I GZ 171/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 1561/13 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. N. na decyzję na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 1561/13 odmówił [...] przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] września 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Wydanie powyższego postanowienia nastąpiło w następującym stanie sprawy: [...] złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem jego utrzymania jest wykonywana działalność gospodarcza, z której nie uzyskuje dochodów i ponosi straty. Z bieżących obrotów z działalności gospodarczej wnioskodawca pokrywa swoje wydatki związane z utrzymaniem oraz uiszcza alimenty na rzecz małoletnich córek. Ze złożonego oświadczenia Sąd I instancji wywiódł również, że skarżący nie posiada zasobów finansowych, nie jest właścicielem nieruchomości ani przedmiotów o wartości powyżej [...] euro, pozostaje w separacji z żoną, a z tytułu alimentów zobowiązany jest do przekazywania kwoty [...] zł miesięcznie. Córki zamieszkują z żoną skarżącego. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący ponosi straty, co wynika z treści zeznania podatkowego za 2012 r. (strata w wysokości [...] zł, przy deklarowanym przychodzie w kwocie [...] zł oraz kosztach jego uzyskania w kwocie [...]zł). Z danych zawartych w rachunku zysków i strat WSA wywiódł, że od sierpnia do października 2013 r. wnioskodawca osiągnął przychody netto ze sprzedaży odpowiednio w kwotach: [...]zł, poniósł koszty działalności operacyjnej w wysokości: [...] zł, wykazując straty netto o wartości: [...] zł. Zgodnie z przedłożonym bilansem wnioskodawca posiadał na dzień [...] grudnia 2012 r. aktywa trwałe o łącznej wartości [...] zł, w tym środki trwałe o wartości [...] zł. Rachunek bankowy skarżącego podlega zajęciu do kwoty [...] zł (co potwierdzają odpisy tytułów wykonawczych i zawiadomienia o zajęciu konta z dnia [...] kwietnia 2013 r.), zgodnie z treścią dodatkowego oświadczenia wnioskodawcy zajęciu podlegają zarówno jego rachunki firmowe, jak i osobiste. Sąd I instancji wskazał też, że według dodatkowego oświadczenia średnie miesięczne koszty utrzymania wnioskodawcy wynoszą około [...] zł. Wskazane wydatki wnioskodawca reguluje z bieżących obrotów oraz ze środków z uzyskanego kredytu bankowego, który – jak wyjaśnił jego pełnomocnik w piśmie z dnia [...] grudnia 2013 r. – zaciągnął, gdyż nie dysponował wystarczającymi środkami na te cele. Pomimo wezwania, skarżący nie odniósł się jednak do kwestii aktualnej wysokości posiadanych z tego tytułu środków, aktualnego zadłużenia z tego tytułu oraz terminowości dokonywanych spłat rat kredytowych, nie podał daty uruchomienia kredytu, nie przedstawił harmonogramu spłat oraz rachunku bankowego, na który przekazano przyznane środki finansowe. W ocenie Sądu wskazane powyżej okoliczności nie uzasadniały przyznania prawa pomocy, gdyż sytuacja wnioskodawcy wciąż pozostawała niejasna. Przede wszystkim, zdaniem Sądu I instancji, uzasadnione wątpliwości budziła sytuacja finansowa wnioskodawcy. Pomimo deklarowanej straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, posiada on bowiem środki na zaspokojenie bieżących kosztów utrzymania w kwocie ok. [...] zł miesięcznie oraz na przekazywanie alimentów w łącznej kwocie [...] zł. Wprawdzie wnioskodawca podniósł, że jest w stanie regulować powyższe wydatki, gdyż na ten cel zaciągnął kredyt bankowy, to jednak w żaden sposób nieustosunkował się do kwestii wysokości posiadanych środków z tego tytułu, czy też kwoty spłacanych należnych rat, pomimo że został wezwany do ich wyjaśnienia. W złożonym formularzu PPF, w rubryce dotyczącej posiadanych zasobów finansowych, pan [...] nie wykazał środków pochodzących z kredytu bankowego, do czego był zobowiązany - zwłaszcza w sytuacji - gdy pokrywa nimi bieżące i konieczne wydatki, co oznacza, że wciąż posiada środki z tego tytułu. Odnosząc się do podnoszonej przez wnioskodawcę niemożności przedstawienia wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, z uwagi na to, że podlegają one zajęciu egzekucyjnemu, WSA wyjaśnił, że fakt zajęcia rachunków bankowych w toku prowadzonej egzekucji w żaden sposób nie wpływa na możliwość uzyskania wyciągów z kont, których wciąż jest posiadaczem. Złożone oświadczenie, w którym wnioskodawca wyjaśnił, że posiadane przez niego konta bankowe zostały zajęte przez Dyrektora Izby Celnej, nie czyni zadość wymogom określonym w wezwaniu. Wnioskodawca jest bowiem wciąż posiadaczem tych rachunków bankowych, a zatem może uzyskać wyciągi potwierdzające ich salda i obrazujące księgowane na nich transakcje. W skierowanym do wnioskodawcy wezwaniu jasno sprecyzowano, jakie dane dotyczące stanu majątkowego wnioskodawcy wymagają potwierdzenia w formie dokumentu źródłowego, a dla wykazania których wystarczającym jest złożenie oświadczenia. W konsekwencji, skoro wnioskodawca nie przedstawił wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, nie można przyjąć, że nie posiada on środków na uiszczenie należności z tytułu kosztów sądowych. Nieznana jest bowiem wysokość środków pieniężnych, jakimi aktualnie dysponuje. Na marginesie WSA wskazał, że w sprawach o sygn. akt I SA/Gd 301-302/13, I SA/Gd 1305-1306/12 oraz I SA/Gd 76/13, wnioskodawca w dniach [...] listopada, [...] grudnia 2013 r. – za pośrednictwem rachunku bankowego o numerze [...] – uiścił należne wpisy sądowe w łącznej kwocie [...] zł, co przeczy twierdzeniom skarżącego o braku dostępu do posiadanych rachunków bankowych (i zgromadzonych na nich środków) z uwagi na ich zajęcie. Reasumując Sąd I instancji stwierdził, że wnioskodawca uchylił się od przedłożenia dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej analizy jego sytuacji finansowej, a w konsekwencji uznał, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. [...] w zażaleniu na powyższe postanowienie domagał się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gdańsku Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) poprzez uznanie, że skarżący nieudowodnił w stopniu wystarczającym, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący w sposób dostateczny poprzez złożone dokumenty i oświadczenie wykazał, że nie uzyskuje on dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, jego konta bankowe zostały zajęte i nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, tym bardziej, że wobec skarżącego toczy się wiele postępowań które generują dodatkowe wydatki. Skarżący obecnie utrzymuje się za środki pożyczone. Gdyby posiadał on jakikolwiek inny majątek, organy egzekucyjne również dokonałyby jego zajęcia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na tle tego przepisu jak i szeroko rozumianej instytucji prawa pomocy ukształtował się i utrwalił pogląd, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i majątku. Posiadanie majątku, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, jednak reguła ta nie odnosi się do sytuacji, w których osoby wnioskujące o przyznanie tego prawa nie mają realnej, obiektywnej możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu (por. post. NSA z 8 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 912/12). Podkreśla się również, że wykazanie okoliczności mających stanowić podstawę wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie domagającej się przyznania jej tego prawa, tym samym to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek przedstawienia okoliczności i ich odpowiednie udokumentowanie, które przemawiać będą za zasadnością wniosku. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnioskodawcy. W razie wątpliwości co do przedstawionych w ten sposób informacji sąd na mocy art. 255 p.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się w tym zakresie niewystarczające. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd I instancji, wzywając skarżącego o dostarczenie stosownych dokumentów. Z akt sprawy wynika, że wezwanie do uzupełnienia wniosku precyzyjnie określało, jakich informacji oczekiwał Sąd I instancji i jakie dokumenty na te okoliczności miały zostać przedstawione. Sąd I instancji uznał, że przedłożone przez stronę skarżącą dokumenty dotyczące dochodów (straty) z wykonywanej działalności gospodarczej, nie spełniają wymogów określonych w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 24 stycznia 2014 r. Nadesłane dokumenty obrazują bowiem kondycję finansową wnioskodawcy jako przedsiębiorcy w roku 2012 oraz w okresie od sierpnia do października 2013 r., podczas gdy w wydanym zarządzeniu wyraźnie wskazano, że wnioskodawca został zobowiązany do przedstawienia dokumentów dotyczących roku 2013 r. oraz okresu ostatnich trzech miesięcy, zatem od listopada 2013 r. do stycznia 2014 r. Zatem przedstawione informacje były niewystarczające do przyjęcia ponad wszelką wątpliwość, czy strona rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd I instancji ocenę tę oparł o ustalenia, że skarżący utrzymuje się sam, pomimo, że od dłuższego czasu nie osiąga jakichkolwiek dochodów z wykonywanej działalności gospodarczej. Jak wynika ze złożonego dodatkowo oświadczenia, ponosi wydatki związane z bieżącym utrzymaniem (400 zł), jak również przekazuje środki na rzecz małoletnich córek w kwocie łącznie 3.000 zł. Natomiast jako źródło bieżącego utrzymania wskazał kredyt bankowy, bez przedłożenia jakichkolwiek dokumentów potwierdzających jego udzielenie. Wnioskodawca nie przedstawił również wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Pomimo, iż podlegają one zajęciu egzekucyjnemu, nie wpływa to na niemożność uzyskania wyciągów z tych kont. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że skarżący nie wykazał, aby w jego sytuacji przyznanie prawa pomocy było uzasadnione. Sąd I instancji oceniając przedmiotowy wniosek zwrócił uwagę na okoliczności prowadzenia przeciwko skarżącemu licznych postępowań egzekucyjnych oraz fakt spłacania przez niego raty kredytu bankowego. Jednocześnie wskazać należy, że skarżący w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy wzywany był w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów wobec stwierdzenia, iż dane zawarte we wniosku są niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i oceny jego możliwości płatniczych. Pomimo możliwości uzupełnienia materiału dowodowego, umożliwiającego dokonanie rzetelnej oceny okoliczności uzasadniających wniosek o przyznanie prawa pomocy, skarżący nie wskazał w zakresie kredytu bankowego, w jakiej wysokości spłaca miesięczne należne raty tego kredytu. Nie przedstawił również środków pochodzących z kredytu bankowego i rachunku bankowego, na który przekazano środki finansowe, do czego był zobowiązany zwłaszcza w sytuacji, gdy pokrywa nimi bieżące i konieczne wydatki. Nie przedłożył jakichkolwiek dowodów potwierdzających udzielenie tego kredytu. Sam skarżący zatem uniemożliwił dokonanie oceny wpływu spłaty kredytu i wysokości jego miesięcznej raty na jego możliwości finansowe, a tym samym na możliwości partycypowania w kosztach sprawy sądowoadministracyjnej. Należy również uznać za niejasne, w jaki sposób skarżący uzyskał kredyt bankowy na zaspokojenie bieżących potrzeb, skoro nie uzyskuje on dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem przyjąć należy, że skarżący posiadał zdolność kredytową, a co za tym idzie - spełniał kryteria majątkowe przy obliczaniu tej zdolności (por: postanowienie NSA z 6 maja 2014 r., I GZ 105/14). Podnoszona okoliczność prowadzenia licznych postępowań egzekucyjnych przeciwko skarżącemu, nawet w sytuacji złożenia przez niego dokumentów w postaci zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych, nie mogła odnieść zamierzonego skutku, albowiem skarżący powołując się na tę okoliczność nie wskazał, ile rachunków bankowych posiada, nie przedłożył wyciągów z tych rachunków, a także nie wykazał, jaki wpływ dla płynności finansowej na tych rachunkach ma fakt zajęć egzekucyjnych. Samo bowiem wskazanie, w jakiej wysokości dotychczas dokonano egzekucji z rachunków bankowych skarżącego nie jest wystarczające do dokonania oceny wpływu egzekucji dla sytuacji finansowej skarżącego skoro nie została wykazana, na podstawie wyciągów z kont bankowych – wpływów i obciążeń, zdolność do dysponowania środkami finansowymi gromadzonymi na rachunkach bankowych. Taki stan sprawy powoduje, że skarżący pomimo obowiązku wykazania wszelkich okoliczności zmierzających do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, obowiązku tego nie wypełnił, a tym samym uniemożliwił dokonanie oceny wpływu podnoszonych okoliczności, na rzeczywistą możliwość poniesienia kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wnoszący zażalenie skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.