą
możliwości skorzystania przez podatnika ze zwolnienia z podatku akcyzowego
dokonującego obrotu tymi towarami na terenie kraju. Strona skarżąca nie wskazała
żadnych dodatkowych formalności wymaganych na granicy, ani w związku z
przekroczeniem granicy, które zostały na nią nałożone przepisami krajowymi w
związku z wewnątrzwspólnotowym nabyciem olejów smarowych.
Zdaniem Sądu nie można było zatem uznać zasadności zarzutów o
zwiększeniu formalności związanych z przekroczeniem granicy (nałożeniu
dodatkowych obowiązków) w przypadku obrotu olejami smarowymi w ramach państw
wspólnoty.
Sąd przywołał treść rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia
2004r. w sprawie obniżenia stawek podatku akcyzowego (Dz. U. Nr 87, poz. 825, ze
zm.; dalej rozporządzenie z dnia 22 kwietnia 2004 r.), stwierdzając, że oleje smarowe
o kodzie CN 2710 19 99 w obrocie krajowym i wspólnotowym traktowane są
jednakowo. Zdaniem Sądu dowodzi tego wysokość stawki w pozycji 3 Załącznika nr
1 rozporządzenia - Tabela stawek akcyzy dla wyrobów akcyzowych sprzedawanych
w kraju i pozycji 2 Załącznika nr 2 - Tabela stawek akcyzy dla wyrobów akcyzowych
dostarczanych i nabywanych wspólnotowo oraz importowanych. Jest taka sama i
wynosi 1.180,00 zł/1.0001. Taką stawkę stosował również podatnik w deklaracji
pierwotnej i wyliczył kwotę należnego podatku, który uiścił.
T. sp. z o.o. w G. złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, a także zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
1) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o
postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.;
dalej: p.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego, tj.:
- art. 2 pkt 2 i art. 62 ust. 1 pkt 1 u.p.a. w zw. z poz. 4 załącznika nr 2 do
ustawy o podatku akcyzowym w zw. z art. 3 ust. 1 i 3 Dyrektywy horyzontalnej oraz
art. 2 ust. 4 lit. b tiret pierwsze i art. 20 Dyrektywy energetycznej poprzez ich błędną
wykładnię i przyjęcie, że przepisy krajowe w zakresie, w jakim uznają przedmiotowe
oleje smarowe za wyroby akcyzowe zharmonizowane i nakładają zharmonizowany
podatek akcyzowy na te oleje smarowe (takie jak nabywane wewnątrzwspólnotowo
przez spółkę) - nie są sprzeczne z prawem Unii Europejskiej;
- art. 3 ust. 3 Dyrektywy horyzontalnej poprzez jego błędną wykładnię i
uznanie, że przepis ten nie wyklucza zastosowania zharmonizowanej akcyzy (jako
innego podatku pośredniego) do produktów znajdujących się poza zakresem
przedmiotowym obu dyrektyw, co doprowadziło do uznania, że zharmonizowany
podatek akcyzowy z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego olejów smarowych
został przez Spółkę zapłacony należnie, na podstawie przepisów krajowych;
- art. 2 ust. 4 lit. b Dyrektywy energetycznej w zw. z art. 20 ust. 1 Dyrektywy
energetycznej poprzez błędną ocenę niezastosowania przez organy podatkowe
bezpośrednio, w sytuacji gdy przepisy krajowe są sprzeczne z prawem Unii
Europejskiej, a przepisy dyrektywy są jasne i bezwarunkowe, przez co nadają się do
bezpośredniego zastosówania;
- art. 3 ust. 3 Dyrektywy horyzontalnej w zw. z art. 54 ust. 1 i 2 u.p.a. w zw. z §
15 rozporządzenia z dnia 19 kwietnia 2004r., § 18 cyt. rozporządzenia, art. 55 ust. 1 i
ust. 3 u.p.a. w zw. z § 1 oraz § 3-8 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 6
kwietnia 2004r. w sprawie wzoru zgłoszenia o planowanym nabyciu
wewnątrzwspólnotowym, wzoru deklaracji uproszczonej oraz sposobu prowadzenia
ewidencji nabywanych wyrobów akcyzowych (Dz. U. z 2004r., Nr 74, poz. 668, ze
zm.; dalej: rozporządzenie w sprawie wzoru) poprzez błędną ocenę ich
niezastosowania przez organy podatkowe, co doprowadziło do uznania, że polskie
przepisy ustawy o podatku akcyzowym nie powodowały formalności związanych z
przekraczaniem granicy w handlu między państwami członkowskimi, a w
konsekwencji nie utrudniały swobody handlu między państwami członkowskimi;
- art. 90 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz art. 3 ust. 3
Dyrektywy horyzontalnej w zw. z § 13 ust. 2d rozporządzenia Ministra Finansów z
dnia 26 kwietnia 2004r. w sprawie zwolnień od podatku akcyzowego (Dz. U. Nr 97,
poz. 966 ze zm.; dalej: rozporządzenie z dnia 26 kwietnia 2004r.) poprzez ich błędną
wykładnię polegającą na przyjęciu, że polskie przepisy akcyzowe nie naruszały
przepisów Dyrektywy horyzontalnej oraz nie miały charakteru dyskryminacyjnego;
W uzasadnieniu Skarżąca przedstawiła argumentację wyrażoną na
wcześniejszych etapach postępowania.
W piśmie procesowym z dnia 11 czerwca 2015r. Spółka przytoczyła
dodatkowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych w zakresie zarzutu naruszenia art. 90
TWE w związku z § 13 ust. 2d rozporządzenia z dnia 26 kwietnia 2004r.
Dyrektor Izby Celnej w Katowicach w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł
o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny
rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie
nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi
żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art.
183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189
p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w
zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna oparta
została na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., gdyż zarzuty skargi dotyczą
jedynie naruszenia przepisów prawa materialnego.
Przechodząc do oceny zarzutów błędnej wykładni przepisów prawa
materialnego, na wstępie rozważań należy odwołać się do regulacji zawartych w
Dyrektywach horyzontalnej i energetycznej.
Przepis art. 1 Dyrektywy horyzontalnej wskazuje, że dyrektywa ta wyznacza
system dotyczący wyrobów objętych podatkiem akcyzowym i innych podatków
pośrednich, które są pobierane bezpośrednio lub pośrednio przy sprzedaży takich
produktów, z wyjątkiem podatku od wartości dodanej i podatków ustalonych przez
Wspólnotę. Natomiast szczegółowe przepisy odnoszące się do struktury i stawek
podatku dotyczących wyrobów objętych podatkiem akcyzowym są wymienione we
właściwych dyrektywach. Stosownie zaś do treści art. 3 ust. 3 Dyrektywy
horyzontalnej - Państwa Członkowskie zachowują prawo do wprowadzenia lub
utrzymywania podatków na wyroby inne niż te wymienione w ust. 1 pod warunkiem
jednak, że podatki te nie spowodują zwiększenia formalności związanych z
przekraczaniem granicy w handlu między państwami członkowskimi.
W zakresie odnoszącym się do olejów mineralnych tą stosowną dyrektywą jest Dyrektywa energetyczna, która w art. 1 zobowiązuje Państwa Członkowskie do nakładania podatków na produkty energetyczne zgodnie z jej regułami. Stosownie zatem do art. 2 ust. 1 lit. b Dyrektywy energetycznej, pojęcie "produkty energetyczne" stosuje się do produktów wymienionych w tym przepisie według kodów CN, w tym także do objętych kodem CN 2710. Jednocześnie art. 2 ust. 4 lit b tiret pierwsze Dyrektywy energetycznej stanowi, że niniejsza dyrektywa nie ma zastosowania do produktów energetycznych wykorzystywanych do celów innych niż paliwo silnikowe lub paliwa do ogrzewania, przy czym w ostatnim zdaniu art. 2 ust. 4 tego przepisu stwierdza się, że jednakże art. 20 ma zastosowanie do tych produktów energetycznych. Wskazany przepis art. 20 w ustępie 1 wymienia w sposób wyczerpujący produkty energetyczne podlegające przepisom dotyczącym kontroli i przemieszczania dyrektywy horyzontalnej, z tym jednak, że poza zakresem przedmiotowym znajdują się produkty objęte kodem CN 2710 19 99, a więc oleje smarowe będące przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie.
Należy również wskazać, że Dyrektywa horyzontalna została z dniem 1
kwietnia 201 Or. uchylona przez dyrektywę Rady 2008/118AA/E z dnia 16 grudnia
2008r. w sprawie ogólnych zasad dotyczących podatku akcyzowego, uchylającej
dyrektywę 92/12/EWG (Dz. Urz. UE L nr 9 z dnia 14 stycznia 2009 r., s. 12 ze zm.),
przy czym art. 1 ust. 3 dyrektywy 2008/118/WE o brzmieniu: "Państwa członkowskie
mogą nakładać podatki na a) produkty inne niż wyroby akcyzowe; (...). Nakładanie
takich podatków nie może jednak powodować zwiększenia formalności przy
przekraczaniu granic w handlu miedzy państwami członkowskimi", odpowiada treści
art. 3 ust. 3 Dyrektywy horyzontalnej.
Zarzuty sformułowane przez autora skargi kasacyjnej sprowadzają się do
czterech następujących kwestii:
1. czy krajowe przepisy, w zakresie w jakim uznają oleje smarowe o
kodzie CN 2710 19 99 przeznaczone do celów innych niż paliwo napędowe lub
grzewcze, jako wyroby akcyzowe zharmonizowane i nakładają zharmonizowany
podatek akcyzowy na te towary, są zgodne z prawem Unii Europejskiej; a jeżeli nie,
to czy skarżąca spółka miała prawo do stosowania bezpośredniego prawa unijnego z
pominięciem prawa krajowego;
2. czy opodatkowanie w Polsce opisanych olejów smarowych o kodzie CN
2710 19 99 powodowało dodatkowe formalności związane z przekraczaniem granic
w handlu między państwami członkowskimi, czy też nie;
3. czy w sprawie doszło do naruszenia art. 90 TWE w związku z § 13 ust.
2d rozporządzenia z dnia 26 kwietnia 2004r. w sprawie zwolnień od podatku
akcyzowego i dyskryminacji olejów smarowych o kodzie CN 2710 19 99 poprzez brak
zwolnienia nabycia wewnątrzwspólnotowego tych wyrobów względem tych samych
wyrobów podlegających obrotowi w kraju;
4. czy w sprawie prawidłowo zastosowano art. 72 § 1 pkt 1 Ordynacji
podatkowej.
Odnosząc się do zarzutów pierwszej z przywołanych kwestii, z którą autor
skargi kasacyjnej łączy naruszenie art. 2 ust. 4 lit. b i art. 20 Dyrektywy energetycznej
w związku z art. 3 ust. 3 Dyrektywy horyzontalnej, Naczelny Sąd Administracyjny
stwierdza, że kwestia nałożenia podatku akcyzowego w Polsce na oleje smarowe
wykorzystywane do celów innych niż napędowe i grzewcze według reguł właściwych
dla ujednoliconego podatku akcyzowego była przedmiotem pytania prejudycjalnego
skierowanego do Trybunału Sprawiedliwości przez Naczelny Sąd Administracyjny
sprawie o sygn. akt I GSK 780/11.
Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił się do Trybunału z następującym
pytaniem prejudycjalnym: "Czy art. 3 ust. 3 Dyrektywy horyzontalnej oraz aktualnie
odpowiednio art. 1 ust. 3 (akapit pierwszy) lit. a) i art. 1 ust. 3 (akapit drugi)
Dyrektywy Rady 2008/118/WE należy interpretować w ten sposób, że nie
sprzeciwiają się one nałożeniu przez państwo członkowskie na oleje smarowe
oznaczone kodami od CN 2710 19 71 do CN 2710 19 99, wykorzystywane do celów
innych niż napędowe i grzewcze, podatku akcyzowego, według reguł właściwych dla
ujednoliconego podatku akcyzowego nakładanego na konsumpcję produktów
energetycznych ?".
Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 12 lutego 2015r., sygn. akt C-
349/13, odpowiadając na tak zadane pytanie orzekł, że: "Artykuł 3 ust. 3 Dyrektywy
horyzontalnej oraz art. 1 ust. 3 Dyrektywy Rady 2008/118/WE, należy interpretować
w ten sposób, że nie sprzeciwiają się one temu, aby produkty nienależące do
zakresu stosowania tych dyrektyw, takie jak oleje smarowe wykorzystywane do
celów innych niż napędowe i grzewcze, były objęte podatkiem regulowanym przez
zasady identyczne jak te dotyczące systemu ujednoliconego podatku akcyzowego,
ustanowionego przez rzeczone dyrektywy, jeżeli fakt objęcia rzeczonych produktów
tym podatkiem nie powoduje formalności przy przekraczaniu granic w handlu
pomiędzy państwami członkowskimi".
W pkt. 31 wyroku Trybunał uznał, że oleje smarowe wykorzystywane w inny
sposób niż jako paliwo silnikowe lub grzewcze stanowią produkty inne niż "wyroby
akcyzowe" w rozumieniu art. 1 ust 1 Dyrektywy Rady 2008/118/WE, co oznacza, że
zgodnie z art. 1 ust. 3 państwa członkowskie mogą nakładać podatki na takie wyroby,
pod warunkiem, że podatki te nie spowodują formalności przy przekraczaniu granic w
handlu między państwami członkowskimi.
Tożsame stanowisko zajął ETS w wyroku z dnia 5 lipca 2007r. w połączonych
sprawach C-145/06 i C-146/06 Frendt Italiana, wydanym na gruncie uprzednio
obowiązującej Dyrektywy horyzontalnej, stwierdzając w pkt 44 tego wyroku "(...)
wspomniane oleje smarowe, które nie są objęte ujednoliconym podatkiem
akcyzowym, stanowią produkty inne niż te, o których mowa w art. 3 ust. 1 tiret
pierwsze Dyrektywy horyzontalnej, co oznacza, że zgodnie z art. 3 ust. 3 akapit
pierwszy tej dyrektywy państwa członkowskie zachowują prawo do wprowadzenia lub
utrzymania podatków od tych produktów, pod warunkiem, że podatki te nie
spowodują zwiększenia formalności związanych z przekraczaniem granicy w handlu
między państwami członkowskimi".
Trybunał Sprawiedliwości podkreślił także, przepis art. 1 ust. 3 Dyrektywy
Rady 2008/118/WE nie przewiduje, aby dane podatki miały być podatkami innymi niż
te objęte ujednoliconym podatkiem akcyzowym lub aby miały służyć innym celom
(pkt 33). Zatem wynika z tego, że wymieniony wyżej przepis jako taki nie sprzeciwia
się temu, aby państwa członkowskie nakładały na produkty inne niż produkty objęte
systemem ujednoliconego podatku akcyzowego podatek regulowany przez zasady
identyczne jak te dotyczące tego systemu (pkt 34). Wniosku tego nie podważa art. 20
ust. 1 Dyrektywy energetycznej, na mocy którego jedynie produkty energetyczne
wymienione w wykazie zawartym w tym przepisie podlegają przepisom dotyczącym
kontroli i przemieszczania Dyrektywy Rady 2008/118/WE. Okoliczność, że ów wykaz
nie odnosi się do olejów smarowych wykorzystywanych do celów innych niż
napędowe i grzewcze, które są wyłączone z zakresu stosowania Dyrektywy Rady
2008/118/WE, jest zdaniem Trybunału Sprawiedliwości, pozbawiona znaczenia w
odniesieniu do wykładni art. 1 ust. 3 Dyrektywy Rady 2008/118/WE.
W tym miejscu należy wskazać, że sprawa opodatkowania podatkiem
akcyzowym wyrobów będących przedmiotem tego postępowania została
rozstrzygnięta także w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu
Administracyjnego z dnia 29 października 2012r. o sygn. akt I GPS, w której Sąd
uznał:, że " Objęcie podatkiem akcyzowym wyrobów, o których mowa w art. 2 pkt 2 w
związku z pozycją 4 załącznika numer 2 i art. 62 ust. 1 u.p.a., w tym produktów
energetycznych wykorzystywanych do celów innych niż paliwo silnikowe lub paliwa
ogrzewania, mieści się w upoważnieniu do wprowadzania lub utrzymywania
podatków określonych w art. 3 ust. 3 Dyrektywy horyzontalnej".
W uzasadnieniu uchwały podniesiono, że na podstawie art. 3 ust. 3 Dyrektywy
horyzontalnej państwo członkowskie może wprowadzić podatek konsumpcyjny na
wyroby energetyczne wykorzystywane do celów innych niż paliwo silnikowe lub
grzewcze, przy czym jedynym ograniczeniem przy wprowadzeniu tego podatku jest
to, aby nie powodował on zwiększenia formalności przy przekraczaniu granic w
handlu pomiędzy państwami członkowskimi oraz generalnie nie był sprzeczny z
prawem wspólnotowym.
Tezy i rozważania zawarte w wymienionej uchwale odnoszą się do
rozpoznawanej sprawy, gdyż jak to już wyżej wskazano, przepis art. 1 ust. 3
Dyrektywy Rady 2008/118/WE zawiera tożsamą treść normatywną, co art. 3 ust. 3
Dyrektywy horyzontalnej.
Podsumowując ten wątek rozważań Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza,
że Sąd I instancji słusznie uznał, że art. 3 ust. 3 Dyrektywy horyzontalnej (obecnie
art. 1 ust. 3 lit. a Dyrektywy Rady 2008/118/WE) przewidział dla państw
członkowskich prawo do wprowadzenia lub utrzymywania podatków na wyroby inne
niż wymienione w ust. 1, dotyczy to więc również tych olejów smarowych, do których
odnosi się art. 2 ust. 4 lit. b tiret pierwszy Dyrektywy energetycznej. Natomiast
jedynym ograniczeniem dotyczącym wprowadzenia tego podatku na wyroby inne niż
wymienione w ust. 1 Dyrektywy horyzontalnej jest to, aby nie spowodował ten
podatek zwiększenia formalności przy przekraczaniu granic w handlu między
państwami członkowskimi. Chybione są zatem zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące
naruszenia art. 2 pkt 2 i art. 62 ust. 1 pkt 1 u.p.a. w związku z poz. 4 załącznika nr 2
do u.p.a. w związku z art. 3 ust. 1 i 3 Dyrektywy horyzontalnej oraz art. 2 ust. 4 lit. b) i
art. 20 Dyrektywy energetycznej. Tym samym należy stwierdzić, że krajowe przepisy,
w zakresie w jakim uznają oleje smarowe o kodzie CN 2710 19 99 przeznaczone do
celów innych niż paliwo napędowe lub grzewcze, jako wyroby akcyzowe
zharmonizowane i nakładają zharmonizowany podatek akcyzowy na te towary są
zgodne z prawem Unii Europejskiej.
Druga grupa zarzutów skargi kasacyjnej dotyczyła tego, czy opodatkowanie w
Polsce przedmiotowych olejów smarowych o kodzie CN 2710 19 99 powodowało
dodatkowe formalności związane z przekraczaniem granic w handlu między
państwami członkowskimi.
Koniecznym do odpowiedzi na powyższe pytanie jest dokonanie wykładni
językowej pojęcia zawartego w art. art. 3 ust. 3 Dyrektywy horyzontalnej (obecnie art.
1 ust. 3 Dyrektywy Rady 2008/118/WE), "podatki te nie spowodują zwiększenia
formalności związanych z przekraczaniem granicy w handlu miedzy państwami
członkowskimi".
W tym względzie, jak wyjaśnił Trybunał Sprawiedliwości w pkt 37 omawianego
wyroku, z orzecznictwa Trybunału wynika, ze jeśli celem formalności nałożonej na
importera produktu objętego podatkiem krajowym jest zapewnienie uregulowania
zobowiązania z tytułu tego podatku, to formalność taka jest związana ze zdarzeniem
powodującym powstanie obowiązku podatkowego, czyli z nabyciem
wewnątrzwspólnotowym, a nie z przekroczeniem granic w rozumieniu wyżej
wymienionego przepisu (zob. podobnie wyroki: Brzeziński EU:C:2007:33, pkt 47, 48;
a także Kalinczew, EU:C:2010:321, pkt 27).
Trybunał Sprawiedliwości stwierdził także, że wymogi systemu zawieszenia
poboru akcyzy, który ma zastosowanie do olejów smarowych wykorzystywanych do
celów innych niż napędowe i grzewcze, dotyczą zarówno produktów przywożonych z
innego państwa członkowskiego, jak i produktów nabywanych w polskim obrocie
krajowym, czego zbadanie jest jednak obowiązkiem sądu odsyłającego. Już ze
względu na tę okoliczność, jak wskazała Komisja Europejska, wymogi takie nie mogą
być uważane za stanowiące formalności przy przekraczaniu granic (pkt 38).
Zdaniem Trybunału Sprawiedliwości istotnym jest również to, że obowiązki
przewidziane ustawie o podatku akcyzowym, czyli obowiązki zgłoszenia
planowanego nabycia wewnątrzwspólnotowego i złożenia zabezpieczenia
akcyzowego przed przywozem danych produktów, powinny być spełnione, zanim
dane produkty przekroczą granicę polską. Ponadto jest oczywiste, że złożenie
zabezpieczenia akcyzowego ma na celu zapewnienie zapłaty podatku, a zatem jest
związane ze zdarzeniem powodującym powstanie obowiązku podatkowego w
rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 37 niniejszego wyroku w pkt 40.
Co więcej, z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że
sąd odsyłający uważa, iż obowiązki złożenia deklaracji uproszczonej, obliczenia i
zapłaty akcyzy w terminie 10 dni, licząc od dnia powstania obowiązku podatkowego,
a także prowadzenia ewidencji nabywanych wewnątrzwspólnotowo wyrobów
akcyzowych, takie jak przewidziane w art. 78 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy, mają na celu
zapewnienie zapłaty należnej akcyzy. Argument ten nie wyklucza jednak, że
obowiązki wymienione w art. 78 ust. 1 pkt 1 ustawy służą ternu samemu celowi (pkt
42).
Wynika z tego, że obowiązki takie jak przewidziane w art. 78 ust. 1 pkt 1, 3 i 4
ustawy nie mogą być uważane za stanowiące formalności przy przekraczaniu granic
w handlu pomiędzy państwami członkowskimi, zakazane na podstawie art. 1 ust. 3
akapit drugi Dyrektywy Rady 2008/118/WE.
Przy czym Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że przytoczone tezy
odnoszą się do rozpoznawanej sprawy, gdyż przepis art. 78 ust. 1 pkt 1, ust. 3 i 4
ustawy o podatku akcyzowym z 2008 r. zawiera tożsamą treść normatywną co art. 55
ust. 1 pkt 1 pkt 3 i pkt 4 ustawy o podatku akcyzowym z 2004r., a odpowiednia do
treści przepisu art. 40 ust. 6 ustawy o podatku akcyzowym z 2008r. jest regulacja
zawarta w § 2b ust. 1 rozporządzenia z dnia 23 kwietnia 2004r.
Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale w sprawie I GPS 1/12
wskazał, powołując się na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości, iż dodatkowe
formalności stanowią jedynie faktyczne utrudnienia na granicy państw członkowskich,
nie zaś czynności, do których wykonania zobowiązane są podmioty już po dokonaniu
przywozu do państwa docelowego.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że formalności, o których mowa w
rozporządzeniu z dnia 26 kwietnia 2004r., takie jak składanie oświadczeń
naczelnikowi urzędu celnego, prowadzenie ewidencji, złożenie zabezpieczeń należy
uznać za formalności będące następstwem istnienia podatku. Formalności te w
istocie nie wiążą się z przekroczeniem granicy, ale z chęcią osiągnięcia celu w
postaci zwolnienia od podatku akcyzowego.
W związku z powyższym należy uznać, że formalności będące następstwem
istnienia podatku, rozumianego jako konstrukcja prawna (w tym określone w art. 55
ust. 1 u.p.a.) nie powodują w żadnej mierze zwiększenia formalności przy
przekraczaniu granic.
Podobnie nie zwiększa tych formalności, regulacja przewidziana w art. 54 ust. 1 u.p.a. zgodnie z którą dostawa lub nabycie wewnątrzwspólnotowe wyrobów
akcyzowych zharmonizowanych, od których została zapłacona akcyza, są
dokonywane na podstawie uproszczonego dokumentu towarzyszącego.
Uproszczony dokument towarzyszący może być zastąpiony przez dokument
handlowy w przypadku, gdy dokument ten zawiera takie same dane, jakie są
wymagane dla uproszczonego dokumentu towarzyszącego. Co prawda, Sąd I
instancji błędnie stwierdził, że regulacja ta nie odnosi się do olejów smarowych, gdyż
nie została od nich zapłacona akcyza wspólnotowa. Jest to chybiona interpretacja,
ponieważ nie budzi wątpliwości (por. M. Kałka, U. Ksieniewicz, Podatek akcyzowy.
Komentarz 2011, do art. 77 u.p.a. z 2008 r. tożsamego w treści do art. 54 u.p.a. z
2004 r.), że nabycie olejów smarowych wobec niepodlegania w innych państwach
członkowskich podatkowi akcyzowemu, co do zasady powinno być dokonywane na
podstawie uproszczonego dokumentu towarzyszącego. Skoro jednak ustawodawca
dopuścił możliwość zastąpienia dokumentu UDT dokumentem handlowym
posiadającym takie same dane jak ten dokument (a więc m.in. fakturą, listem
przewozowym, specyfikacją przemieszczanych wyrobów), to nie można zgodzić się z
autorem skargi kasacyjnej, że utrudnia to handel między państwami członkowskimi.
W profesjonalnym obrocie gospodarczym przygotowanie dokumentu handlowego z
odpowiednimi danymi rubryk jak w dokumencie UDT, wbrew opinii autora skargi
kasacyjnej, z pewnością nie jest sprawą skomplikowaną i czasochłonną.
Z podanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, nie podzielił zasadności
zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia prawa materialnego w postaci
art. 3 ust. 3 Dyrektywy horyzontalnej w związku z art. 54 ust. 1 i 2 u.p.a. w zw. z § 15
i § 18 rozporządzenia z dnia 19 kwietnia 2004r., art. 55 ust. 1 u.p.a. i art. 55 ust. 3
u.p.a. w związku z § 1 oraz § 3-8 rozporządzenia w sprawie wzoru.
Trzecia grupa zarzutów skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia art. 90 TWE
oraz art. 3 ust. 3 Dyrektywy horyzontalnej w związku z § 13 ust. 2d rozporządzenia z
dnia 26 kwietnia 2004 r., poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że
polskie przepisy akcyzowe nie naruszały przepisów Dyrektywy horyzontalnej oraz nie
miały charakteru dyskryminacyjnego.
Autor skargi kasacyjnej podniósł też zarzut błędnej wykładni § 13 ust. 1 pkt 5
oraz ust 2d rozporządzenia z dnia 26 kwietnia 2004r. z związku z art. 90 TWE
poprzez przyjęcie, że nie zachodzi naruszenie zakazu dyskryminacji z art. 90 TWE.
Należy w tym miejscu przypomnieć, że do naruszenia prawa materialnego
może dojść przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia
prawa materialnego polega na mylnym rozumieniu treści określonej normy prawnej.
Zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego sprowadza się do
nieprawidłowego przyporządkowania określonej normy prawnej do konkretnego
prawidłowo ustalonego stanu faktycznego lub też jego nie zastosowania. Zarzut
błędnej wykładni prawa materialnego oznacza, iż określony stan faktyczny
przyporządkowano do właściwej normy prawnej, której treść została jednak błędnie
zrozumiana przez organ ją stosujący (por wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 30 października 2008r., sygn. akt II FSK 1049/07, LexPo!onica nr 2069916).
O naruszeniu przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię
można mówić wówczas, gdy sąd wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej
przepisów dokonywał. Tymczasem, z prostego zestawienia uzasadnienia
zaskarżonego wyroku z zarzutami skargi kasacyjnej wynika, że autor skargi
kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji błędną wykładnię przepisu § 13 ust. 2d
rozporządzenia z dnia 26 kwietnia 2004r., którego Sąd ten nie interpretował. Przede
wszystkim Sąd I instancji dokonywał oceny czy opodatkowanie krajowym podatkiem
akcyzowym olejów smarowych nie narusza zasady niedyskryminacji ustanowionej w
art. 90 TWE (obecnie art. 110 TFUE) w kontekście opodatkowania taką samą stawką
olejów smarowych w obrocie krajowym i wewnątrzwspólnotowym.
Autor skargi kasacyjnej nie zarzucił jednak Sądowi I instancji, że dokonując
oceny pod kątem przestrzegania przez krajowego ustawodawcę zasady
niedyskryminacji nie zastosował przepisu § 13 ust. 2d rozporządzenia z dnia 26
kwietnia 2004r., a zarzucił jego błędną wykładnię. Powyższe uniemożliwia
Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ustosunkowanie się do tak sformułowanego
zarzutu skargi kasacyjnej. Skoro bowiem Sąd I instancji nie dokonywał wykładni, to
zarzut sformułowany w tym zakresie nie mógł zostać uwzględniony.
Należy w tym miejscu dodatkowo zauważyć, że autor skargi kasacyjnej nie
postawił Sądowi I instancji zarzutów z podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Postawienie zarzutów naruszenia przepisów postępowania, a konkretnie art. 134
p.p.s.a, art. 141 §4 p.p.s.a , umożliwiło by sądowi kasacyjnemu dokonanie oceny, czy
Sąd l instancji w sposób właściwy skontrolował, czy nabycie wewnątrzwspólnotowe
przedmiotowych olejów smarowych podlegało dyskryminacji.
W związku z powyższym także przedstawienie przez skarżącą spółkę w
piśmie procesowym z 11 czerwca 2015r. dodatkowego uzasadnienia podstaw
kasacyjnych w zakresie błędnej wykładni art. 90 TWE w związku z § 13 ust. 2d
rozporządzenia z dnia 26 kwietnia 2004r., wobec braku wykładni tego przepisu w
zaskarżonym wyroku, nie mogło spowodować jego rozpoznania przez Naczelny Sąd
Administracyjny.
Reasumując trzecią grupę zarzutów, wobec przedstawionych uwarunkowań i
niewłaściwego sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd
Administracyjny nie mógł się wypowiedzieć w zakresie zarzutu naruszenia art. 90
TWE w związku z § 13 ust. 2d rozporządzenia z dnia 26 kwietnia 2004r. i
dyskryminacji olejów smarowych o kodzie CN 2710 19 99 poprzez brak zwolnienia
nabycia wewnątrzwspólnotowego tych wyrobów względem tych samych wyrobów
podlegających obrotowi w kraju. W związku z tym zarzut ten okazał się nieskuteczny.
Ostania, czwarta grupa zarzutów dotyczyła prawidłowości zastosowania w
sprawie art. 72 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem za nadpłatę
uważa się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku.
Mając na uwadze stan faktyczny niniejszej sprawy, który nie został podważony
skargą kasacyjną i biorąc pod uwagę niezasadność postawionych zarzutów
naruszenia prawa materialnego, podatek zapłacony przez skarżącą spółkę był
podatkiem należnym i nie wystąpiły ustawowe warunki do dokonania zwrotu. W
związku z tym zarzut naruszenia art. 72 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej jest
oczywiście niezasadny.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny działając na
podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania
Naczelny Sąd Administracyjny orzekł zgodnie z art. 204 pkt 1 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło