I GZ 120/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 28 lutego 2025 r., sygn. akt I SA/Ke 24/25 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi S. Z. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia 15 listopada 2024 r. nr 9013-00000009312/24 w przedmiocie przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji) postanowieniem z 28 lutego 2025 r. sygn. akt I SA/Ke 24/25, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), w pkt 1. odrzucił skargę S. Z. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach (dalej: organ) z 15 listopada 2024 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu, w pkt 2. postanowił zwrócić skarżącemu kwotę 200 zł uiszczoną tytułem wpisu od skargi. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący wniósł skargę do WSA na decyzję organu z 15 listopada 2024 r. Sąd wezwał skarżącego do usunięcia braków złożonej skargi przez podanie nr PESEL skarżącego, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania – pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka zawierająca wezwanie została uznana za doręczoną skarżącemu 13 lutego 2025 r. stosownie do treści artykułu art. 73 § 4 p.p.s.a. W dniu 17 lutego 2025 r. placówka pocztowa dokonała zwrotu przesyłki do sądu. Termin do podania nr PESEL upłynął 20 lutego 2025 r. Skarżący nie dokonał wymaganej prawem czynności, do której został wezwany. W związku z powyższym WSA w Kielcach odrzucił skargę. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz umożliwienie uzupełnienia braków formalnych (podania numeru PESEL) oraz przyjęcie skargi do merytorycznego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu, skarżący zarzucił naruszenie przepisów, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj: 1) art. 86 § 1 p.p.s.a., przez błędną nadmiernie formalistyczną ocenę braku winy w uchybieniu terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi (podania numeru PESEL) i nieuwzględnienie obiektywnych okoliczności uniemożliwiających dochowanie terminu; 2) art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przez nadmierny formalizm prowadzący do ograniczenia prawa do sądu, w sytuacji gdy skarżący nie miał faktycznej możliwości odbioru korespondencji z przyczyn niezależnych od niego; 3) naruszenie podstawowych zasad prawa procesowego, w szczególności zasady proporcjonalności oraz zasady zaufania do organów państwa, co w efekcie prowadzi do nieproporcjonalnej i niesprawiedliwej dolegliwości wobec strony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie sądu pierwszej instancji odpowiada prawu. Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. W myśl art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a., pismo strony – w przypadku gdy jest pierwszym pismem w sprawie – powinno zawierać numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną, oraz numer PESEL jej przedstawiciela ustawowego, jeżeli są obowiązani do jego posiadania albo posiadają go, nie mając takiego obowiązku. Z kolei zgodnie z art. 73 § 1 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65 – 72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie 7 dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (art. 73 § 2 ustawy). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż 14 od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, o czym stanowi art. 73 § 4 p.p.s.a. W okolicznościach sprawy znaczenie ma przede wszystkim to, że po upływie ostatniego dnia terminu, o którym mowa w art. 73 § 3 p.p.s.a., przyjmuje się fikcję prawną doręczenia, która polega na tym, że w razie nieodebrania pisma złożonego w urzędzie pocztowym za datę doręczenia pisma przyjmuje się datę, w której upłynął termin jego odbioru. Tak dokonane doręczenie stwarza domniemanie doręczenia pisma i wyznacza początek biegu terminu do podjęcia czynności prawnej. W rozpoznawanej sprawie, w związku ze stwierdzonym brakiem formalnym skargi, zarządzeniem z 27 stycznia 2025 r. wezwano skarżącego do jego uzupełnienia przez wskazanie numeru PESEL w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Jak wynika ze znajdującej się w aktach sprawy koperty (k. 23 akt sądowych), zawierającej wezwania do uzupełnienia braku formalnego skargi przez podanie numeru PESEL skarżącego, podjęto próbę doręczenia wezwania skarżącemu na adres podany w skardze, jednak przesyłka nie została doręczona, o czym umieszczono zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej. Przesyłka była awizowana 30 stycznia 2025 r., powtórnie awizowana 7 lutego 2025 r., a następnie zwrócona do nadawcy 17 lutego 2025 r. Wszystkie adnotacje znajdujące się na kopercie zostały opatrzone podpisem osoby doręczającej. W związku z powyższym przesyłka kierowana do skarżącego została pozostawiona w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Termin na uzupełnienie braków formalnych upływał 20 lutego 2025 r. W wyznaczonym terminie skarżący nie uzupełnił braku formalnego. Wskazać należy, że zgodnie z tezą wyrażoną w uchwale NSA z 3 lipca 2023 r. sygn. II GPS 3/22 – "niezachowanie, określonego w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a., wymogu podania w skardze, będącej pierwszym pismem w sprawie, numeru PESEL, jest brakiem formalnym, który powinien być uzupełniony w trybie art. 49 § 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., bez względu na to czy ten numer znajduje się w aktach administracyjnych, którymi dysponuje sąd". Ponadto stwierdzono, że "ustawodawca nie przewidział żadnych wyjątków od obowiązku strony określonego w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a." Z treści przepisu art. 269 § 1 p.p.s.a. wynika moc ogólnie wiążąca zarówno uchwał abstrakcyjnych (art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jak i uchwał konkretnych (art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Istota mocy ogólnie wiążącej uchwał sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska przez podjęcie kolejnej uchwały przez NSA, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować (zob. Prawo o postępowaniu administracyjnym. Komentarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Lex a Wolters Kluwer business, Warszawa 2013, str. 833). Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny w składzie niniejszym, zgodnie z art. 269 § 1 p.p.s.a., związany jest obowiązującą uchwałą NSA. Tym samym stwierdzić należy, że oczekiwanego skutku nie mogły przynieść zarzuty skarżącego zawarte w zażaleniu, a odnoszące się do nadmiernego formalizmu prowadzącego do ograniczenia prawa do sądu (skarżący nie miał możliwości odbioru korespondencji z uwagi na to, że przebywał w podróży służbowej) oraz naruszenia podstawowych zasad prawa procesowego, w szczególności zasady proporcjonalności oraz zasady zaufania do organów państwa. Wobec tego, że w zakreślonym przez sąd terminie skarżąca nie wskazała swojego numeru PESEL, zasadnie sąd I instancji odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Jednocześnie zauważenia wymaga, że właściwy do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu (art.86 § 1 p.p.s.a.) w tej sprawie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który rozpozna wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi po zwrocie akt przez Naczelny Sąd Administracyjny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia