I GSK 487/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) Sędzia del.WSA Krzysztof Sobieralski Protokolant Piotr Kaczmarek po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej L. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 11 września 2019 r. sygn. akt I SA/Bd 139/19 w sprawie ze skargi L. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 20 grudnia 2018 r. nr 0401-IEE.711.342.2018 w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od L. P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 11 września 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 139/19 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2023 r., poz. 1634 – dalej jako p.p.s.a.) oddalił skargę L. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 20 grudnia 2018 r. nr 0401-IEE.711.342.2018 w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Toruniu prowadzi z majątku skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu 20 sierpnia 2018 r. przez wierzyciela - Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Toruniu, obejmujących zobowiązania osoby trzeciej z tytułu podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia 2013 r. do grudnia 2014 r. w łącznej kwocie 1 609 904,50 zł należności głównej. Celem wyegzekwowania należności Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Toruniu dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku Zachodnim WBK S.A. we Wrocławiu oraz z wynagrodzenia za pracę w Fabryka Zintegrowanych Systemów Opomiarowania i Rozliczeń" "A" spółka z o.o. z siedzibą w Toruniu. Pismem z dnia 24 września 2018 r. zobowiązany złożył skargę na czynności organu egzekucyjnego w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych czynności, umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie zawieszenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 26 października 2018 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Toruniu oddalił skargę. W zażaleniu skarżący zarzucił bezpodstawne wszczęcie postępowania egzekucyjnego poprzez zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i zajęcie wynagrodzenia za pracę. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalając zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 września 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 139/19 skargę stwierdził, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zgodnie z prawem. Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego organ egzekucyjny skierował do banku, do którego dotarło ono w dniu 7 września 2018 r. Jednocześnie organ powiadomił stronę o dokonaniu powyższego zajęcia. Zostało ono doręczone skarżącemu w dniu 10 września 2018 r. Zastosowany środek egzekucyjny znajduje się w katalogu środków wymienionych w art. 1a pkt 12 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2018 poz. 1314, dalej jako u.p.e.a.), czym wypełniono przesłanki zawarte w art. 67 § 1 u.p.e.a. Zawiadomienie zawierało również wszystkie niezbędne elementy, o których mowa w art. 67 § 2 u.p.e.a. Sąd pierwszej instancji zauważył, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Toruniu przesłał do pracodawcy - spółki "A" zawiadomienie z dnia 7 września 2018 r. o zajęciu wynagrodzenia za pracę. Ponadto stosownie do treści § 4 powołanego artykułu organ egzekucyjny zawiadomił skarżącego o zajęciu wynagrodzenia za pracę, doręczając mu w dniu 10 września 2018 r. odpis zawiadomienia przesłanego do pracodawcy, pouczając jednocześnie, że nie może on odbierać wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nim w żaden inny sposób. Organ egzekucyjny wezwał także pracodawcę, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył za okres 3 miesięcy poprzedzających zajęcie, za każdy miesiąc oddzielnie, zestawienie otrzymanego w tym czasie przez skarżącego wynagrodzenia z wyszczególnieniem wszystkich jego składników oraz wezwał, aby składał, w przypadku zaistnienia przeszkód do wypłacenia wynagrodzenia za pracę, oświadczenie o rodzaju tych przeszkód, a w szczególności podał, czy inne osoby roszczą sobie prawa do zajętego wynagrodzenia, czy i w jakim sądzie toczy się sprawa o to wynagrodzenie oraz czy i o jakie roszczenia została skierowana do tego wynagrodzenia egzekucja przez innych wierzycieli. Zawiadomienie to spełnia także wszelkie inne wymagania przewidziane w przepisach u.p.e.a. Organ egzekucyjny dokonał zatem zajęcia świadczenia z wynagrodzenia za pracę zgodnie z przepisami prawa. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organ prawidłowo stwierdził, że nie było uchybień w przeprowadzeniu wspomnianych czynności i zastosował zgodnie z art. 72 i 80 u.p.e.a. środki egzekucyjne wymienione w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. Sąd I instancji podkreślił, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić jedynie zarzuty formalnoprawne dotyczące prawidłowości dokonywanych przez organ czynności egzekucyjny mając na względzie przepisy regulujące sposób i formę dokonywania tych czynności w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Sformułowane w skardze zarzuty takiego charakteru nie mają. Nie wskazano żadnych uchybień podważających prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności i nie sformułowano żadnych zarzutów naruszenia przepisów art. 72 i art. 80 u.p.e.a. W skardze kasacyjnej zaskarżano powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Jednocześnie wniesiono o przeprowadzenie dowodu z dokumentów zawnioskowanych w skardze kasacyjnej. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci: 1) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 6 § 1 u.p.e.a. i art. 2 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnie i przyjęcie, że organ egzekucyjny ma obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, zwłaszcza, że Naczelny Sad Administracyjny wstrzymał wykonanie decyzji, której dotyczy przedmiotowe postępowanie egzekucyjne. 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 61 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak zastosowania i brak umorzenia postępowania egzekucyjnego pomimo braku przesądzenia prawomocnie odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania podatkowe spółki oraz wstrzymania wykonalności skarżonych dwóch decyzji administracyjnej przez Wojewódzki Sad Administracyjny w Bydgoszczy, a przede wszystkim umorzenia postępowania w zakresie orzeczenia solidarnej odpowiedzialności wobec skarżącego przez Prezesa Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, który oceniał te same okoliczności w jakich działał skarżący. Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40). Przystępując do merytorycznej oceny zarzutów kasacyjnych Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w świetle art. 6 § 1 u.p.e.a w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Przepis ten formułuje zasadę prawnego obowiązku podjęcia przez wierzyciela odpowiednich kroków w celu wszczęcia egzekucji. Na wierzycielu ciąży nie tylko powinność, ale i obowiązek doprowadzenia do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Skarga na czynności egzekucyjne jest jednym ze środków ochrony prawnej, przysługujących zobowiązanemu wprowadzonym wobec niego postępowaniu egzekucyjnym. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu czynności egzekucyjnych dokonywanych przez organ egzekucyjny lub egzekutora, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1200/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy, w postępowaniu tym, nie mogą być badane zarzuty materialnoprawne, nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Istotą skargi nie jest bowiem unicestwienie postępowania egzekucyjnego, podważenie zasadności jego wszczęcia, lecz ocena, czy organy egzekucyjne prowadzą czynności egzekucyjne w sposób prawidłowy. Skarga w rozumieniu wskazanego powyżej przepisu prawa stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia. Skarga na czynności egzekucyjne i zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej są bowiem rozpatrywane w dwóch odrębnych trybach postępowania administracyjnego, opartych na odmiennych przesłankach oraz innej podstawie prawnej. Środki te nie mogą być konkurencyjne. Kontroli w tym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, których legalną definicję określono w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie z tym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że oba dokonane w sprawie zajęcia są prawidłowe, a zastosowane środki egzekucyjne wynikają z katalogu środków wymienionych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Pozbawiony usprawiedliwionej podstawy w kontekście rozpatrywanej sprawy jest także zarzut dotyczy naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 61 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak zastosowania i brak umorzenia postępowania egzekucyjnego pomimo braku przesądzenia prawomocnie odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania podatkowe spółki oraz wstrzymania wykonalności skarżonych dwóch decyzji administracyjnej przez Wojewódzki Sad Administracyjny w Bydgoszczy, a przede wszystkim umorzenia postępowania w zakresie orzeczenia solidarnej odpowiedzialności wobec skarżącego przez Prezesa Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast zgodnie z art. 61 § 1 kpa postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Skarżący kasacyjnie podnosi natomiast brak umorzenia postępowania egzekucyjnego pomimo braku przesądzenia jego odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Jest to więc zarzut istnienia lub nieistnienia obowiązku skarżącego, który pozostaje poza zakresem rozpatrywanej sprawy. Poza powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że wpływu na taką ocenę rozpatrywanej sprawy nie mają postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt II FSK 1800/18 wstrzymujące wykonanie zaskarżonej decyzji w sprawie wniosku skarżącego w sprawie ze skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 23 października 2017r., sygn. akt I SA/Bd 643/17 w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 23 maja 2017 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe i z dnia 9 stycznia 2019 r. sygn. akt II FSK 3626/18 wstrzymujące wykonanie zaskarżonej decyzji w sprawie wniosku skarżącego w sprawie ze skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 12 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Bd 75/18 w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu znana jest okoliczność oddalenia, wyrokami z dnia 10 października 2020 r., sygn. akt II FSK 1800/18 i 1 października 2020 r. sygn. akt II FSK 3626/18 skarg kasacyjnych w tych sprawach. Niemniej jednak, postanowienia NSA pozostają bez wpływu na zasadność odmowy wszczęcia postępowania na wniosek skarżącego w zakresie czynności egzekucyjnych, gdyż bada się tylko elementy formalne a nie merytoryczne. Skoro przepisy prawa nie daje podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie to występuje uzasadniona przyczyna, o której mowa w przepisie art. 61a § 1 k.p.a., co zostało prawidłowo zaakceptowane w ramach zaskarżonego wyroku. W tym świetle za chybione uznano zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 6 § 1 u.p.e.a. i art. 2 Konstytucji RP oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 61 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Stąd na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).