I GSK 763/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia del. WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 3313/21 w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 stycznia 2021 r. nr 37/2021 w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne postanawia: 1. uchylić zaskarżony wyrok; 2. odrzucić skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 sierpnia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 3313/21 po rozpoznaniu sprawy ze skargi R.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 28 stycznia 2021 r., nr 37/21 w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 28 stycznia 2021 r., nr 37/2021 odmówił R. G. prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia za okres od 1 listopada 2020 r. do 30 listopada 2020 r. Decyzję doręczono skarżącemu wraz ze stosownym pouczeniem, że przysługuje mu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji lub od razu skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji. Skarżący w piśmie z 8 lutego 2021 r. (złożonym osobiście 9 lutego 2021 r. - w terminie przewidzianym do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), skierowanym do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że nie zgadza się z decyzją nr 37/2021. Organ potraktował to pismo jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i decyzją z 9 marca 2021 r., nr 450000/71/28662/2021/RDZ-B6 utrzymał w mocy decyzję z 28 stycznia 2021 r., nr 37/2021. Decyzja ta została doręczona skarżącemu z pouczeniem, że przysługuje od niej skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji. Następnie w dniu 7 maja 2021 r. organ przesłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazane wyżej pismo skarżącego z 8 lutego 2021 r. (wyłączone z akt administracyjnych - k. 2 akt sądowych) oraz odpowiedź na skargę. W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że w załączeniu przekazuje skargę R. G. na decyzję z 28 stycznia 2021 r., nr 37/2021 jednocześnie wnosząc, m.in. o jej odrzucenie jako wniesionej po upływie terminu. W uzasadnieniu organ stwierdził, że "...w dniu 9 kwietnia 2020 r. do organu wpłynęła skarga R. G. (złożona bezpośrednio w organie) na decyzję 37/21. [...] R.G. wniósł skargę z przekroczeniem trzydziestodniowego terminu na jej złożenie, a zatem w ocenie organu skarga powinna zostać odrzucona." Jednocześnie organ stwierdził, że 9 lutego 2021 r. do organu wpłynął wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacania należnych składek na ubezpieczenia za okres od 1 listopada 2020 r. do 30 listopada 2020 r. i w jego wyniku organ wydał decyzję z 9 marca 2021 r., nr 450000/71/28662/2021/RDZ-B6, której skarżący nie zaskarżył do Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podejmując wskazane na wstępie rozstrzygnięcie ocenił, że w sprawie przedwcześnie przyjęto, że skarżący podlega wyłączeniu z kręgu podmiotów mogących ubiegać się o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, bez umożliwienia wykazania, że skarżący spełnia kryterium prowadzenia na dzień złożenia wniosku przeważającej działalności według PKD wskazanych w art. 31zo ust. 10 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842, ze zm. dalej: ustawa COVID-19) oraz § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 stycznia 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. z 2021 r., poz. 152; dalej: rozporządzenie COVID-19). Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości domagając się jego uchylenia i rozpoznania skargi R.G. i jej oddalenia oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: § 10 ust. 1 rozporządzenia COVID-19 przez jego niewłaściwe zastosowanie, art. 31zo ust. 10 ustawy COVID-19 w związku z § 10 ust. 1 rozporządzenia COVID-19 przez ich błędną wykładnię oraz art. 31zo ust. 11 ustawy COVID-19 przez jego niezastosowanie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 189 p.p.s.a. jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wojewódzki sąd administracyjny przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania wniesionej skargi, zobowiązany jest do badania jej dopuszczalności, w tym zachowania wymogów przewidzianych w art. 52 p.p.s.a., przy czym stosownie do art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Zgodnie natomiast z art. 52 § 2 p.p.s.a. przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. Wyłącznie akt administracyjny wydany po rozpatrzeniu złożonego przez stronę środka zaskarżenia, przysługującego jej w postępowaniu administracyjnym, otwiera stronie drogę do skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 979/15 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że z akt sprawy wynika, że organ potraktował pismo skarżącego z 8 lutego 2021 r. (data złożenia w organie - 9 lutego 2021 r.) jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i w jego konsekwencji wydał decyzję z 9 marca 2021 r., nr 450000/71/28662/2021/RDZ-B6. Następnie po zakończeniu postępowania administracyjnego to samo pismo skarżącego przesłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie traktując je jako skargę na decyzję wydaną 28 stycznia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dostrzegł jednak tej niekonsekwencji organu i rozstrzygnął sprawę merytorycznie, pomimo że dysponował aktami administracyjnymi, w których znajduje się decyzja ZUS wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy (k. 11 akt administracyjnych). W związku z powyższym należy stwierdzić, że skarga R.G. podlega odrzuceniu. Stosownie do art. 52 § 3 p.p.s.a. jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Skarżący pouczony o tej możliwości złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten został załatwiony przez organ merytorycznie decyzją z 9 marca 2021 r., nr 450000/71/28662/2021/RDZ-B6 i to od tej decyzji skarżącemu przysługiwała skarga do sądu administracyjnego. Tymczasem Sąd pierwszej instancji rozpoznał skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 28 stycznia 2021 r., nie dostrzegając, że w sprawie w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy została wydana decyzja z 9 marca 2021 r. W tym stanie sprawy skarga na decyzję z 28 stycznia 2021 r. była niedopuszczalna. Rozwiązanie przyjęte w art. 52 § 3 p.p.s.a. wyklucza, w odniesieniu do tej samej decyzji, możliwość wniesienia jednocześnie skargi do sądu administracyjnego oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W rozpoznawanej sprawie skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, który Zakład Ubezpieczeń Społecznych bezpodstawnie przekazał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jako skargę na decyzję z 28 stycznia 2021 r., a Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł tego błędu i zamiast odrzucić skargę rozpoznał ją. Uszło także uwadze WSA, że co prawda uchylił decyzję z 28 stycznia 2021 r., ale w obrocie prawnym pozostała decyzja z 9 marca 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję z 28 stycznia 2021 r. Na zakończenie, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że całkowicie niezrozumiała i nie mająca odzwierciedlenia w aktach sprawy jest argumentacja organu zawarta w odpowiedzi na skargę o złożeniu przez skarżącego skargi w dniu 9 kwietnia 2020 r. i przekroczeniu trzydziestodniowego terminu do jej wniesienia. Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 189 p.p.s.a. w związku z art. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił skargę.