I GSK 504/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Zielińska Sędziowie NSA Maria Myślińska (spr.) Janusz Zajda Protokolant Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 1 grudnia 2006 r. sygn. akt V SA/Wa 572/06 w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności celnych 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz K. B. 1402 zł (jeden tysiąc czterysta dwa zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 1 grudnia 2006 r., sygn. akt V SA/Wa 572/06 oddalił skargę K. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] stycznia 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych, z następującym uzasadnieniem: W dniu [...] lutego 2000 r. K. B. zgłosiła do procedury dopuszczenia do obrotu na podstawie SAD nr [...] używany samochód ciężarowy. Postanowieniem z dnia [...] marca 2002 r., Dyrektor Urzędu Celnego w W. wszczął z urzędu postępowanie celne w sprawie weryfikacji ww. zgłoszenia. Decyzją z dnia [...] lutego 2003 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w P. uznał powyższe zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części dotyczącej określenia wartości celnej towaru, kwoty długu celnego oraz określił na nowo kwotę długu celnego. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2005 r. pełnomocnik K. B. wystąpiła o zwrot należności celnych wymierzonych decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] lutego 2003 r., podnosząc w uzasadnieniu, że jako dłużnik nie została powiadomiona o kwocie długu celnego przed upływem 3 lat od dnia jego powstania. Dyrektor Izby Celnej w W. decyzją z dnia [...] października 2005 r., nr [...] odmówił zwrotu należności celnych, wymierzonych powyższą decyzją. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Dyrektor Izby Celnej w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2006 r. Oddalając skargę na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. podkreślił, że stosownie do treści art. 146 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) – dalej: Ordynacja podatkowa – w toku postępowania strona oraz jej przedstawiciel lub pełnomocnik mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy o zmianie swojego adresu. W razie zaniedbania powyższego obowiązku, pismo uznaje się za doręczone pod dotychczasowym adresem, a organ podatkowy pozostawia pismo w aktach sprawy (art. 146 § 2 Ordynacji podatkowej) – tzw. doręczenie zastępcze. W ocenie Sądu I instancji w dniu [...] marca 2002 r. zostało doręczone skarżącej postanowienie Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia [...] marca 2002 r. o wszczęciu postępowania celnego, które zostało odebrane przez męża skarżącej. W dniu [...] grudnia 2002 r. K. B. otrzymała pismo Urzędu Celnego w P. o zakończeniu prowadzonego postępowania w przedmiotowej sprawie kwitując osobiście odbiór przesyłki. Oba pisma były adresowane na adres skarżącej znany organowi ze zgłoszenia celnego tj. ul. [...]. Skarżąca wówczas była zameldowana pod innym adresem. Zdaniem Sądu, jeżeli K. B. kwestionuje doręczenie tych przesłanek poprzez kwestionowanie autentyczności podpisów złożonych przez nią i jej męża na pocztowych dowodach doręczenia korespondencji, wówczas winna te kwestie wyjaśnić w innym postępowaniu (np. postępowaniu karnym), nie zaś w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] lutego 2003 r. została wysłana skarżącej na adres ul. [...], który podała w zgłoszeniu celnym oraz pod który doręczana była dotychczasowa korespondencja w prowadzonym postępowaniu. K. B. nie odebrała ww. decyzji osobiście. Na zwróconej przez Urząd pocztowy kopercie znajdują się dwie adnotacje: "mieszkanie zastałem zamknięte – awizowano dnia [...] lutego 2003 r." oraz zwrot "adresat wyprowadził się" z dnia [...] lutego 2003 r. Z wyjaśnień Urzędu Pocztowego w S. zawartych w piśmie z dnia [...] czerwca 2003 r. wynika, iż skarżąca wyprowadziła się ze wskazanego adresu, złożyła w Urzędzie Pocztowym S. 6 dyspozycje, aby adresowana do niej korespondencja pocztowa kierowana była na jej nowy adres tj. ul. [...] w S. Ponadto ze wskazanego wyżej pisma wynika, iż pracownik poczty doręczający przedmiotową decyzje nie wiedząc o tym, iż w 2003 r. "żądanie odsyłania" nie zostało ponowione przez K. B., zamieścił adnotację o awizowaniu przesyłki. W dniu [...] lutego 2003 r. zapis ten zastąpiono adnotacją "adresat wyprowadził się". Sąd I instancji podniósł, iż wobec braku w aktach przedmiotowej sprawy informacji o zmianie adresu skarżącej, czy też wskazania adresu do korespondencji innego niż adres zameldowania należy przyjąć, iż K. B. zaniedbała obowiązek wynikający z art. 146 § 2 Ordynacji podatkowej w związku z powyższym decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] lutego 2003 r. została prawidłowo doręczona. Sąd wskazał, iż powiadomienie strony o kwocie długu celnego nastąpiło przed upływem 3 lat, od dnia powstania tego długu tj. w dniu [...] lutego 2003 r. Wobec powyższego nie zachodzi przesłanka o której mowa w art. 226 § 4 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz. U. Nr 75, poz. 802 ze zm.) – dalej: Kodeks celny. Nie ma możliwości zwrotu na podstawie art. 246 § 2 Kodeksu celnego należności celnych wymierzonych decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] lutego 2003 r. Sąd I instancji podkreślił, iż zgodnie z § 27 regulaminu świadczenia powszechnych usług pocztowych z dnia 21 września 2005 r. wydanym na podstawie § 15 ust. 1 pkt 3 lit. d) obwieszczenia Ministra Łączności z dnia 28 kwietnia 1998 r. w sprawie ogłoszenia statutu państwowego przedsiębiorstwa użyteczności publicznej Poczta Polska (M. P. Nr 42, poz. 738) pracownicy placówek pocztowych udzielają nadawcom i adresatom przesyłek rejestrowanych informacji wynikających z prowadzonej dokumentacji pocztowej określających: dzień nadania oraz nazwiska odbiorcy przesyłki rejestrowanej. Urząd pocztowy jest instytucją uprawnioną do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie doręczania przesyłek pocztowych. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. na skarżącej ciążył obowiązek powiadomienia Urzędu Celnego o zmianie swojego adresu, o którym to obowiązku została powiadomiona, a którego nie spełniła. Od powyższego wyroku K. B. złożyła skargę kasacyjną wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz o zasądzenie od Dyrektora Izby Celnej w W. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła: I. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., tj. przepisu: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż w sprawie niniejszej, tj. jeśli idzie o powiadomienie o długu celnym, miało miejsce doręczenie zastępcze w rozumieniu przepisu art. 150 Ordynacji podatkowej – w sytuacji, gdy ta forma doręczenia nie miała miejsca w przypadku doręczania przesyłek skarżącej; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., przez błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, iż w dniu [...] marca 2002 r. zostało doręczone skarżącej postanowienie Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia [...] marca 2002 r. o wszczęciu postępowania celnego, a to wskutek błędnego, niczym nie popartego przyjęcia, iż pismo to zostało odebrane przez męża skarżącej – w sytuacji gdy mąż skarżącej odbioru tego pisma nie pokwitował, zaś osoba, która je pokwitowała wpisała inne imię niż imię męża skarżącej, który nosi imię: J.; 3. art. 146 § 2 Ordynacji podatkowej przez jego zastosowanie, co z kolei było wynikiem m.in. błędnego przyjęcia, iż data zgłoszenia celnego jest tożsama z datą wszczęcia postępowania, o którym mowa w przepisie art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej – w sytuacji gdy brak było jakichkolwiek podstaw do zastosowania przepisu art. 146 § 2 Ordynacji podatkowej, a to wobec bezspornego faktu, iż w rzeczywistości nie nastąpiła zmiana adresu skarżącej po wszczęciu postępowania i bez znaczenia jest adres podawany przez skarżącą w przedmiotowym zgłoszeniu celnym, a w konsekwencji nie może być mowy o zaniedbaniu przez skarżącą obowiązku określonego przepisem art. 141 § 1 Ordynacji podatkowej, gdyż adres był zmieniony już w grudniu 2001 r., a więc bezspornie już na kilka miesięcy przed wszczęciem postępowania przez Urząd Celny, podobnie, jak w konsekwencji nie może być również mowy o tym, że doręczenie skarżącej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] lutego 2003 r., pod adresem przy ul. J., w dacie [...] lutego 2003 r. było prawidłowe i prawnie skuteczne; 4. art. 141 § 4 p.p.s.a., a to z uwagi na fakt, iż zaskarżony wyrok, a precyzyjnie rzecz ujmując jego uzasadnienie nie zawiera wszystkich obligatoryjnych elementów określonych tymże przepisem, tj. nie zawiera podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia, w szczególności jeśli idzie o podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia, w szczególności jeśli idzie o podstawę prawną przyjęcia przez Sąd, iż data złożenia zgłoszenia celnego jest datą wszczęcia postępowania, o której mowa w przepisie art. 165 Ordynacji podatkowej, a w konsekwencji, przyjęcia przez Sąd, iż doręczenie ww. decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. było prawidłowe i skuteczne i stąd powiadomienie o długu celnym nastąpiło w dniu [...] lutego 2003 r., a więc że w konsekwencji nie ziściła się przesłanka, o której mowa w przepisie art. 226 § 4 Kodeksu celnego; 5. art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przez odmowę uchylenia zaskarżonej decyzji pomimo jej wydania z ww. względów – z oczywistym naruszeniem prawa, które to naruszenie wywołuje z ww. przyczyn, skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. II. naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj. przepisów: 1. art. 246 § 2 w związku z art. 226 § 4 Kodeksu celnego przez ich niewłaściwe zastosowanie, a ściślej rzecz biorąc – przez odmowę ich zastosowania, wskutek błędnego przyjęcia, iż w przypadku skarżącej nie ziściły się przesłanki przewidziane tymi przepisami by dokonać na jej rzecz zwrotu przedmiotowych należności celnych, a co z kolei było wynikiem błędnego przyjęcia, iż powiadomienie o długu celnym nastąpiło przed upływem 3-letniego okresu, o którym mowa w art. 230 § 4 Kodeksu celnego – w sytuacji gdy doręczenie zostało skutecznie dokonane skarżącej dopiero w maju 2003 r., tj. po przekroczeniu wspomnianego 3-letniego okresu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wskazała, iż istotą niniejszej sprawy jest fakt, że nie nastąpiła zmiana adresu skarżącej po dacie wszczęcia postępowania, w rozumieniu art. 165 Ordynacji podatkowej gdyż adres był zmieniony wcześniej tj. już w grudniu 2001 r. Skarżąca wskazała, iż nie składała żądania przekierowania pism na swój nowy adres zamieszkania. Poczta zaś, nie posiada i nigdy nie posiadała oświadczenia skarżącej w tym zakresie, tym bardziej że żądanie przekierowania pism jest płatne, a poczta wystawia pokwitowanie imienne na powyższe oświadczenia. Autor skargi kasacyjnej podkreślił, że również postanowienie Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia [...] marca 2002 r. nie zostało odebrane przez męża skarżącej, o czym świadczy fakt, iż osoba która je pokwitowała wpisała inne imię niż imię męża K. B. Wobec powyższego brak było podstaw do zastosowania art. 146 § 2 Ordynacji podatkowej. Skarżąca podkreśliła, iż faktyczne powiadomienie jej o kwocie długu celnego miało miejsce w maju 2003 r., tj. z chwilą doręczenia jej upomnienia nr [...], datowanego na dzień [...] kwietnia 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest zasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że niemożliwy jest zwrot należności celnych wymierzonych decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] lutego 2002 r. w trybie art. 246 § 2 Kodeksu celnego podzielił stanowisko organu celnego, iż powiadomienie K. B. o zwrocie długu celnego (wynikającego z tej decyzji) nastąpiło przed upływem 3 lat od dnia jego powstania tj. w dniu [...] lutego 2003 r., w którym zgodnie z art. 146 § 2 Ordynacji podatkowej doręczono stronie wymienioną decyzję. W ocenie Sądu również skutecznie doręczono mężowi strony postanowienie Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia [...] marca 2002 r. o wszczęciu postępowania w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Skuteczność doręczenia ww. orzeczeń zarówno organy celne jak i Sąd I instancji wywodzą z faktu, że K. B. wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej nie zawiadomiła organu celnego o zmianie swojego adresu. Tego rodzaju stanowisko wymaga przypomnienia, że w niniejszej sprawie organ celny po upływie 2 lat od przyjęcia i zarejestrowania zgłoszenia celnego oraz obliczenia kwoty długu celnego przeprowadził kontrolę postimportową i uruchomił postępowanie administracyjne zmierzające do wydania decyzji uznającej zgłoszenie celne za nieprawidłowe. Jest to nowe postępowanie administracyjne, a nie ciąg dalszy przyjęcia zgłoszenia celnego w dniu [...] lutego 2000 r., które spowodowało z mocy prawa (art. 65 § 3 Kodeksu celnego) po pierwsze objęcie towaru procedurą celną, po drugie określenie kwoty wynikającej z długu celnego. Kontrola zgłoszenia celnego po zwolnieniu towaru - jak to ma miejsce w niniejszej sprawie zmierzająca do wydania decyzji o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe na podstawie art. 65 § 4 pkt 2 Kodeksu celnego wymaga zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu celnym. Wymaga uprzedniego wszczęcia postępowania na podstawie art. 165 § 2 i § 4 Ordynacji podatkowej wobec działania organu celnego z urzędu z wszelkimi wymogami dotyczącymi zawiadomienia strony o toczącym się postępowaniu oraz doręczeń zapadłych w tym postępowaniu orzeczeń. Nie można więc zgodzić się ze stanowiskiem organów orzekających i Sądu I instancji, iż K. B. nie dopełniła obowiązku zawiadomienia o zmianie miejsca zamieszkania gdyż takiego rodzaju obowiązek nie ciążył na niej w nowym – wszczętym z urzędu postępowaniu celnym. Natomiast na organie celnym ciążył obowiązek ustalenia aktualnego adresu K. B. i doręczenia na ten adres postanowienia o wszczęciu postępowania i wszelkich pism oraz rozstrzygnięć w sprawie. To organ musi udowodnić skuteczne doręczenie pisma stronie w określonej dacie w postępowaniu administracyjnym, a nie strona w "innym postępowaniu", do którego błędnie odsyła Sąd. Błędem Sądu I instancji była ocena skuteczności doręczenia m.in. decyzji z dnia [...] lutego 2003 r. na tle przepisów regulaminu świadczenia powszechnych usług pocztowych z dnia 21 września 2005 r. albowiem akt ten nie obowiązywał w datach doręczenia postanowienia z dnia [...] marca 2002 r. o wszczęciu postępowania ani też decyzji z dnia [...] lutego 2003 r., co oznacza, że zawarte w nim unormowania nie działają wstecz i nie mogą służyć dla dokonania oceny doręczenia ww. przesyłek. W datach doręczenia wspomnianych przesyłek obowiązywało rozporządzenie Ministra Łączności z dnia 15 marca 1996 r. w sprawie warunków korzystania z usług pocztowych o charakterze powszechnym (Dz. U. Nr 96, poz. 173 ze zm.), które utraciło moc z dniem 22 stycznia 2004 r. (§ 47, § 48 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 9 stycznia 2004 r. w sprawie warunków wykonywania powszechnych usług pocztowych (Dz. U. Nr 5, poz. 34 ze zm.), a którego unormowania regulowały tryb doręczenia i wydawania przesyłek pocztowych w dacie dokonywania doręczeń przez organ I instancji w niniejszym postępowaniu. W tych okolicznościach za trafny należy uznać zarzut skargi kasacyjnej dot. naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 146 Ordynacji podatkowej co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem uchybienie to ma zasadnicze znaczenie dla oceny zasadności wniosku o zwrot należności celnych. Przedwczesna jest przy tych istotnych uchybieniach natury procesowej ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego, którego błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie mogą być ocenione przez Sąd kasacyjny tylko przy bezspornym stanie faktycznym, a tego rodzaju sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Z akt sprawy wynika, że K. B. zmieniła miejsce zamieszkania w grudniu 2001 r. i od tej chwili zamieszkuje w S. przy ul. [...]. Nie są znane przyczyny dla których akta sprawy administracyjnej składają się w głównej mierze z kserokopii dokumentów w większości mało lub nieczytelnych i bez potwierdzenia ich zgodności z oryginałem. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy powyższy fakt mieć na uwadze zwłaszcza gdy się zważy dla przykładu, że postanowienie z dnia [...] marca 2002 r. o wszczęciu postępowania doręczone zostało rzekomo mężowi K. B. (który nie zamieszkiwał z nią) na adres "K. B. S.". Przy braku adresu, daty doręczenia, która nie jest równoznaczna z datą stempla pocztowego i drugiej części dowodu doręczenia zasadnicze wątpliwości budzi skuteczność zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania w sposób prawem przewidziany, podobnie jak decyzji z dnia [...] lutego 2003 r. przesłanej na adres pod którym K. B. nie zamieszkiwała. Brak oryginałów dokumentów w całości uniemożliwia rzetelną ocenę sposobu doręczenia przesyłek co ma podstawowe znaczenie dla oceny przedawnienia zasadności żądania zwrotu należności celnych. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 203 pkt 1 p.p.s.a.