I GZ 124/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Kazimierz Brzeziński po rozpoznaniu w dniu 11 września 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. Ś. - [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 703/06 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.Ś. - [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] lutego 2006 r., Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 15 maja 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 703/06 przyznał K. Ś., prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą "[...]", prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł, w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że sytuacja materialna skarżącej nie uzasadniała całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych wskazując, że mąż skarżącej posiada środki zgromadzone na rachunku bankowym, co miesiąc dokonuje wpłat własnych w wysokości ponad 3.000 zł, z czego opłaca składki na ubezpieczenia społeczne oraz raty kredytu na samochód zakupiony w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, z której osiąga miesięczne dochody w wysokości kilkunastu tysięcy złotych. Sąd podkreślił przy tym, że zgodnie z art. 23 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9 poz. 59 ze zm.) małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz że skarżąca posiada na prywatnym rachunku bankowym środki, w wysokości kilku tysięcy złotych. Sąd uznał ponadto, że wysokie, deklarowane koszty prowadzenia działalności gospodarczej nie mogą stanowić decydującego argumentu przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż doprowadziłoby to do bezpodstawnego zaakceptowania sytuacji, w której za konieczne uznaje się poniesienie wszystkich innych kosztów poza kosztami sądowymi. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, gdy zdobycie przez stronę środków jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Od osób toczących spory sądowe, w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, wymaga się ponadto szczególnie zapobiegliwości i przezorności we wspomnianym zakresie. Zdaniem Sądu koszty wpisów sądowych w niniejszej sprawie mogą być pokryte ze środków zgromadzonych na rachunkach bankowych obojga małżonków. Sąd uznał, że skarżącej nie można uznać za osobę o ograniczonych środkach do życia, dla której poniesienie kosztów sądowych w postaci wpisu od przedmiotowej skargi w wysokości 500 zł, przy założeniu obowiązku uiszczenia wpisów w innych sprawach, spowodowałoby uszczerbek utrzymania koniecznego. Skarżąca i jej mąż dysponują bowiem środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunkach bankowych oraz że należą do nich dwie nieruchomości oraz samochód osobowy o wartości początkowej ponad 100.000 zł. W zażaleniu na powyższe postanowienie K. Ś. -"[...]" wniosła o zmianę tego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych lub uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, że stanowisko przyjęte przez Sąd zamyka możliwość merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd. Nawet częściowe zwolnienie od kosztów sądowych nie pozwala na ich uiszczenie przez skarżącą, gdyż łączne koszty trwających postępowań sądowych zamykają się w kwocie kilkunastu tysięcy złotych. Skarżąca podniosła, że organy celne wszczęły postępowania weryfikacyjne, mimo że nie dokonała ona importu towarów objętych tymi postępowaniami. Prowadzone przez organy celne postępowania były niezależne od importera, gdyż to eksporter odpowiada za procedurę wystawienia dowodu pochodzenia towaru. Skarżąca stwierdziła, że żyje na skraju ludzkich możliwości zarówno pod względem psychicznym, jak i fizycznym i uzależnianie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym od pozostawania przez nią w związku małżeńskim jest krzywdzące. Zdaniem skarżącej Sąd, zamiast skupiać się na analizie sytuacji majątkowej obojga małżonków, powinien wziąć pod uwagę fakt współistnienia kosztów trwających sporów, a nie - jak to błędnie uczynił - fakt iż strona złożyła wnioski o przyznanie prawa pomocy we wszystkich sprawach. W ocenie skarżącej zapłata wpisu sądowego spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Koszty sądowe nie powinny stanowić przeszkody dla realizacji praw strony przed sądem. Celowe jest istnienie równowagi między interesem państwa a interesem jednostki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1) p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu od skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo uznał, że w sprawie nie zachodzą okoliczności świadczące o tym, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając ponownie sytuację materialną skarżącej Sąd I instancji uwzględnił wytyczne zawarte w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2007 r. sygn. akt I GZ 24/07. Wbrew twierdzeniom przedstawionym w zażaleniu, Sąd I instancji wziął pod uwagę ilość spraw prowadzonych przez skarżącą i sumę kosztów postępowania z nimi związaną. Wskazał, że kwota ta wyniesie około 16.000 zł. Skarżąca uznała, że jest to kwota przewyższająca jej możliwości płatnicze. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego twierdzenie to nie znajduje oparcia w materiale dowodowym sprawy. Należy podkreślić, że sąd przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy powinien wziąć pod uwagę ogólną sytuację materialną strony - uwzględniając zarówno wysokość obciążeń finansowych, jak i możliwości płatnicze strony. W niniejszej sprawie skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu w wysokości 2.000 zł, a zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł jest zwolnieniem strony z ponad połowy wpisu sądowego. Przyznanie prawa pomocy w takim zakresie należy uznać za słuszne, gdyż sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia całkowitego zwolnienia jej od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Prawo pomocy jest wyjątkową instytucją, mającą na celu umożliwienie dochodzenia przed sądem praw stronie postępowania znajdującej się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej. Mając na uwadze wielkość środków zgromadzonych na rachunkach skarżącej i jej męża oraz wysokość dochodów osiąganych przez męża skarżącej z prowadzonej działalności gospodarczej nie można uznać, że sytuacja materialna skarżącej uzasadnia przyznanie jej pomocy w stopniu wyższym, niż ustalona przez Sąd I instancji. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje bowiem w sytuacji, gdy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżąca oraz jej mąż posiadają wolne środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych, które bez uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącej i rodziny mogą być przeznaczone na pokrycie wpisu w zakresie częściowym. Bez znaczenia dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy jest podniesiona przez skarżącą okoliczność, iż wszczęcie postępowania weryfikacyjnego wiąże się z nieprawidłowościami przy wystawianiu świadectw pochodzenia przez eksportera, ponieważ okoliczność ta nie podlega ocenie przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie jest także uzasadniony zarzut skarżącej, iż Sąd I instancji nieprawidłowo powołał się w zaskarżonym postanowieniu na konieczność udzielenia wsparcia finansowego przez męża skarżącej, gdyż z akt sprawy nie wynika rozdzielność majątkowa małżonków, a z oświadczeń składanych przez skarżącą wynika, że oboje małżonkowie łożyli na utrzymanie rodziny z dochodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 oddalił zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw.