I GSK 664/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 lutego 2024 r. sygn. akt III SA/Po 893/23 w sprawie ze skargi J. F. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 13 października 2023 r. nr 1032/23/2023 w przedmiocie przyznania pomocy dla rolników szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. F. na rzecz Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt III SA/Po 893/23 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2024 poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę J. F. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 13 października 2023 r. nr 1032/23/2023 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z 13 października 2023 r. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu utrzymał w mocy decyzję Kierownika BR ARiMR w Grodzisku Wielkopolskim z dnia 7 września 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu pomocy finansowej producentowi rolnemu, który dokonał sprzedaży pszenicy lub gryki w okresie od 15 kwietnia 2023 r. do dnia 15 lipca 2023 r. i któremu zagraża utrata płynności finansowej w związku z zakłóceniami na rynku rolnym spowodowanymi agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził, że w przedmiotowej sprawie skarżący do wniosku o przyznanie pomocy załączył dokumenty potwierdzające sprzedaż pszenicy od dnia 15 kwietnia 2023 do 15 lipca 2023 r. Podczas kontroli krzyżowej ustalono, że skarżący skupował rzepak od innych producentów rolnych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji organ zasadnie przyjął, że przyznanie pomocy ma na celu wsparcie tych podmiotów, które dokonały sprzedaży zbóż z wykluczeniem tych, którzy jednocześnie je skupowali, bowiem spadek cen przy zakupie wyłącza możliwość sprzedaży z dopłatą wyprodukowanego w swoim gospodarstwie zboża tego samego rodzaju. Także w niniejszej sprawie inni beneficjenci programu dokonywali sprzedaży firmie skarżącego zbóż i z tego tytułu otrzymali płatność, co skutkowało radykalnym obniżeniem cen zboża w związku z sytuacją, o której mowa w §13 zw ust.1 pkt 3 rozporządzenia. Jest kwestią oczywistą na tle cyt. przepisu, że chodzi o ten sam rodzaj zboża, a nie o to samo zakupione od innego producenta zboże. Tymczasem strona, co jest niesporne skupowała zboże w ilości przekraczającej masę zboża deklarowanego do wniosku, ale nie wskazała we wniosku pomocowym, że jest producentem rolnym będącym jednocześnie podmiotem skupującym zboża, który w związku z prowadzoną produkcją zwierzęcą zakupił pszenicę i grykę. Ustalenia organu I instancji w tym zakresie były wynikiem kontroli krzyżowej i w ocenie sądu były prawidłowe. Dopiero w odwołaniu skarżący wskazał, że produkuje on zboże, które jest sprzedawane podmiotom trzecim i jest to zboże wykorzystywane wyłącznie na sprzedaż, nie na potrzeby własne czy w związku z prowadzoną przez niego hodowlą zwierząt. Natomiast zakupione zboże od innego producenta w całości przeznaczone jest na hodowlę zwierząt, tj. na ich wyżywienie, czyli w związku z produkcją zwierzęcą. W skardze kasacyjnej zaskarżono powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1) naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, które to uchybienie mogło mleć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, poprzez oddalenie skargi, zamiast jej uwzględnienia i zaakceptowanie przez Sąd naruszenia przez oba organy administracji przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 kpa poprzez niewyjaśnienie i nieustalenie okoliczności, że skarżący jako producent rolny sprzedawał jednego rodzaju zboża - pszenicy lub gryki oraz nabywał inne produkty rolne w związku z prowadzoną hodowlą bydła, zatem nie były to zboża danego rodzaju i nie zaistniały przesłanki do odmowy przyznania na rzecz skarżącego pomocy na podstawie - § 13 zw ust.1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2015 r., poz. 187 ze .zm.) - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 6, 7, 7b, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, zamiast jej uwzględnienia i uchylenia obu zaskarżonych decyzji poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, że to na skarżących spoczywa inicjatywa dowodowa, jak też wskazanie organom czynności jakie winny podjąć w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy, podczas gdy zgodnie z art. 6, 7 i 77 § 1 k.p.a. to na organach administracji spoczywa obowiązek dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i przeprowadzenia koniecznych i niezbędnych dowodów, a dopiero po wszechstronnym i należytym zebraniu materiału dowodowego mogą one dokonać oceny zebranych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, a nadto skarżący wskazywały okoliczności, które nie zostały przez organ wyjaśnione, a zatem, że skarżący produkuje zboże innego rodzaju, a skupowanego zboża nie wykorzystuje na potrzeby prowadzonej produkcji zwierzęcej - bowiem posiadane przez skarżącego bydło nie jest karmione zbożem, w szczególności nie jest karmione pszenicą i gryką, 2) naruszenie prawa materialnego w postaci § 13 zw. ust. 1a rozporządzenia Rady Ministrów z 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poprzez błędne jego zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżący jest producentem rolnym będącym jednocześnie podmiotem skupującym zboża w związku z prowadzoną produkcją zwierzęcą w odniesieniu do sprzedaży danego rodzaju zbóż, które zostały uprzednio zakupione, a w konsekwencji nie może mu zostać przyznana pomoc finansowa, podczas gdy skarżący nie dokonywał zakupu danego rodzaju zbóż tj. pszenicy lub gryki na potrzeby prowadzonej produkcji zwierzęcej i w związku z powyższym powinna zostać mu przyznana pomoc finansowa. Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40). Przystępując do rozważań na tle zarzutów kasacyjnych oraz ich uzasadnienia należy wskazać, że ich istota sprowadza się do negowania stanowiska Sądu I instancji zgodnie z którym skarżący jest producentem rolnym będącym jednocześnie podmiotem skupującym zboża w związku z prowadzoną produkcją zwierzęcą w odniesieniu do sprzedaży danego rodzaju zbóż, które zostały uprzednio zakupione, a w konsekwencji nie może mu zostać przyznana pomoc finansowa. Merytoryczne odniesienie się do tego zagadnienia musi jednak zostać poprzedzone wskazaniem, że na podstawie art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR zasadniczo w postępowaniu organy ARiMR nie stosują tych przepisów k.p.a., które nakładają na nie obowiązek podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy. Do postępowań w tego rodzaju sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81, a zatem zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia tych przepisów nie mogły zostać w sprawie uwzględnione. Niemniej jednak w postępowaniach tych inicjatywa dowodowa pozostawiona jest, co do zasady stronie, co nie wyłącza obowiązku organów wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego na mocy art. 80 k.p.a. Odnosząc się merytorycznie do sprawy należy wskazać, że pomoc finansowa, o której mowa w § 13zzo rozporządzenia została przez prawodawcę zaadresowana do tych producentów rolnych, którym zagraża utrata płynności finansowej w związku z ograniczeniami na rynku rolnym spowodowanymi agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy; którzy w okresie od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 31 maja 2024 r. dokonali sprzedaży pszenicy, żyta, jęczmienia, pszenżyta lub mieszanek zbożowych podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu zbożami, skupu lub przetwórstwa zbóż, jak również podmiotom skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą oraz spełnili pozostałe warunki wymienione w tym przepisie. W rozpatrywanej sprawie spór dotyczy negatywnej przesłanki przyznania pomocy. W § 13zzo ust. 2 pkt 2 rozporządzenia zastrzeżono, że pomocy nie przyznaje się producentowi rolnemu będącemu jednocześnie podmiotem skupującym zboża w związku z prowadzoną przez ten podmiot produkcją zwierzęcą w odniesieniu do sprzedaży danego rodzaju zbóż, które zostały zakupione przez ten podmiot. Skarżący prowadzi produkcję zwierzęcą w ramach działalności rolniczej i oprócz prowadzenia gospodarstwa rolnego prowadzi działalność gospodarczą. Pomoc finansowa została przeznaczona dla tych producentów rolnych, których dotknęły ograniczenia na rynku rolnym spowodowane agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy (np. na skutek przywozu zboża technicznego z Ukrainy). Wsparcie mieli otrzymać producenci rolni którym zagroziła utrata płynności finansowej z tego powodu, że sprzedali pszenicę, żyto, jęczmień, pszenżyto lub mieszanki zbożowe po cenie niższej, niż można było się wcześniej spodziewać, skoro na rynku rolnym pojawiło się dodatkowe zboże. Pomoc, co tu kluczowe, kierowana była do rolników, którzy ponieśli straty w związku z niemożnością zbycia wyprodukowanych zbóż. Pomoc, o której mowa w § 13zzo ust. 1 rozporządzenia nie była adresowana do przedsiębiorców trudniących się obrotem zbożami, a posiadających jednocześnie status rolnika. Skarżący, składając wniosek, oświadczył, że zagraża mu utrata płynności finansowej w związku z ograniczeniami na rynku rolnym spowodowanymi agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy. Tymczasem skarżący kasacyjnie skupował zboże w ilości przekraczającej masę zboża deklarowanego do wniosku, ale nie wskazał we wniosku pomocowym, że jest producentem rolnym będącym jednocześnie podmiotem skupującym zboża, który w związku z prowadzoną produkcją zwierzęcą zakupił pszenicę i grykę. Ustalenia w tym zakresie były wynikiem kontroli krzyżowej i są one prawidłowe. Dopiero na późniejszym etapie postępowania skarżący wskazał, że produkuje zboże, które jest sprzedawane podmiotom trzecim i jest to zboże wykorzystywane wyłącznie na sprzedaż, nie na potrzeby własne czy w związku z prowadzoną przez niego hodowlą zwierząt. Natomiast zakupione zboże od innego producenta w całości przeznaczone jest na hodowlę zwierząt, tj. na ich wyżywienie, czyli w związku z produkcją zwierzęcą. Pozwala to na przyjęcie, że skarżący jednocześnie produkował i skupował ten sam rodzaj zboża po obniżonej cenie, ponieważ sam prowadził produkcję zwierzęcą. Skarżący dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego podniósł, że skupowanego zboża nie wykorzystuje na potrzeby prowadzonej hodowli zwierząt. Są to zatem twierdzenia spóźnione, którymi nie dysponował organ w dacie wydawania zaskarżonych decyzji. Niemniej podkreślić należy, że skarżący jest podmiotem jednocześnie skupującym zboża w związku z prowadzoną produkcją zwierzęcą i sprzedającym ten sam rodzaj zbóż. Nie można przy tym uznać, by pomoc kierowana była do podmiotów będących wprawdzie producentami rolnymi, lecz dokonujących w ramach działalności gospodarczej prowadzonej jednocześnie z rolniczą obrotu zbożem niepochodzącym z ich upraw. Stąd na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).