I GZ 140/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "[...]" A. K. spółki jawnej w Warszawie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 maja 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 1696/06 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "[...]" A. K. spółki jawnej w Warszawie na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia [...] października 2006 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie klasyfikacji taryfowej postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 14 maja 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 1696/06, oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w sprawie ze skargi "[...]" A.K. spółka jawna w Warszawie na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z [...] października 2006 r., nr [...], którym organ uchylił w całości zaskarżone rozstrzygnięcie - postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania w przedmiocie weryfikacji zgłoszenia celnego w zakresie klasyfikacji taryfowej sprowadzonego towaru i umorzył postępowanie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Spółka uzasadniając swój wniosek stwierdziła, że jest stroną ponad 50 postępowań dotyczących zgłoszeń celnych dokonanych przez nią w latach 1998-2000. Okoliczność ta prowadzi do zwielokrotnienia kosztów postępowań, ograniczającego, zdaniem spółki, konstytucyjne prawo strony do sądowego dochodzenia praw. Po przeanalizowaniu sytuacji finansowej spółki Sąd doszedł do wniosku, że jest ona w stanie wygospodarować środki potrzebne do uiszczenia wpisu sądowego. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że zadłużenie spółki wynikające z zaciągniętych kredytów wynosiło na dzień 31 grudnia 2006 r. 10.779.223,41 zł. Z dokumentów źródłowych nie wynika bowiem, by spółka miała problemy z ich terminowym płaceniem lub by zalegała z płatnościami. W ocenie Sądu nie stanowi skutecznej argumentacji powoływanie się na obciążenie hipoteczne nałożone na część składników majątku spółki, gdyż zabezpieczenie wierzytelności na nieruchomości nie oznacza zakazu dalszej eksploatacji takiej nieruchomości oraz czerpania dodatkowych pożytków z rzeczy na poczet zapłaty występujących w sprawie opłat sądowych. Sąd podkreślił, że spółka prowadzi działalność gospodarczą w sposób ciągły, posiada zdolność kredytową i pozyskuje środki pieniężne (w tym dotacje) na dalszą działalność. Przyznanie stronie zwolnienia od kosztów sądowych uzależnione jest z kolei od wykazania, że efektywne aktywa nie wystarczają na pokrycie tych kosztów. Sąd stwierdził również, że każdy podmiot przewidując realizację swoich praw przed sądem powinien uwzględniać konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. W sprawach celnych obowiązuje zasada samoobliczania, zatem strona aż do upływu okresu przedawnienia winna się liczyć z możliwością uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określeniem kwoty wynikającej z długu celnego w wysokości wyższej niż zadeklarowana w zgłoszeniu celnym. Sąd przyznał, że dostępność do sądu doznaje pewnych obiektywnie uzasadnionych ograniczeń wskutek ustanowienia wysokości wpisu w zależności od kategorii spraw. W rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) uwzględniono jednakże konstytucyjną zasadę dostępu do sądu - wynikającą z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP - oraz zasadę wynikającą z art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 248 ze zm.). W zażaleniu na powyższe postanowienie "[...]" A.K. spółka jawna w Warszawie wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia zgodnie z żądaniami wniosku o przyznanie prawa pomocy prawnej oraz przyznanie prawa pomocy - zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżącej przytoczone w uzasadnieniu orzeczenia argumenty nie stanowią wystarczającej podstawy do obciążania strony kosztami kilkudziesięciu wpisów sądowych, każdy po 100 zł, w sytuacji gdy skargi opierają się na takim samym stanie faktycznym, a ich rozdzielenie wynikało wyłącznie z zabiegu dokonanego przez organ w celu utrudnienia spółce dochodzenia jej praw. Podobnie postąpił Sąd, który wbrew tożsamości stron i przedmiotu wszystkich skarg nie połączył ich w jednym postępowaniu, lecz domaga się wpisów od każdej z osobna. W ocenie skarżącej rentowność prowadzonej działalności gospodarczej nie może być podstawą do obciążenia strony nieuzasadnionymi kosztami dochodzenia swoich praw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżając orzeczenie sądu administracyjnego strona postępowania powinna wskazać, w której czynności sądu dopatruje się naruszenia przez ten sąd przepisów postępowania sądowoadministracyjnego. Przepis art. 194 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) wśród wymogów stawianych zażaleniu przewiduje obowiązek podania zwięzłego uzasadnienia zażalenia. W niniejszej sprawie skarżący ograniczył się do wskazania, że odmowa przyznania pomocy jest nieuprawniona i krzywdząca. Zarówno organy, jak i Sąd utrzymały sztuczne rozłączenie spraw tożsamych pod względem podmiotowym i przedmiotowym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego postanowienie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie narusza prawa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego postanowienia istotnie może budzić pewne wątpliwości, gdyż Sąd I instancji zbyt silnie zaakcentował konieczność czynienia oszczędności na poczet przyszłych prowadzonych postępowań sądowoadministracyjnych. Orzecznictwo zwraca uwagę na wadliwość takiej argumentacji (por. postanowienie NSA z 28 października 2005 r., sygn. akt I FZ 452/05 oraz wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 26 lipca 2005 r., sprawa Jedamski i Jedamska przeciwko Polsce, skarga nr 73547/01). Omawianemu rozstrzygnięciu nie można jednak odmówić słuszności. Kwota należnego w sprawie wpisu, podobnie jak w pozostałych kilkudziesięciu tożsamych sprawach prowadzonych wobec spółki, wynosi 100 zł. Mając na uwadze dokumentację przedłożoną przez wnioskodawcę wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, jak również uzupełnioną w późniejszym terminie na wezwanie Sądu I instancji, należało stwierdzić, że uiszczenie ogółem kilku tysięcy złotych nie doprowadzi do zachwiania płynności finansowej spółki. Podane w oświadczeniu o majątku i dochodach kwoty opiewają na kilka milionów złotych (k-31 akt). Informacja o istniejącym po stronie spółki obowiązku spłaty kredytu w wysokości 10.779.223,41 zł nie została uzupełniona o jakiekolwiek kalkulacje świadczące o tym, że regularne spłaty rat kredytu zostaną zagrożone na skutek obciążenia finansowego spółki przez nałożenie na nią obowiązku uiszczenia ok. 5.000 zł w związku z prowadzonymi postępowaniami sądowymi. Nie jest ponadto trafne zawarte w zażaleniu stwierdzenie, że uchybieniem procesowym ze strony Sądu I instancji było zaniechanie połączenia spraw do wspólnego rozpoznania (bądź rozpoznania i rozstrzygnięcia, czego strona nie doprecyzowała), gdyż połączenie spraw oznaczałoby konieczność pobrania od spółki tylko jednego wpisu. Zgodnie z art. 111 § 1 p.p.s.a. sąd zarządza połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli mogły być objęte jedną skargą. Stosownie do § 2 tego artykułu sąd może zarządzić połączenie spraw (...), jeżeli pozostają one ze sobą w związku. Należy jednak podkreślić, że mimo połączenia spraw pozostają one nadal sprawami odrębnymi. Z kolei obowiązek uiszczenia wpisu powstaje z chwilą wniesienia pisma wszczynającego postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji (art. 230 § 1 p.p.s.a.). Skoro zatem strona złożyła więcej niż jedną skargę, to ciąży na niej obowiązek opłacenia wszystkich wniesionych do sądu pism. Połączenie spraw jest czysto technicznym zabiegiem, mającym na celu usprawnienie i przyspieszenie załatwienia sprawy sądowoadministracyjnej. Sąd administracyjny nadal jednak zobligowany jest do wydania rozstrzygnięcia co do każdej sprawy z osobna. W zależności od tego, czy połączenie dotyczyło jedynie rozpoznania, czy również rozstrzygnięcia spraw, sąd sporządza wyrok dla każdej sprawy z osobna bądź w jednym orzeczeniu zawiera kilka rozstrzygnięć, odnosząc się do wszystkich spraw połączonych (por. postanowienie NSA z 4 października 2006 r., sygn. akt I GZ 202/06). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.