I GSK 737/21
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2024-11-13
Skład orzekający: Małgorzata Grzelak, Piotr Piszczek, Marek Sachajko
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył przepisy postępowania, w szczególności art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez wadliwą, niedostateczną kontrolę legalności zaskarżonej decyzji, niepełne ustalenie stanu sprawy i nieuchylenie decyzji wydanej z naruszeniami przepisów, a także czy naruszył art. 67 § 5 p.p.s.a. poprzez zaniechanie doręczenia pełnomocnikowi pisma procesowego organu?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty naruszenia przepisów postępowania za bezzasadne. Sąd stwierdził, że uzasadnienie wyroku WSA spełnia wymogi ustawowe, a zarzuty dotyczące wadliwej kontroli legalności decyzji i niepełnego ustalenia stanu faktycznego nie zostały przez skarżącego kasacyjnie należycie uzasadnione w kontekście istotnego wpływu na wynik sprawy. Sąd uznał również, że nie doszło do naruszenia art. 67 § 5 p.p.s.a., gdyż pełnomocnik strony miał możliwość zapoznania się z pismem organu.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi W. F. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR odmawiającą przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2013 z powodu mniejszej stwierdzonej powierzchni działek rolnych niż zadeklarowana. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę. W. F. wniósł skargę kasacyjną, zarzucając WSA naruszenie przepisów postępowania, w tym wadliwą kontrolę legalności decyzji i niepełne ustalenie stanu sprawy, a także naruszenie przepisów dotyczących doręczania pism procesowych. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Marek Sachajko (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 30 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Łd 752/20 w sprawie ze skargi W. F. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od W. F. na rzecz Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: WSA, Sąd pierwszej instancji) wyrokiem z 12 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 752/20, oddalił skargę W. F. (dalej: strona, skarżący) na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: organ) z dnia [...] lipca 2020 roku nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2013.
Treść uzasadnienia tego wyroku oraz innych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl).
Od powyższego wyroku strona wniosła skargę kasacyjną, w której zaskarżyła to orzeczenie w całości, zarzucając naruszenie:
1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
a) art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 32 ust. 1 lit. b i art. 54 ust. 1 lit. a Rozporządzenia Komisji ( WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., z art. 3 ust. 1 ust. 2 pkt 1-2 i ust 3, art. 31 ust 1 i 6 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 roku o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (dalej: ustawa), z art. 7, 8 § 1 i 2, 67 § 1, 68 § 1 i 2, 75 § 1, 76 § 1, 2 i 3, 77 § 1 i 4, 78 § 1 i 2, 80, 84 i 138 § 2 k.p.a. oraz z § 7 pkt 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 sierpnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przeprowadzania kontroli na miejscu i wizytacji w miejscu w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 109 poz. 750) polegające na wadliwej, niedostatecznej kontroli legalności zaskarżonej decyzji, niepełnym ustaleniu stanu sprawy i nieuchyleniu zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy wydana została z naruszeniami wyżej wskazanych przepisów polegającymi m.in. na: błędnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, w tym m.in. nieuwzględnieniu uchybień polegających na niezawarciu w raportach z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikowalności powierzchni z 2013 r. i 2014 r. danych dotyczących wszystkich osób wykonujących czynności kontrolne na miejscu i niepodpisaniu tych raportów przez niektóre z osób wykonujących te czynności, przeprowadzeniu czynności kontrolnych w 2013r. przez osobę nieuprawnioną, co prowadzić powinno do przyjęcia całkowitego braku mocy dowodowej tych dowodów jako dokumentów urzędowych niesporządzonych w przepisanej formie, w tym ich załączników (m.in. dokumentacji fotograficznej), na błędnej ocenie dowodów zgromadzonych w sprawie, z naruszeniem wskazań doświadczenia życiowego i wiedzy, a niekiedy wbrew ich treści, a zwłaszcza dowodów z zeznań kontrolerów (inspektorów), M. B. i świadków czynności kontroli na miejscu przeprowadzonej w 2013 r., uznaniu raportu z 2013r. za dowód w znacznej części wiarygodny mimo stwierdzenia nierzetelności niektórych czynności kontrolnych, co powinno przekładać się na ocenę rzetelności całego dowodu, a także oparciu się przez organ na dowodach z ortofotomapy z dnia 6 maja 2013 r. oraz ortofotomapach Google Earth Pro, które to dowody pozbawione były cech i właściwości umożliwiających ustalenie powierzchni kwalifikowanej do płatności lub wykluczonej, a czynność dowodowa ostatecznego pomiaru wykonanego na jej bazie nie została w sposób formalny udokumentowana, na dowolności wniosków wyprowadzanych z dokumentacji fotograficznej w porównaniu z wyżej wymienionymi dowodami z ortofotomap, oraz na pominięciu (niedopuszczeniu) lub niedostatecznym rozważeniu przedstawionych przez skarżącego dowodów oraz przy pominięciu uprzednich wskazań organu odwoławczego co do dalszego postępowania,
b) art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu w uzasadnieniu wyroku podstaw prawnych rozstrzygnięcia, nierozpoznaniu niektórych zarzutów skargi, bądź na ich niepełnym rozważeniu,
c) art. 67 § 5 p.p.s.a. poprzez zaniechanie doręczenia pełnomocnikowi skarżącego pisma procesowego organu z dnia 22 grudnia 2020 r. i uniemożliwienie w ten sposób przedstawienia repliki, zwłaszcza wobec sytuacji wyrokowania na posiedzeniu niejawnym i braku wiedzy pełnomocnika strony o wniesieniu i treści w/wym. pisma organu.
W konkluzji skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie wyroku Sądu I instancji w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ewentualnie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej tej części zaskarżonej decyzji, która obejmuje nieuwzględnienie wniosku o przyznanie płatności JPO (tj. w zakresie zastosowanego pomniejszenia wysokości płatności oraz nieuwzględnionych powierzchni) i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w części nieuwzględniającej wniosku o przyznanie płatności oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w części nieuwzględniającej wniosku o przyznanie płatności. Nadto, o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Na podstawie art. 176 p.p.s.a. skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wedle norm przepisanych. Ponadto pismem z dnia 30 października 2024r. organ złożył kolejne pismo procesowe zawierające m.in. wnioski o przeprowadzenie dowodu z dołączonych do tego pisma dokumentów w postaci wyroków sądów administracyjnych i decyzji administracyjnych w których stroną był skarżący.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nieważność postępowania w ujęciu art. 183 § 2 p.p.s.a. nie występowała. Kontrola kasacyjna zaskarżonego wyroku może być zatem dokonana wyłącznie w zakresie zdeterminowanym podstawami, na których została oparta skarga kasacyjna. Skarga kasacyjna jest bowiem środkiem odwoławczym wysoce sformalizowanym, a jej granice wyznaczone są przez podstawy i wnioski. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zatem uprawniony do powtórnego badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego w jego całokształcie.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Zarówno z treści art. 183 § 1, art. 174 oraz art. 176 p.p.s.a. wynika, że do strony wnoszącej skargę kasacyjną należy takie zredagowanie tego środka odwoławczego, które umożliwi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do stanowiska Sądu pierwszej instancji we wszystkich kwestiach, które zdaniem strony zostały nieprawidłowo przez ten Sąd rozważone czy ocenione.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że normatywne wzorce strukturalne skargi kasacyjnej zostały zawarte w art. 176 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem skarga kasacyjna powinna zawierać: 1) oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części; 2) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie; 3) wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany (art. 176 § 1 p.p.s.a.). Ponadto, poza wymaganiami, o których mowa w § 1, skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy (art. 176 § 2 p.p.s.a.).
Skargę kasacyjną zgodnie z art. 174 p.p.s.a. można oprzeć (a) na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz (b) na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawa prawna skargi kasacyjnej polegająca na naruszeniu przepisów postępowania powinna zatem zawierać wskazania, w jakiej postaci przejawia się naruszenie prawa procesowego oraz uprawdopodobnienie istnienia potencjalnego związku przyczynowego między uchybieniem procesowym a rozstrzygnięciem sprawy. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, umotywowanie "niewłaściwego zastosowania" przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zarzuty kasacyjne oraz ich uzasadnienie nieodpowiadające wskazanym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności (por. wyrok NSA z 22.06.2023 r., III FSK 1402/22, LEX nr 3594628).
Odnosząc się do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa procesowego już na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się jednolicie, że przez ten "wpływ" należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym podniesionym w zarzucie skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem, a związek ten, jakkolwiek nie musi być realny (uchybienie mogło mieć istotny wpływ), to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy, co wymaga uprawdopodobnienia istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy, a więc innymi słowy obowiązek wykazania oraz uzasadnienia, że następstwa zarzucanych uchybień były - co trzeba podkreślić - na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło, wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby (mógłby być) inny.
Również w orzecznictwie podkreśla się, że równie ważnym jak podstawy kasacyjne elementem skargi kasacyjnej jest jej uzasadnienie. Powinno ono zostać sformułowane w taki sposób, aby można było powiązać je z konkretnymi przepisami prawa, które skarżący kasacyjne uznaje za naruszone. W przypadku wniesienia zarzutu na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. konieczne jest wykazanie, że zarzucane uchybienie przepisom postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dla spełnienia tego wymogu nie wystarczy przytoczenie formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy.
Istotą sporu w poddanej kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego sprawie - w obszarze określonym zarzutami skargi kasacyjnej - jest prawidłowość zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji w zakresie oceny dokonanej przez ten Sąd zasadności decyzji wydanych przez organy administracji publicznej, które odmówiły skarżącemu kasacyjnie przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2013.
Za podstawę wyroku z 12 marca 2021r., III SA/Łd 752/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przyjął stan faktyczny ustalony przez Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Skarżący złożył 15 maja 2013 r. wniosek o przyznanie jednolitej płatności obszarowej (grupa upraw JPO) do działek rolnych A,B,C,D o łącznej powierzchni 99,28 ha. Do wniosku dołączył materiał graficzny, na którym wskazał położenie zadeklarowanych do płatności gruntów. W dniach od 29 lipca 2013r. do 9 sierpnia 2013r. w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy przeprowadzono kontrolę na miejscu przez inspektorów Biura Kontroli na Miejscu Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego ARIMR, która obejmowała weryfikację kwalifikowalności powierzchni zgłoszonych do płatności działek zakresu realizacji programu rolnośrodowiskowego. Kontrolę przeprowadzono metodą inspekcji terenowej, polegającej na weryfikacji w terenie położenia oraz granic zadeklarowanych przez rolnika we wniosku działek rolnych, pomiarze powierzchni upraw przy wykorzystaniu dopuszczalnych metod, odwzorowaniu dokonanych ustaleń na materiale graficznym i ewentualnie zobrazowaniu stanu gruntów poprzez sporządzenie dokumentacji fotograficznej. W wyniku przeprowadzonych czynności ustalono, że powierzchnia stwierdzona 3 działek rolnych (A,B,D) jest mniejsza od deklarowanej we wniosku (kod DR13+) Ustalono, że jednolita płatność obszarowa (JPO) za 2013 rok po uwzględnieniu pomniejszeń wynosi 54788,52 złotych. Uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego zawiera jednoznaczne stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. Sąd ten wskazał, że przedmiotem sprawy jest ustalenie powierzchni działek, a nie ilość drzewek i ich stan, Sąd uznał, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego organ odwoławczy ustalił prawidłowo wielkość wykluczeń oraz kwotę przyznanej płatności. Podkreślić w tym miejscu należy, że problematyka płatności bezpośrednich ale za rok 2014 była przedmiotem kontroli judykacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 października 2022 r. po rozpoznaniu skargi kasacyjnej W. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 156/18, w sprawie ze skargi W. F. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2014 oddalił skargę kasacyjną i zasądził od W. F. na rzecz Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 360 złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na jednej podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. W ramach tej podstawy kasacyjnej kasator zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 32 ust. 1 lit. b i art. 54 ust. 1 lit. a rozporządzenia Komisji ( WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., z art. 3 ust. 1 ust. 2 pkt 1-2 i ust 3, art. 31 ust 1 i 6 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 roku o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, z art. 7, 8 § 1 i 2, 67 § 1, 68 § 1 i 2, 75 § 1, 76 § 1, 2 i 3, 77 § 1 i 4, 78 § 1 i 2, 80, 84 i 138 § 2 k.p.a. oraz z § 7 pkt 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 sierpnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przeprowadzania kontroli na miejscu i wizytacji w miejscu w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 109 poz. 750).
Naczelny Sąd Administracyjny po dokonaniu analizy zarzutów o charakterze procesowym stwierdza, że są one bezzasadne.
Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wymagane jest, aby uzasadnienie wyroku stanowiło logiczną, zwartą całość, aby prześledzić tok rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione. Obowiązkiem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest przyjąć określony stan faktyczny i go przedstawić, nie chodzi jednak o przedstawienie jakiegokolwiek stanu faktycznego, lecz stanu rzeczywistego, ustalonego i przyjętego zgodnie z obowiązującym prawem. Należy zwrócić uwagę na to, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Z przepisów tych wynika, że skoro wydanie wyroku który jest wynikiem sprawy sądowoadministracyjnej, poprzedza czasowo sporządzenie jego uzasadnienia, to wadliwie sporządzone uzasadnienie nie może mieć istotnego wpływu na wynik sprawy w przypadku, kiedy uzasadnienie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia oraz zawiera stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09 stwierdził: "Przepis art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 tej ustawy), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia." Uzasadnienie zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku spełnia wymogi ustawowe. Podkreślić należy, że skarżący kasacyjnie nie uzasadnił podnoszonych zarzutów o charakterze proceduralnym w zakresie podstaw prawnych rozstrzygnięcia. Ponadto kasator, wskazując na brak wyjaśnienia przez WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wszystkich podniesionych w skardze zarzutów, nie wskazał ich, nie powołał także podstaw prawnych oraz nie próbował wykazywać, że zarzuty te miały istotny wpływ na wynik sprawy i treść wyroku Sądu pierwszej instancji.
Według art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, które w ocenie wojewódzkiego sądu administracyjnego zostały naruszone przez organ administracji publicznej należy wykazać istnienie potencjonalnego związku przyczynowego między uchybieniem proceduralnym a wynikiem postępowania administracyjnego. W tym wypadku nie chodzi o to, że ewentualne uchybienie mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, lecz wpływ istotny. Prawidłowe uzasadnienie stwierdzenia zaistnienia omawianej przesłanki musi polegać na wskazaniu, które przepisy oznaczone numerem artykułu (paragrafu, ustępu itp.) ustawy zostały naruszone z równoczesnym wyraźnym wskazaniem, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej określając kompetencję sądu administracyjnego w fazie orzekania i co do zasady nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, ponieważ jego naruszenie przez Sąd I instancji jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom procesowym. Zastosowanie przez Sąd I instancji środka przewidzianego w art. 151 p.p.s.a. było konsekwencją braku stwierdzenia przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. Zastosowanie przez Sąd I instancji środka określonego w ustawie – art. 151 p.p.s.a. oraz nie zastosowanie innego nie jest naruszeniem prawa, o jakim mowa w art. 174 pkt 2) p.p.s.a., kiedy sąd nie stwierdzi naruszenia prawa z art. 145 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie naruszył prawa akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 pkt 1), 2), 3) i 4) ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W postępowaniu w sprawach dotyczących płatności bezpośredniej, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej, płatności do pomidorów oraz wsparcia specjalnego organ administracji publicznej:1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Porównanie tej regulacji z zasadami ogólnymi wymienionymi w k.p.a. wskazuje, że obowiązek organu został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego wskazanego przez stronę. Na organach nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. W postępowaniu w sprawie przyznania płatności nastąpiło odejście od zasady prawdy obiektywnej, ustawodawca zastosował regulację odmienną od art. 7 k.p.a., zgodnie z którym to organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. W postępowaniu w sprawie przyznania płatności to nie organ administracji publicznej, a posiadacz (faktycznie korzystający) gruntów ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne. Ciężar wykazania spełnienia przesłanek, od których uzależnione jest uprawnienie do płatności obciąża rolnika, który wnioskował o przyznanie płatności. Natomiast, zgodnie z art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że stan faktyczny został ustalony przez organ administracji publicznej z zachowaniem reguł proceduralnych przewidzianych w art. 3 ust. 2 pkt 2) ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz w znajdujących w znikomym zakresie przepisach k.p.a. Brak jest podstaw do przyjęcia, że ocena zgromadzonego materiału dowodowego przeprowadzona przez Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i zaakceptowana następnie przez Sąd I instancji narusza art. 80 k.p.a. formułujący jedną z podstawowych zasad postępowania dowodowego - zasadę swobodnej oceny dowodów. W sprawie o przyznanie płatności organ administracji publicznej w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Rozumowanie, w wyniku, którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Z treści powołanego przepisu wynika przede wszystkim to, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całego materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. Oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów), organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, wskazując w uzasadnieniu decyzji fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Te reguły zostały zachowane w rozpoznawanej sprawie, na co zwrócił uwagę Sąd I instancji, akceptując ocenę dowodów dokonaną przez Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Stan faktyczny sprawy zakończonej decyzją ostateczną został ustalony prawidłowo. Zasadniczym ustaleniem w tej sprawie jest to, że strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jednolitej płatności obszarowej do działek rolnych o powierzchni 99,28 ha, zaś powierzchnia działek stwierdzona wynosi 88,65 ha.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyraził prawidłową ocenę, że raport z kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie skarżącego został sporządzony przez osoby wyznaczone przez organ do przeprowadzenia kontroli w 2013r. Raport ten został podpisany przez 4 osoby wykonujące czynności kontrolne. Taka sama sytuacja dotyczy kontroli dokonanej w 2014 r. Report z tej kontroli został podpisany przez 2 kontrolerów, a nie przez wszystkich 10 pracowników oddelegowanych do przeprowadzenia tych czynności, nie dyskwalifikuje tego dokumentu, a w konsekwencji nie podważa jego wartości dowodowej. Podpisanie dokumentu przez dwie osoby kierujące wykonywaniem kontroli na miejscu, to jest M. U. i G. T., w pełni potwierdza przyjęcie przez nich odpowiedzialności za zgodność ze stanem faktycznym zapisów raportu dotyczących ustaleń dokonanych przez cały zespół kontrolny.
Niezasadna jest też druga część zarzutu zawartego w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej w zakresie ustalenia stanu faktycznego także na podstawie danych uzyskanych przy wykorzystaniu technologii GIS opartej na obrazie ortofotomapy. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że w wyniku kontroli administracyjnych, przeprowadzanych zgodnie z art. 28 ust. 1 lit. c rozporządzenia 1122/2009, nie można dokonać żadnych płatności do powierzchni wykraczających poza działkę referencyjną, której powierzchnia ma być wyznaczona przy wykorzystaniu technologii GIS opartej na obrazie ortofotomapy. Wynika z powyższego, że kontrole administracyjne prowadzone są tylko i wyłącznie w oparciu o powierzchnie referencyjne systemu LPIS wyznaczone na podstawie ortofotomapy oraz materiał graficzny, na którym producent rolny zaznacza położenie działek rolnych na danej działce ewidencyjnej (por. wyrok NSA z 20.02.2020 r., I GSK 1214/19, LEX nr 3037084).
Naczelny Sąd Administracyjny po dokonaniu analizy ostatniego z zarzutów o charakterze procesowym stwierdza, że zarzut ten jest także bezzasadny.
Skarżący kasacyjnie zarzuca naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 67 § 5 p.p.s.a. poprzez zaniechanie doręczenia pełnomocnikowi skarżącego pisma procesowego organu z dnia 22 grudnia 2020 r. Podkreślić należy, że art. 67 § 1 - 5 p.p.s.a. normuje problematykę odbioru pism procesowych w toku postępowania sądowadministracyjnego. Na podstawie art. 67 § 5 p.p.s.a. w sytuacji, gdy ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Kasator wskazuje w ostatnim zarzucie skargi kasacyjnej na uchybienie WSA w zakresie sposobu doręczenia pisma procesowego organu z dnia 22 grudnia 2020r. Jak wynika z analizy akt sądowych zarządzeniem z dnia 4 listopada 2020r. strony zostały poinformowane o rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz o możliwości złożenia pism procesowych. Pisma te zarówno ze strony organu oraz skarżącego wpłynęły do Sądu pierwszej instancji. Pisma te pełnią rolą analogiczną jak załącznik do protokołu - a to z uwagi na występujące ograniczenia z powodu Covid i konieczność rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na wpływ pisma pełnomocnika skarżącego zarządzeniem z dnia 3 grudnia 2020 r. odwołane zostało posiedzenie w celu doręczenia powyższego pisma organowi i umożliwienia ustosunkowania się do treści tego pisma. Organ wykonując zarządzenie Sądu załączył do pisma procesowego z dnia 22 grudnia 2020 r. czytelne wydruki rysunków nr 2,4,6,18,20,28 (oraz ich zapis elektroniczny) zamieszczonych w treści uzasadnienia decyzji. Odpis pisma organu dostarczono bezpośrednio stronie. Następnie zostało wydane zarządzenie na podstawie którego zawiadomiono strony postępowania sądowego o terminie posiedzenia niejawnego w dniu 12 marca 2021r. Podkreślić należy, że pełnomocnik strony miał możliwość zapoznania się z treścią tego pisma albowiem od momentu doręczenia stronie ww. pisma procesowego organu do czasu posiedzenia niejawnego upłynął okres ponad 2 miesięcy. Ponadto, w aktach administracyjnych znajdowały się ww. wydruki rysunków, które zamieszczone były uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego (k. 22- 38 decyzji).
Należy w aspekcie powyższego zarzutu zwrócić ponownie uwagę na treść art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Skuteczną podstawą zarzutu procesowego – jak już wyżej zostało wskazane - może być tylko takie naruszenie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Brak jest jednak w tym zakresie uzasadnienia skargi kasacyjnej. Kasator istotnego wpływu naruszenia na wynik sprawy nie wykazał.
Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest to, że podjęta w skardze kasacyjnej próba zakwestionowania ustalenia przez organy administracyjne stanu faktycznego zaaprobowanego przez Sąd I instancji nie powiodła się. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanem faktycznym przyjętym przez Sąd I instancji.
Odnosząc się do wniosku organu zawartego w piśmie procesowym z dnia 30 października 2024 r. o przeprowadzenie postępowania dowodowego w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym, normowane w art. 106 § 3 p.p.s.a. nie może być wykorzystywane do dokonywania przez ten sąd samodzielnych ustaleń w przedmiocie okoliczności faktycznych, które legły u podstaw wydania kontrolowanego aktu. Oczywiście, jednym z warunków prowadzenia postępowania dowodowego jest wystąpienie w sprawie "istotnych wątpliwości", których wyjaśnienie jest niezbędne dla wyjaśnienia sprawy. Jednakże przyjęcie, że w sprawie wystąpiły istotne wątpliwości wymaga uwzględnienia dyspozycji art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (dalej - p.u.s.a.), w świetle którego kontrola działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między wskazanymi organami sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kryterium legalności jest innego rodzaju wskaźnikiem realizacji wymiaru sprawiedliwości niż kryterium prawdy (materialnej/obiektywnej). To zaś oznacza, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym może zmierzać wyłącznie do weryfikacji spełnienia przez organ określonych przepisami prawa zasad oraz metod dokonywania ustaleń faktycznych lub prawidłowości w odniesieniu do zastosowania przepisów prawa materialnego do ustalonych przez organ okoliczności faktycznych. Ewentualne przyjęcie szerszej koncepcji prowadzenia dowodowego przez sąd administracyjny – i w konsekwencji uznanie, że może on dokonywać własnych ustaleń faktycznych – byłoby nie tylko sprzeczne z dyrektywą zawartą w art. 1 § 2 p.u.s.a., ale także oznaczałoby w istocie, że sąd w sposób nieuprawniony zastępuje organ administracyjny w wyznaczonych temu ostatniemu kompetencjach (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2024 r., I GSK 1813/22). Na marginesie należy wskazać, że wskazane w powyższym piśmie organu z dnia 30 października 2024 r. orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b i c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.) i zasądził od W. F. na rzecz Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwotę 360 złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło