I GZ 112/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Michał Kowalski po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Ol 70/23 w zakresie oddalenia wniosków o wyłączenie sędziego i asesora sądowego w sprawie ze skargi A w O. na czynność Wójta Gminy Grunwald w przedmiocie aktualizacji wysokości podstawowej kwoty dotacji oświatowej postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. odrzucić wnioski o wyłączenie sędziego i asesora sądowego. Postanowieniem z dnia 6 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Ol 70/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wnioski A w O. o wyłączenie Sędziego WSA Andrzeja Brzuzego oraz asesora sądowego Anny Janowskiej w sprawie ze skargi skarżącej na czynność Wójta Gminy Grunwald w przedmiocie aktualizacji wysokości podstawowej kwoty dotacji oświatowej. Zarządzeniem z 14 lutego 2023 r. Przewodnicząca Wydziału I WSA w Olsztynie wyznaczyła termin rozprawy zdalnej oraz wskazała wylosowany skład orzekający w sprawie. W skład orzekający w sprawie weszli: sędzia WSA Jolanta Strumiłło (przewodniczący); sędzia WSA Andrzej Brzuzy oraz asesor sądowy Anna Janowska (sprawozdawca), o czym zawiadomiono pełnomocnika strony skarżącej. W dniu 21 lutego 2023 r. do Sądu I instancji wpłynęły pisma procesowe, w których - z powołaniem się na art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako: p.p.s.a.) w związku z art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r. i art. 45 Konstytucji RP strona skarżąca - poprzez pełnomocnika P. K. - wniosła o wyłączenie od udziału w sprawie sędziego WSA Andrzeja Brzuzego oraz asesora sądowego Anny Janowskiej. W uzasadnieniach wniosków podniesiono, że sędzia Andrzej Brzuzy i asesor Anna Janowska nie są sędziami (asesorem), gdyż w procesie ich powołania uczestniczyła "neoKRS". Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w wyroku z 3 lutego 2022 r. w sprawie ADVANCE PHARMA Sp. z o.o. przeciwko Polsce orzekł, że takie osoby, zasiadające w składzie orzekającym nie są sędziami. W ocenie skarżącego ponad wszelką wątpliwość skład powinien zostać obsadzony prawidłowo, a sprawa powinna zostać rozpatrzona przez sędziów niezawisłych. Sędzia Andrzej Brzuzy 28 lutego 2023 r. złożył do akt pisemne wyjaśnienie. Oświadczył, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności do wyłączenia go od rozpoznawania sprawy, określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a. Asesor Anna Janowska 28 lutego 2023 r. złożyła do akt pisemne wyjaśnienie. Oświadczyła, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności do wyłączenia jej od rozpoznawania sprawy, określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a. W ocenie Sądu I instancji, wobec tego, że skarżący nie wykazał żadnych ustawowych przesłanek wymienionych w art. 18 § 1 p.p.s.a. ani też jakichkolwiek innych okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.), brak było podstaw do uwzględnienia wniosku o wyłączenie Sędziego WSA Andrzeja Brzuzego oraz asesora sądowego Anny Janowskiej. Na ww. postanowienie zażalenie wniosło A w O. zarzucając naruszenie: I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 16 § 1 w zw. z art. 17 § 1 p.p.s.a. poprzez wyznaczenie do składu orzekającego osób, które nie są sędziami. II. przepisów prawa materialnego tj. art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r. zwanej dalej; Konwencją, art. 45 ust. l Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. poprzez wyznaczenie do jego składu osób niebędących sędziami, a zatem naruszenie elementarnego prawa do Sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie sędziów podlega odrzuceniu. Wniosek o wyłączenie sędziów oparto na okolicznościach towarzyszących jedynie ich powołaniu. Wskazano bowiem, że objęci wnioskiem sędzia i asesor WSA uzyskali nominacje sędziowskie i asesorskie na podstawie rekomendacji KRS ukształtowanej po zmianach legislacyjnych z 2018 r. i nie spełniają przymiotu niezawisłości sędziowskiej. Tak ukształtowany wniosek nie mieści się w zakresie normy z art. 19 p.p.s.a. Wskazany przepis w pierwotnym brzmieniu obejmował tylko te sytuacje, w których przyczyną braku bezstronności był stosunek osobisty łączący sędziego ze stroną (art. 12 p.p.s.a.) lub z jej przedstawicielem. W wyroku z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że art. 19 p.p.s.a. w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego, jest niezgodny z 45 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał m.in., że w celu pełnej realizacji prawa do sądu na ustawodawcy spoczywa obowiązek takiego ukształtowania instytucji wyłączenia sędziego, aby umożliwiało ono objęcie wszelkich sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony, to co najmniej u obiektywnego, zewnętrznego obserwatora, uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego. Obecnie w świetle art. 19 p.p.s.a. przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Należy mieć na uwadze, że w uchwale składu 7 sędziów NSA z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22 wskazano, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a. Zgodnie z art. 269 § 1 p.p.s.a., stanowisko zajęte w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Ogólna moc wiążąca uchwały powoduje, że wiąże ona sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których zastosowanie ma przepis interpretowany w uchwale. Nie można zatem pominąć pośredniej mocy wiążącej uchwał abstrakcyjnych, rozumianej w ten sposób, że stanowisko przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w treści danej uchwały będzie wiązało wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych do czasu, gdy nie nastąpi zmiana tego stanowiska. W związku ze wspomnianą uchwałą NSA z 3 kwietnia 2023 r., wniosek o wyłączenie sędziego i asesora, złożony na podstawie art. 19 p.p.s.a. może zostać zbadany jedynie w zakresie w jakim nie odnosi się do okoliczności towarzyszących ich powołaniu i postępowania po powołaniu. W pozostałym natomiast zakresie wnioski podlegają odrzuceniu. W tej sprawie innych okoliczności poza towarzyszącymi powołaniu sędziego i asesora WSA wnosząca zażalenie w swym wniosku nie wskazała. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a. uchylił postanowienie i na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w związku z 64 § 3 i w związku z art. 193 p.p.s.a. odrzucił wnioski o wyłączenie sędziego i asesora sądowego.