I GZ 118/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Urszula Raczkiewicz po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 lipca 2005 r. sygn. akt III SA/Gl 932/04 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w części dotyczącej stawki celnej i określenia kwoty wynikającej z długu celnego weryfikacji zgłoszenia celnego co do wartości celnej towaru p o s t a n a w i a: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 28 lipca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek M. M.o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, iż skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy o wymaganą dokumentację dotyczącą jego stanu rodzinnego. Dopiero w odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych wyjaśnień skarżący wskazał, iż nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego i pozostaje z nią w stanie rozdzielności majątkowej. Zdaniem Sądu, powyższe oświadczenie skarżącego budzi wątpliwości co do jego zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy, a samo zniesienie wspólności majątkowej nie zwalnia małżonków od obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny oraz do wzajemnej pomocy. Oświadczenia skarżącego zmierzają w istocie do ukrycia jego rzeczywistej sytuacji małżeńskiej, a pośrednio i majątkowej, tym bardziej, iż skarżący nie ujawnił rzeczywistego miejsca zamieszkania swojego i żony. Sąd uznał przy tym jednak, iż możliwości poprawy sytuacji materialnej skarżącego są ograniczone (dochód w wysokości płacy minimalnej). W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i ponowne rozpatrzenie złożonego wniosku. W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż jego sytuacja materialna nie uległa zmianie ani poprawie, wykonał przy tym wszelkie polecenia Sądu w kwestii złożenia dodatkowych wyjaśnień w sprawie finansów i stanu rodzinnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z postanowieniem art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie od opłat sądowych oznacza prowadzenie postępowania sądowego na koszt Skarbu Państwa, a zatem może dotyczyć tylko wyjątkowych sytuacji. Takich wyjątkowych okoliczności Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie nie dostrzegł i ocenę taką w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela. Wojewódzki Sąd Administracyjny wszechstronnie rozważył wskazane we wniosku okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego warunków rodzinnych, wyprowadzając z nich nie dający się zakwestionować wniosek, iż przedstawiając swoją sytuację majątkową i rodzinną skarżący nie dopełnił powinności przekonującego wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów dalszego postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przedmiotowej sprawie skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy o dokumentację niezbędną do prawidłowej oceny jego stanu majątkowego. Sąd pierwszej instancji, mając do dyspozycji przedstawione przez stronę dokumenty, słusznie więc uznał, iż dane zawarte we wniosku oraz złożonych dodatkowo wyjaśnieniach nie dają podstaw do jego uwzględnienia. Strona winna mieć świadomość, iż wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo dokładny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny wykazywać, iż wnioskujący znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy. Na wnioskodawcy spoczywa więc w tym zakresie ciężar dowodu. Tymczasem skarżący nie wywiązał się z powyższego obowiązku w sposób rzetelny, ponieważ stan rodzinny podmiotu wnioskującego o przyznanie prawa pomocy nie jest, jak tego chce skarżący, obojętny dla określenia jego sytuacji materialnej. W całości podzielić należy więc ustalenia Sądu I instancji, który przyjął, iż brak wspólnego zamieszkiwania z żoną i prowadzenia wspólnie z nią gospodarstwa domowego nie mają dla sprawy decydującego znaczenia, ponieważ małżonkowie są obowiązani przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny oraz do wzajemnej pomocy (art. 23 i 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Podobny pogląd zajął już Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, w którym podkreślił, iż zniesienie wspólności majątkowej nie zwalnia współmałżonków od zobowiązania do wzajemnej pomocy. Skarżący świadomie nie przedstawił sytuacji materialnej małżonki, w tym charakteru oraz wysokości osiąganych przez nią stałych dochodów. Sam fakt wyrażanej przez skarżącego niechęci do zwrócenia się do współmałżonki o pomoc finansową nie pozwala twierdzić, by obiektywnie nie mógł on ponieść kosztów postępowania sądowego. Nie ma także tu znaczenia sam termin zawarcia związku małżeńskiego (2004 r.), który zdaniem skarżącego, w sytuacji, gdy postępowanie przed organami celnymi rozpoczęło się w roku 2001, miałby powodować, iż współmałżonka w istocie współfinansowałaby trwający spór sądowy. Mając na uwadze wszystkie te okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarżący nie uzasadnił prawidłowo swojej ciężkiej sytuacji rodzinnej i finansowej, a przez to nie wykazał dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy i dlatego jego zażalenie na postanowienie WSA w Gliwicach uznał za nieuzasadnione. Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji. GA